Palenque
Palenque | |
---|---|
![]() | |
![]() | |
Kokapena | |
Estatu burujabe | ![]() |
Mexikoko estatu | ![]() |
Municipality of Mexico | Palenque (udalerria) |
Koordenatuak | 17°29′03″N 92°02′47″W / 17.4842°N 92.0464°W / 17.4842; -92.0464 |
![]() | |
Arkitektura | |
Azalera | 1.772 ha |
Gizateriaren ondarea | |
Irizpidea | (i), (ii), (iii) eta (iv) |
Erreferentzia | 411 |
Eskualdea[I] | Latinoamerika eta Karibea |
Izen-ematea | 1987 (XI. bilkura) |
|
- Artikulu hau hiri prehispanikoari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Palenque (argipena)».
Palenque[1] (egungo maiaz Bàak´) Mexiko hegoaldeko hiri-estatu maia bat zen, VII. mendean loratu zena. Gainbeheraren ondoren, oihanak hiria bereganatu zuen, baina gero induskatu eta zaharberritu dute eta orain arkeologia gune ezaguna da, milaka bisitari erakartzen dituena. Usumacinta ibiaren ondoan kokatua dago, Chiapas estatuan, Ciudad de Carmen hiritik 130 km hegoaldera, itsas-mailaren gainetik 150 metrora.
Palenque tamaina erdiko arkeologia-gunea da, Tikal edo Copán baino askoz ere txikiagoa, baina maiek egindako arkitektura, eskultura eta behe-erliebe finenak ditu. Palenqueko historia ia guztia bertako hieroglifo ugarietatik berreskuratzea lortu da, eta historialariek hiri-estatuko agintarien zerrenda osoa eta beste hiriekiko lehia ezagutzen dute.
UNESCOk Gizateriaren Ondare zerrendan gehitu zuen 1987an.
Eraikinak
Palenqueko eraikin garrantzitsuenak hauek dira:
- El Palacio ("Jauregia"): erakin multzo bat da, korridorez eta patioz osatua. Bertan solairu ugariko dorrea bat dago, eta hainbat margolan eta eskultura estukoan.
- El Templo de la Cruz ("Gurutzearen Tenplua"), El Templo del Sol ("Eguzkiaren Tenplua") eta El Templo de la Cruz Foliada ("Gurutze Hostodunaren Tenplua"): piramide mailakatuen gaineko tenpluak dira.
- El Acueducto ("Akueduktua"): harrizko bloke handiz eta 3 metroko gangaz eraikia, Otulum ibaia hiri erdiko plaza azpitik igaroarazteko.
- El Templo del León ("Lehoiaren Tenplua"): multzo nagusitik 200 metrora kokatua.
- "XII egitura": heriotzaren jainkoaren margolana du estuko gainean.
- Templo del Conde ("Kondearen Tenplua").
- Juego de la Pelota" ("Pilotalekua"): bi egitura paralelo Mesoamerikako pilota-jokoa ospatzeko.
Historia
Hona hemen hiriko agintari maien zerrenda, erregealdiaren urteekin:
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/ef/ChanBahlumCatherwood.jpg/210px-ChanBahlumCatherwood.jpg)
- K'uk B'alam I.a 431ko martxoak 11 - 435
- "Casper", ezizena, antzinako izena ezezaguna, 435eko abuztuak 10 - 487
- B'utz Aj Sak Chiik 487ko uztailak 27 - 501
- Ahkal Mo' Naab' I.a 501eko ekainak 5 - 524ko abenduak 1
- hutsik ?
- K'an Joy Chitam I.a 529ko otsailak 25 - 565eko otsailak 8
- Ahkal Mo' Naab' II.a 565eko maiatzak 4 - 570eko uztailak 23
- hutsik ?
- Kan B'alam I 572ko apirilak 8 - 583ko otsailak 3
- Yohl Ik'nal (emakumea) 583-604
- Aj Ne' Yohl Mat 605-612
- Pakal I 612
- Sak K'uk' (emakumea) 612-615
- K'inich Janaab' Pakal ("Pakal II.a") 615-683
- K'inich Kan B'alam II.a ("Chan Bahlam II.a") 683-702
- K'inich K'an Joy Chitam II.a ("Kan Xul II.a") 702-711
- Xoc (regent for Kan-Joy Chitam II.a) 711?-c. 722
- K'inich Ahkal Mo' Naab' III]] ("Chaacal III.a") 722ko urtarrilak 3 - 729 ondoren
- K'inich Janaab' Pakal ("Pakal III.a") c. 742
- K'inich K'uk B'alam II.a 765eko martxoak 8 - ?
- Wak Kimi Janhb' Pakal ("Pakal IV.a") 799ko azaroak 17-?
Ikus, gainera
Erreferentziak
- ↑ EIMA: Eskola-liburuetako onomastikaren, gertaera historikoen eta artelanen izenak. Zerrendak.
Kanpo estekak
- INAH, Mexikoko arkeologia institutua (Palenqueri buruzko informazioa lortzeko, webgunean nabigatu)
Datuak: Q181427
Multimedia: Palenque / Q181427
![]() | Gizateriaren Ondarea Mexikon | ![]() |
---|---|---|
Camino Real de Tierra Adentro • Paquimé, Casas Grandesko arkeologia gunea • Kaliforniako golkoko uharte eta babesguneak • Sierra de San Francisco labar pinturak • El Vizcaíno biosfera erreserba • Frantziskotar misioak Sierra Gordan • Zacatecasko hirigune historikoa • Querétaroko monumentu historikoen gunea • Guanajuato hiri historikoa eta inguruko meatzeak • San Miguel hiri gotortua eta Jesús Nazareno de Atotonilco santutegia • Agave paisaia eta antzinako tekila industriaguneak • Moreliako hirigune historikoa • Hospicio Cabañas, Guadalajara • Monarka tximeletaren biosfera erreserba • XVI. mende hasierako monasterioak Popocatépetl magalean • El Tajín hiri prehispanikoa • Pueblako hirigune historikoa • Tlacotalpango monumentu historikoen gunea • Oaxacako hirigune historikoa eta Monte Albán arkeologia gunea • Palenque hiri prehispanikoa eta parke nazionala • Xochicalco arkeologia gunea • UNAMen Unibertsitate Hiriko Campus Nagusia • Mexiko Hiriko hirigune historikoa eta Xochimilco • Luis Barragánen etxe eta estudioa • Teotihuacan hiri prehispanikoa • Calakmulgo hiri maia eta oihan tropikal babestuak • Campeche hiri historiko gotortua • Chichén Itzá hiri prehispanikoa • Sian Ka'an • Uxmal hiri prehispanikoa • Yagul eta Mitla historiaurreko leizeak Oaxacako Erdialdeko Haranean |