Israel-Palestina Gatazka
- Artikulu hau Israel-Palestina gatazka historikoari buruzkoa da; egungo gerrari buruzkoa beste hau da: «2023ko Israel-Palestina gerra».
Israel-Palestina Gatazka | |||
---|---|---|---|
Arabiar-israeldar gatazka | |||
![]() Israel eta Palestinako Lurraldeak | |||
Data | XX. mendearen erdialdea - egun
| ||
Lekua | Israel eta Palestinako Lurraldeak | ||
Emaitza | martxan Gatazka armatuak
Lurralde aldaketak
| ||
Gudulariak | |||
| |||
Israel-Palestina Gatazka Israelek eta Palestinako Estatuak XX. mendearen erdialdeaz geroztik elkarren aurka duten gatazka da.[1]
Aurrekariak
- XIX. mendearen bukaera – 1917: Otomandar Inperioaren nagusitasuna, Siriako Aiatolaren arabiarrak inperioaren menpe zeuden arabiarren multzoaren barruan ikusiak ziren, bereizi gabe. Aldi horretan, ezberdintasunak erlijiozkoak ziren, eta ez naziotasunezkoak.
- 1917 – 1948: Palestinako britainiar agintearen garaian, hala Palestinako arabiarrak nola juduak britainiar agintearen menpe zeuden. Garai hartan, etorkin juduak Europatik hara joan ziren eta desoreka demografikoa sortu zen. Liskarra Palestinako arabiar-judu gatazka izenaz zen ezaguna arabiarren eta britainiarren artean, eta Eretz Israelgo judu-arabiar gatazka izenaz juduen artean.
Historia
Israel-Palestina Gatazkak aldi nagusi hauek izan ditu:
- 1948 – 1967: Israelgo estatua eta Sei eguneko gerra arteko aldia izan zen. Gero, 1948ko Arabiar-israeldar Gerraren ondoren, hiru aldeak hiru entitate politikootan bizi ziren: Israelgo estatua, Gazako zerrenda –Egiptok kontrolatuta– eta Mendebaldeko Erribera, Jordaniara batu zena.
- 1967: Sei Eguneko Gerra: Siria, Egipto, Jordania, Irak eta Israelen arteko gatazka.
- Lehen eguna: Israelek goizaldean alde guztietatik egindako aire erasoek arabiarrek zituzten hegazkinen bi heren suntsitu zituzten.
- Bigarren eguna: paraxutisten brigadaren Komando Nagusiak Scopus mendia (Jerusalem) berreskuratu zuen.
- Hirugarren eguna: Jerusalemgo Hiri Zaharra eskuratzea, Zisjordaniaren menpe Israelgo gobernu militarrak jarrita.
- Laugarren eguna: Israel Suezko kanala eremuraino iritsi zen.
- Bosgarren eguna: borrokek batez ere iparraldean segitzen zuten.
- Seigarren eguna: su-etena aldarrikatu zen, Israelek Golan okupatu zuen eta Jerusalem desmilitarizatu zuen.
- 1967 – 1993: Sei Eguneko Gerratik Osloko itunak arteko aldia. Gatazkaren partaideek Palestinaren banaketaz hitz egin zuten; artean Israelen menpe zegoen.
- 1993 – 2000: Osloko itunen eta bigarren Intifada arteko aldia. Israel eta Palestinako Aginte Nazionala –ia burujabea zen–entitate politikoak zeuden.
- 2000 – 2005: Bigarren Intifada eta Gazako zerrendatik Israelen aldebakarreko atzera-egitea arteko aldia.
- 2005 – 2023: Gazako zerrendatik Israelen aldebakarreko atzera-egitea ondorengo aldia. Atzera-egitea ondoren, Hamasek Fatah etsai politikoari Gazako zerrendako agintea kendu zion.
- 2023 - : 2023ko Israel-Palestina gerra, Gazako zerrendaren suntsipena, Hamasek egindako erasoen ondotik.
Bake mugimenduak
Erreferentziak
Kanpo estekak
Datuak: Q151622
Multimedia: Israeli-Palestinian conflict / Q151622