Antzinako okzitaniera
Antzinako okzitaniera | |
---|---|
Romans — Proensals | |
![]() | |
Datu orokorrak | |
Hiztunak | 0 |
Hizkuntza sailkapena | |
giza hizkuntza indoeuropar hizkuntzak hizkuntza italikoak hizkuntza erromantzeak mendebaldeko hizkuntza erromantzeak hizkuntza galo-iberiarrak hizkuntza galo-erromantzeak Hizkuntza okzitaniar-erromantzeak | |
Informazio filologikoa | |
Hizkuntza-tipologia | subjektu aditza objektua, hizkuntza azentuala eta hizkuntza fusionatzailea |
Alfabetoa | latindar alfabetoa |
Hizkuntza kodeak | |
ISO 639-2 | pro |
ISO 639-3 | pro |
Glottolog | oldp1253 |
IETF | pro |
Antzinako okzitaniera (okzitanieraz: occitan ancian, katalanez: occità antic), antzinako proventzera ere deitua, okzitaniar erromantze hizkuntzen aldaera zaharrena izan zen, VIII. mendetik XIV. mendera bitarteko idazkiek erakusten dutenez.[1][2] Antzinako okzitaniera, oro har, okzitaniera goiztiarra eta antzinakoa hartzen ditu bere barnean. "Okzitaniera" hitza moduan 1300. urte inguruan agertu zenez,[3] Erdi Aroko testuetan antzinako okzitanierari "erromantze" (okzitanieraz: romans) edo "proventzera" (okzitanieraz: proensals) esaten diote.
Erdi Aroan pisu handiko hizkuntza izan zen Euskal Herrian.[4] Pirinioetako hegoaldean Erdi Aroan Nafarroako eta Aragoiko zenbait tokitan mintzatu zen, euskara eta nafar-aragoierarekin batera. Hiztunak Okzitaniatik (Gaskoniatik batez ere) jatorrizko merkatariak eta artisauak ziren, Done Jakueren bidean zeuden hiri berrietan geratu zirenak. Jakan XIII mendeko amaiera edo XIV mendeko hasiera arte mintzatu zen; Lizarran eta Iruñean XVI mendera arte.
Historia
Okzitanieraren lehen idazkien artean Tomida femina, Boecis eta Cançó de Santa Fe daude. Antzinako okzitaniera, trobadoreek erabiltzen zuten hizkuntza, corpus literarioa zuen lehen hizkuntza erromantzea izan zen, eta Europako beste hizkuntza batzuen poesia lirikoaren garapenean eragin handia izan zuen. Erdiko puntua bere ortografiaren ezaugarri bat izan zen eta gaur egun katalanean eta gaskoian bizi da.
Antzinako katalana eta antzinako okzitaniera XI. eta XIV. mendeen artean elkarrengandik urrundu ziren.[5] Katalana ez zuen inoiz /u/ eta /y/ eta /o/ eta /u/ bereizi (aldaera batzuen enfasirik gabeko silabetan izan ezik) eta, beraz, fonologikoki dibergentzia okzitanieragandik urrundu baino lehen gertatu zen.
Fonologia
Kontsonanteak
Biezpainkaria | Ezpain-horzkaria | Horzkaria/ Hobikaria | Hobiatzekoa/ Sabaikaria | Belarra | |
---|---|---|---|---|---|
Sudurkaria | m | n | ɲ | ||
Eztandakaria | p b | t d | k ɡ | ||
Frikaria | f v | s z | |||
Afrikatua | ts dz | tʃ dʒ | |||
Albokaria | l | ʎ | |||
Dardarkari anikoitza | r | ||||
Dardarkari sinplea | ɾ |
Bokalak
Hona hemen monoptongoak
Aurrekoa | Atzekoa | |
---|---|---|
Itxia | i y | u |
Erdiitxia | e | (o) |
Erdiirekia | ɛ | ɔ |
Irekia | a | ɑ |
Adibidea
Hona hemen Bertran de Bornen Ab joi mou lo vers e·l comens (c. 1200):
Bela Domna·l vostre cors gens | Oi dama ederra, zure grazia guztiak |
Erreferentziak
- ↑ Posner, Rebecca. (1996). The Romance Languages. Cambridge University Press ISBN 0-521-28139-3..
- ↑ Chambers, Frank M.. (1985). An Introduction to Old Provençal Versification. Diane ISBN 0-87169-167-1..
- ↑ Smith & Bergin. Old Provençal Primer. , 2 or..
- ↑ Intxausti, Joseba. IV. Euskara Erdi Aroan. in: Euskara, euskaldunon hizkuntza., 8 or..
- ↑ Riquer, Martín de. (1964). Història de la Literatura Catalana. 1 Bartzelona: Edicions Ariel.
Bibliografia
- Jensen, Frede. (2015). The Syntax of Medieval Occitan. in: Beihefte zur Zeitschrift für romanische Philologie. (2. argitaraldia) De Gruyter ISBN 978-3-484-52208-4..
- Paden, William D.. (1998). An Introduction to Old Occitan. Modern Language Association of America ISBN 0-87352-293-1..
- Romieu, Maurice; Bianchi, André. (2002). Iniciacion a l'occitan ancian / Initiation à l'ancien occitan. Pessac: Presses Universitaires de Bordeaux ISBN 2-86781-275-5..
- Skårup, Povl. (1997). Morphologie élémentaire de l'ancien occitan. Museum Tusculanum Press ISBN 87-7289-428-8..
- Smith, Nathaniel B.; Bergin, Thomas Goddard. (1984). An Old Provençal Primer. Garland ISBN 0-8240-9030-6..
Kanpo estekak
Datuak: Q2779185