Łoczyga pospolita
![]() | |||
Systematyka[1][2] | |||
Domena | eukarionty | ||
---|---|---|---|
Królestwo | rośliny | ||
Podkrólestwo | |||
Nadgromada | |||
Gromada | |||
Podgromada | |||
Nadklasa | okrytonasienne | ||
Klasa | Magnoliopsida | ||
Nadrząd | astropodobne | ||
Rząd | astrowce | ||
Rodzina | astrowate | ||
Podrodzina | Cichorioideae | ||
Rodzaj | łoczyga | ||
Gatunek | łoczyga pospolita | ||
Nazwa systematyczna | |||
Lapsana communis L. Sp. pl. 2:811. 1753 | |||
| |||
|
Łoczyga pospolita (Lapsana communis L.) – gatunek rośliny z rodziny astrowatych. Reprezentuje monotypowy rodzaj łoczyga Lapsana, aczkolwiek z powodu znacznej zmienności w niektórych ujęciach podgatunki bywają podnoszone do rangi osobnych gatunków. Zasięg szeroko ujmowanego gatunku obejmuje całą Europę, północno-zachodnią Afrykę i zachodnią Azję. W Polsce jest pospolity. Rośnie w różnych siedliskach zaroślowych i leśnych, także ruderalnych i jako chwast w uprawach.
Morfologia
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b3/Lapsana_communis_15-p.bot-lapsa.commu-18.jpg/200px-Lapsana_communis_15-p.bot-lapsa.commu-18.jpg)
- Pokrój
- Roślina osiąga wysokość 20–100 cm. Jest rzadko, szorstko owłosiona i zawiera sok mleczny.
- Łodyga
- Wzniesiona, w górnej części wiechowato rozgałęziona.
- Liście
- Dolne o lirowatym kształcie, pierzastodzielne z bardzo dużym odcinkiem środkowym. Środkowe liście podługowatojajowate lub lancetowate, ząbkowane i obejmujące nasadą łodygę, liście najwyższe całobrzegie.
- Kwiaty
- Zebrane w drobne, 8–12 kwiatowe koszyczki na szczycie pędów. Wszystkie kwiaty języczkowate, jasnożółte, o długości 8–10 mm.
- Owoc
- Brunatnozielone, żeberkowane niełupki ustawione równolegle względem siebie. Mają długość do 4 mm, nie są wyposażone w pappus[3].
Biologia i ekologia
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/93/Starr_020808-0047_Lapsana_communis.jpg/220px-Starr_020808-0047_Lapsana_communis.jpg)
Roślina jednoroczna. Siedlisko: lasy liściaste i zarośla, przydroża, pola i ogrody (chwast). W klasyfikacji zbiorowisk roślinnych gatunek charakterystyczny dla Cl. Stellarietea mediae[4]. Kwitnie od czerwca do sierpnia, zapylana jest przez pszczoły, chrząszcze i motyle. Owoce roznoszone są przez wiatr.
Systematyka i zmienność
Gatunek zaliczany do monotypowego rodzaju łoczyga Lapsana z podplemienia Crepidinae, plemienia Cichorieae, podrodziny Cichorioideae z rodziny astrowatych Asteraceae[5].
Gatunek jest bardzo zmienny, wyróżnianych jest w jego obrębie szereg podgatunków[5][6]:
- Lapsana communis subsp. communis – występuje w Europie i zachodniej Azji (po Syberię i Pakistan na wschodzie)
- Lapsana communis subsp. adenophora (Boiss.) Rech.f. – występuje w południowo-wschodniej Europie (Półwysep Bałkański oraz Austria i Włochy) oraz Azja Mniejsza i Kaukaz
- Lapsana communis subsp. alpina (Boiss. & Balansa) P.D.Sell – występuje w Azji Mniejszej
- Lapsana communis subsp. grandiflora (M. Bieb.) P. D. Sell – występuje w Azji Zachodniej (Iran, Irak, Turcja i na Kaukazie)
- Lapsana communis subsp. intermedia (M. Bieb.) Hayek ≡ Lapsana intermedia M.Bieb. – występuje w środkowej Europie – od Francji po zachodnią część Rosji i od Szwecji po Włochy i Grecję oraz w południowo-zachodniej Azji na wschodzie po Iran
- Lapsana communis subsp. macrocarpa (Coss.) Nyman – występuje w północno-zachodniej Afryce (od Maroka po Tunezję)
- Lapsana communis subsp. pinnatisecta (Sommier & Levier) Greuter – występuje na Kaukazie
- Lapsana communis subsp. pisidica (Boiss. & Heldr.) Rech.f. – występuje we wschodniej części basenu Morza Śródziemnego od Grecji po Kaukaz i Jordanię
W niektórych ujęciach podgatunki bywają podnoszone do rangi odrębnych gatunków – np. subsp. intermedia na liście flory Polski ujmowana jest jako łoczyga pośrednia Lapsana intermedia[7].
Zastosowanie
Zgodnie z „doktryną sygnatur” (kształt ziela sugeruje organ, który leczy), ze względu na wygląd pąków kwiatostanowych stosowano łoczygę do leczenia obolałych piersi matek[8].
Przypisy
- ↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
- ↑ Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2010-04-15] (ang.).
- ↑ JakubJ. Mowszowicz JakubJ., Pospolite Rośliny naczyniowe Polski, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1986 .
- ↑ Władysław Matuszkiewicz: Przewodnik do oznaczania zbiorowisk roślinnych Polski. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14439-4.
- ↑ a b Genus Lapsana L.. [w:] Germplasm Resources Information Network (GRIN-Taxonomy) [on-line]. USDA, Agricultural Research Service, National Plant Germplasm System. [dostęp 2022-09-17].
- ↑ Lapsana communis. [w:] Plants of the World online [on-line]. Royal Botanic Gardens, Kew. [dostęp 2022-09-17].
- ↑ ZbigniewZ. Mirek ZbigniewZ. i inni, Vascular plants of Poland. An annotated checklist, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2020, s. 105, ISBN 978-83-62975-45-7 .
- ↑ David J.D.J. Mabberley David J.D.J., Mabberley’s Plant-Book, Cambridge: Cambridge University Press, 2017, s. 504, DOI: 10.1017/9781316335581, ISBN 978-1-107-11502-6, OCLC 982092200 .
Bibliografia
- Jakub Mowszowicz: Flora jesienna. Przewodnik do oznaczania dziko rosnących jesiennych pospolitych roślin zielnych. Warszawa: WSiP, 1986. ISBN 83-02-00607-6.
- Lucjan Rutkowski: Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14342-8.
- BioLib: 41734
- EoL: 841400
- EUNIS: 156629
- Flora of North America: 220007293
- FloraWeb: 3271
- GBIF: 3134857
- identyfikator iNaturalist: 55981
- IPNI: 228732-1
- ITIS: 37830
- NCBI: 268080
- identyfikator Plant List (Royal Botanic Gardens, Kew): gcc-43300
- Plants of the World: urn:lsid:ipni.org:names:228732-1
- Tela Botanica: 37660
- identyfikator Tropicos: 2700958
- USDA PLANTS: LACO3
- CoL: 6NY5X