Anna German
![]() | Ten artykuł dotyczy polskiej piosenkarki. Zobacz też: serial telewizyjny o takim tytule. |
![]() Zdjęcie Anny German z legitymacji studenckiej | |||
Imię i nazwisko | Anna Wiktoria German-Tucholska | ||
---|---|---|---|
Data i miejsce urodzenia | 14 lutego 1936 | ||
Data i miejsce śmierci | 25 sierpnia 1982 | ||
Typ głosu | sopran | ||
Gatunki | poezja śpiewana | ||
Zawód | piosenkarka, kompozytorka, aktorka | ||
Aktywność | 1959–1982 | ||
Wydawnictwo | Muza | ||
Powiązania | Zbigniew Antoni Tucholski | ||
Współpracownicy | |||
Krzysztof Cwynar, Władimir Szainski, Jerzy Michotek, Katarzyna Gärtner, Jerzy Ficowski, Aleksander Zygariow, Aleksandra Pachmutowa, Panayotis Bojadżijew, Alina Nowak, Roman Sadowski | |||
Odznaczenia | |||
![]() ![]() | |||
![]() | |||
| |||
| |||
Strona internetowa |
Anna Wiktoria German-Tucholska (ur. 14 lutego 1936 w Urgenczu, zm. 25 sierpnia 1982[1] w Warszawie) – polska piosenkarka i kompozytorka, aktorka, z wykształcenia geolog.
Laureatka festiwali m.in. w Monte Carlo, Wiesbaden, Bratysławie[2], San Remo, Neapolu, Viareggio, Cannes, Ostendzie, Sopocie, Opolu, Kołobrzegu i Zielonej Górze. Występowała w Stanach Zjednoczonych, Kanadzie, Wielkiej Brytanii, Australii, Francji, Portugalii, Włoszech, Węgrzech, Mongolii, NRD, RFN, CSRS i ZSRR. Dwukrotnie uznana za najpopularniejszą polską piosenkarkę wśród Polonii amerykańskiej (1966, 1969).
Śpiewała w siedmiu językach: polskim, rosyjskim, niemieckim, włoskim, hiszpańskim, angielskim i po łacinie[3]. Wylansowała przeboje: „Tańczące Eurydyki”, „Człowieczy los”, „Dziękuję, mamo”, „Być może” czy „Bal u Posejdona”[4]. Za wysoką sprzedaż albumu pt. Człowieczy los (1970) uzyskała certyfikat złotej płyty w Polsce.
Życiorys
Ojcem Anny German był Eugen Hörmann (pol. Eugeniusz German; ur. 25 marca 1909[5] w Łodzi, zm. 1938), który urodził się w rodzinie ewangelickiego pastora[5] i miał ośmioro rodzeństwa (w tym brata Artura, który po latach opisał dzieje rodziny[6] ). Przodkowie od strony ojca pochodzili z Niemiec, mieli korzenie mennonickie[6] , a na przełomie XVIII i XIX w. osiedlili się na Ukrainie. W 1819 pradziadek Anny założył na wybrzeżu Morza Azowskiego wieś Hoffnung (lub Neuhoffung[7]), gdzie urodził się Friedrich Hörmann (Hermann); Friedrich, żonaty z Anną Balach, po ukończeniu studiów w Baptystycznym Seminarium Teologicznym w Łodzi wraz z rodziną wrócił na Ukrainę, gdzie w 1929 w wyniku represji został aresztowany i z wyrokiem pięciu lat zesłany do obozu pracy (rejon Plesieck w regionie archangielskim), jednak już po dwóch latach zmarł. Eugen w tym czasie uciekł z ZSRR, najpierw przez Donbas, gdzie pracował jako księgowy w fabryce kopalni, później – nadal zagrożony – zostawiwszy pierwszą żonę Almę z czteroletnim synem[7], uciekał przez Środkową Azję i Iran[8], gdzie na granicy irańskiej poznał matkę Anny.
Matka, Irma German secundo voto Berner (właśc. Gerner) z domu Martens (ur. 1909, zm. 30 stycznia 2007 w Warszawie[9]), wywodziła się z holenderskich mennonitów, których do Rosji sprowadziła caryca Katarzyna II[10] (dokładniej z rygorystycznego odłamu nowomennonitów[11], z pochodzenia Fryzowie; babcia Anny, Anna Friesen[12], zmieniła wyznanie, zostając adwentystką[13]). Zamieszkiwali w dobrze zorganizowanej, kilkunarodowej (w tym m.in. Polacy i Żydzi) społeczności w osadzie Wielikokniażeskoje (niem. Wohldemfuerst)[12] w obwodzie kubańskim[14]. W domu rodzinnym Anny mówiło się po fryzyjsku, niemiecku i rosyjsku[13]. Irma German po wojnie przez wiele lat była wykładowcą języka niemieckiego na Akademii Rolniczej we Wrocławiu, w rozmowach z Holendrami posługiwała się językiem staroholenderskim (pladiets)[12].
Babka Anny German w 1934 przeniosła się z córką i wnuczką z Kubania do Fergany w Uzbekistanie[15]. Uciekając przed NKWD, rodzice Anny przenieśli się do Urgencza, gdzie po narodzinach córki wybudowali dom[16]. Matka Anny w Urgenczu pracowała jako nauczycielka języka niemieckiego w szkole, a ojciec został księgowym w piekarni[5]. Zaledwie półtoraroczna Anna ciężko chorowała na dur rzekomy[17]. Rodzina wówczas przeniosła się do Taszkentu, gdzie Anna wkrótce wyzdrowiała[17]. 26 września 1937 Eugen został aresztowany w Urgenczu pod zarzutem szpiegostwa i w 1938 rozstrzelany[18], o czym Irma dowiedziała się dopiero w 1956[7][19]. Irma po aresztowaniu Eugena razem z córką i matką zamieszkała w Osinnikach w obwodzie nowosybirskim[20]. Wcześniej, 28 lutego 1938 w Taszkencie, urodziła syna, Fryderyka, który w maju 1940 zmarł na szkarlatynę[21]. Na płonicę zachorowała także Anna, jednak udało jej się wyzdrowieć[22][23]. Wiosną 1940 Anna wróciła z babką do Taszkentu, a matka – pozostająca w Osinnikach – dołączyła do rodziny jesienią tego samego roku[24]. W 1942 Irma została wysiedlona i zesłana do Buchary, skąd następnie uciekła z córką do Orłowki[25]. Tam poznała polskiego żołnierza Hermana Gernera, za którego wyszła 4 kwietnia 1942[25]. Po ślubie, z niewyjaśnionych względów, zmieniła pierwszą literę nazwiska (na Berner) i utrzymywała, że nigdy więcej go nie spotkała, mimo iż widziała się z nim w Polsce w 1946[26]. W życiorysach Anny German często pojawia się błędna informacja (choć fałszywie potwierdzona na przełomie lat 40. i 50. listem z Ministerstwa Obrony Narodowej[27]), że jej ojczym, jako oficer ludowego Wojska Polskiego, zginął w bitwie pod Lenino[28]. Irma w grudniu 1942 została zesłana do pracy przymusowej przy budowie drogi w Czimionie, Annę na ten czas pozostawiła pod opieką znajomej[25]. Rodzina po jakimś czasie zjednoczyła się w Orłowce, gdzie żyła w skrajnej biedzie[29]. W 1943 rodzina przeniosła się do Dżambułu, gdzie Irma (jako żona Polaka) w pierwszej połowie 1946 złożyła dokumenty repatriacyjne, po czym razem z córką i matką wyjechała do Polski[30]. Panie zamieszkały w Szczecinie, w lipcu 1946 przeniosły się do Nowej Rudy, a w 1949 – do Wrocławia[30], gdzie zamieszkały przy ulicy Trzebnickiej[23].
W 1955 Anna ukończyła naukę w VIII Liceum Ogólnokształcącym im. Bolesława Krzywoustego we Wrocławiu[31] z wynikiem bardzo dobrym[32]. W styczniu 1962 uzyskała tytuł magistra geologii na Wydziale Nauk Przyrodniczych Uniwersytetu Wrocławskiego po złożeniu egzaminu magisterskiego z wynikiem bardzo dobrym i przedstawieniu pracy magisterskiej pt. „Budowa geologiczna okolic Zatonia (Ustronie)”[33] ocenionej jako „bardzo dobra”[34][35]. Była członkiem i uczestnikiem wypraw jaskiniowych wrocławskiej Sekcji Grotołazów[36].
Kariera artystyczna
Początki
Podczas studiów została dostrzeżona przez Bogusława Litwińca, na którego zaproszenie dołączyła jako wokalistka do prowadzonego przez niego Teatru „Kalambur”, z którym za spektakl Po ulicach miasta chodzi moja miłość otrzymała główną nagrodę na 1. Ogólnopolskim Festiwalu Kultury Studenckiej w Krakowie[37]. W teatrze śpiewała utwory solowe bądź duety z Andrzejem Szczurkiem[38]. Wkrótce odeszła z teatru, ponieważ nie chciała być aktorką dramatyczną[39]. W maju 1960 wystąpiła w programie Spotkania o zmroku wrocławskiego ośrodka telewizyjnego[40][41]. Na początku lat 60. zadebiutowała w audycji Polskiego Radia Podwieczorek przy mikrofonie[42][43], później wystąpiła także w koncertach pod hasłem Zgaduj-Zgadula organizowanych przez tę rozgłośnię[44]. Wkrótce zaczęła współpracę z Markiem Swenem, który skomponował dla niej piosenki: „Melodia dla synka”, „Czeremcha”, „Wiklina topielica”, „Moje miejsce na ziemi”, „Wiatr mieszka w dzikich topolach” i „Jakim cię wyśniłam”[45]. Miała także wydać longplay, który promowała singlem ze swoimi interpretacjami kolęd „Lulajże, Jezuniu” i „Gdy śliczna Panna”, jednak dyrekcja Polskich Nagrań nie zgodziła się na wydanie albumu w obawie przed brakiem nabywców[46].
Za namową koleżanki ze studiów, Janiny Wilk, w 1962 wzięła udział w przesłuchaniach do Estrady Wrocławskiej kierowanej przez Szymona Szurmieja[47]. Wykonawszy trzy piosenki, w tym „Nie dla mnie sznur samochodów” i „Rozszumiały się wierzby płaczące”, pomyślnie przeszła casting i wkrótce po dołączeniu do zespołu Estrady odbyła trasę koncertową po Polsce[48]. W 1963, po dwóch latach współpracy, odeszła z Estrady Wrocławskiej[49].
Przełom w karierze
W marcu 1962 uzyskała uprawnienia estradowe od Komisji Weryfikacyjnej Ministerstwa Kultury i Sztuki, zdając państwowy egzamin przy drugim podejściu[50][51]. Po niezdaniu egzaminu w pierwszym terminie dołączyła do zespołu Estrady Rzeszowskiej, z którym występowała m.in. w spektaklu Świat nad Afryką[52]. Po koncercie w Warszawie, który zagrała z Estradą, zebrała pochwalne recenzje w ogólnopolskiej prasie[53]. W tym okresie zaczęła pobierać lekcje śpiewu u Janiny Proszowskiej oraz nawiązała współpracę z kompozytorką Katarzyną Gärtner[54]. W 1963 za wykonanie utworu „Tak mi z tym źle” otrzymała drugą nagrodę w dniu polskim podczas 3. Międzynarodowego Festiwalu Piosenki w Sopocie[55]. W tym samym roku za wykonanie pieśni „Ave Maria no morro” otrzymała pierwszą nagrodę za artystyczną interpretację piosenki na 1. Ogólnopolskim Festiwalu Zespołów Estradowych w Olsztynie, a także zagrała serię koncertów w małych miejscowościach[56]. W lutym i marcu 1964 przebywała we Włoszech w ramach stypendium, które otrzymała z Ministerstwa Kultury i Sztuki[57]. Po powrocie do Polski kontynuowała występy z Estradą Rzeszowską[58]. W tym okresie zagrała telewizyjny koncert z zespołem Trubadurzy oraz nagrała dla radia kilkadziesiąt piosenek autorstwa Katarzyny Gärtner[59].
W czerwcu 1964 za wykonanie utworu „Tańczące Eurydyki” otrzymała drugą nagrodę na 2. Krajowym Festiwalu Piosenki Polskiej w Opolu[60]. Po sukcesie osiągniętym na festiwalu zagrała koncert dla berlińskiej telewizji i odbyła trasę koncertową po ZSRR[61], gdzie została ciepło przyjęta przez publiczność i wkrótce wydała rosyjskojęzyczny album pt. Anna German[62]. W sierpniu 1964 za „Tańczące Eurydyki” odebrała dwie nagrody na 4. Międzynarodowym Festiwalu Piosenki w Sopocie: pierwszą nagrodę w dniu polskim i trzecią w dniu międzynarodowym[63]. Na festiwalu została dostrzeżona przez menedżera Andrew Jonesa, który zaprosił ją do Chicago, gdzie dla amerykańskiej Polonii grała koncertowy program „Polish Stars Parade” z innymi polskimi artystami (m.in. Ewą Demarczyk, Katarzyną Sobczyk, Karin Stanek i Katarzyną Bovery)[64]. Stęskniona za ojczyzną, odrzuciła propozycję występów w amerykańskim programie koncertowym Inter-show[65]. Poza tym zagrała koncerty w NRD, Czechosłowacji, Francji i Portugalii, a jej recitale cieszyły się uznaniem wśród słuchaczy[66]. W kolejnych latach odbyła kilka tras koncertowych po ZSRR[62].
W lutym 1965 odbyła trasę koncertową po Anglii[67]. W tym samym roku za wykonanie utworu „Zakwitnę różą” otrzymała pierwszą nagrodę na 3. KFPP w Opolu i zajęła trzecie miejsce na Międzynarodowym Festiwalu Piosenki w Ostendzie[68][69]. Po występie na festiwalu zagrała niewielką rolę kapitana marynarki wojennej w filmie Zofii Dybowskiej-Aleksandrowicz Marynarska przygoda, w którym zaśpiewała piosenkę „Słowa”[70]. Również w 1965 wystąpiła na 5. MFP w Sopocie[71]. W 1966 otrzymała platynową płytę na 1. Międzynarodowych Targach Muzycznych (MIDEM) w Cannes[72] i wystąpiła z Dalidą w sali koncertowej Olimpia w Paryżu[73].
Kariera we Włoszech i wypadek
W listopadzie 1966 podpisała trzyletni kontrakt z włoską firmą fonograficzną Company Discografica Italiana (CDI)[74][72]. Jej piosenki były emitowane we włoskim radiu, a sama German promowała się podczas konferencji prasowych i zagrała serię koncertów we Włoszech[75]. W lutym 1967 wystąpiła z utworem „Gi” na 7. Festiwalu Piosenki Włoskiej w San Remo[76], zostając pierwszą polską artystką, która zaśpiewała na tym festiwalu[77]. Niedługo później wyruszyła w trasę promocyjną po Włoszech, m.in. udzieliła licznych wywiadów i wystąpiła w wielu telewizyjnych programach rozrywkowych[78]. Zaśpiewała także utwór „Nie spiesz się” w szwajcarskim programie telewizyjnym Giocchi in famigli, do którego została zaproszona z Domenico Modugno[79]. W lipcu 1967, jako pierwsza cudzoziemka w historii, zaśpiewała na 15. Festiwalu Piosenki Neapolitańskiej[79][78]. Po festiwalu nagrała albumy: I classici della musica napoletana dla CDI i Recital piosenek dla Polskich Nagrań oraz otrzymała nagrodę „Oscara Della Simpatia” na festiwalu w Viareggio[71][80].
28 sierpnia 1967[81], wracając z koncertu we Forlì, uległa wypadkowi samochodowemu[82], po którym z poważnymi obrażeniami (m.in. złamanym kręgosłupem) trafiła do kliniki Madre Fortunata Toniolo[83]. Po wybudzeniu się ze śpiączki podjęła rekonwalescencję we Włoszech (m.in. w Instytucie Ortopedycznym Rizzili w Bolonii), a od drugiej połowy października 1967 dochodziła do sprawności w warszawskich placówkach: Klinice Ortopedycznej Akademii Medycznej i Szpitalu Klinicznym nr 1 przy ul. Lindleya, a także w Ośrodku Rehabilitacyjnym „Stocer” w Konstancinie i szpitalu we Wrocławiu[84]. Okres leczenia i rehabilitacji trwał około trzy lata[85]. German w tym okresie napisała i w 1970 wydała książkę autobiograficzną pt. Wróć do Sorrento?, która rozeszła się w nakładzie 150 tys. egzemplarzy[86]. Skomponowała także muzykę do wierszy Aliny Nowak, m.in. do utworu „Człowieczy los”[87]. Piosenki nagrała w studiu razem z Orkiestrą Polskiego Radia[88]. W 1968 otrzymała Nagrodę Komitetu ds. Radia i TV za „wybitne osiągnięcia w dziedzinie polskiej piosenki popularyzowanej w radiu i telewizji”[89].
Powrót po wypadku
26 grudnia 1969 wystąpiła publicznie po raz pierwszy po wypadku w świątecznym wydaniu programu telewizyjnego Tele-Echo[90][91]. W styczniu 1970 powróciła do występów publicznych, śpiewając utwory „Człowieczy los” i „Być może” w koncercie „Tobie, Warszawo” zorganizowanym w Sali Kongresowej z okazji 25. rocznicy wyzwolenia Warszawy[92][93]. W marcu tego samego roku otrzymała tytuł najpopularniejszej warszawianki roku[94][95]. Również w 1970 zagrała serię 11 koncertów w Teatrze Wielkim w Warszawie, za które zebrała pochwalne recenzje[96]. Poza tym wydała album pt. Człowieczy los, za którego wysoką sprzedaż otrzymała certyfikat złotej płyty w Polsce[94]. Za wykonanie utworów „Człowieczy los” i „Być może” otrzymała nagrodę publiczności i nagrodę przewodniczącego Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w Opolu na 8. KFPP w Opolu[97][98]. Wystąpiła także w koncercie jubileuszowym podczas 10. MFP w Sopocie [97]. Poza tym została bohaterką filmu dokumentalnego Mariusza Waltera Powrót Eurydyki (1970)[99] i zagrała epizodyczną rolę w dramacie Andrzeja Wajdy Krajobraz po bitwie (1970)[74]. Wzięła udział w nagraniu telewizyjnego recitalu dla Telewizji Polskiej Wyspy szczęśliwe. Śpiewa Anna German[100]. W 1971 za wykonanie piosenki „Cztery karty” otrzymała nagrodę publiczności na 9. KFPP w Opolu[101]. W tym samym roku wzięła udział w gali podczas otwarcia katowickiego Spodka przy 12 tys. publiczności i otrzymała Nagrodę Miasta Warszawy za „wybitne osiągnięcia w dziedzinie upowszechniania kultury”[89] oraz zaśpiewała w koncercie Tobie, droga śląska ziemio z okazji 50-lecia III powstania śląskiego[102].
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/3e/Anna_German_1970.jpg/220px-Anna_German_1970.jpg)
W pierwszej połowie 1972 zagrała pierwsze po wypadku koncerty po Polsce, m.in. we Wrocławiu[103]. W maju 1972 na recitalach w Teatrze Wielkim w Warszawie odebrała certyfikat złotej płyty za wysoką sprzedaż albumu Człowieczy los i Srebrny Gwóźdź Sezonu od czytelników „Kuriera Polskiego”[104]. Również w 1972 wydała albumy: Wiatr mieszka w dzikich topolach i Tetyda na wyspie Skyros (oba dla Polskich Nagrań) oraz Anna German (dla rosyjskiej Melodii), a także wystąpiła w recitalu telewizyjnym Piosenki morskie, wzięła udział w 8. Festiwalu Piosenki Radzieckiej w Zielonej Górze i 6. Festiwalu Piosenki Żołnierskiej w Kołobrzegu, zagrała kolejną serię koncertów po USA dla amerykańskiej Polonii i odbyła kilkutygodniową trasę koncertową w ZSRR[105]. W czerwcu 1973 za utwór „Ballada o niebie i ziemi” otrzymała wyróżnienie w koncercie „Premier” na 11. KFPP w Opolu[106] oraz wystąpiła w charakterze gościa honorowego na 9. FPR w Zielonej Górze, na którym zaśpiewała utwory z tekstami poetów: „Pieśń” Rimmy Kozakowej i „Kulę” Siergieja Ostrowoja[107]. W listopadzie 1973 zagrała recital telewizyjny Spotkanie z Anną German[108]. W pierwszej połowie lat 70. odbyła dwumiesięczną trasę koncertową po ZSRR, m.in. zagrała recital w Teatrze Letnim w Moskwie, gdzie powróciła także w kwietniu 1974, by wystąpić na Dniach Kultury Polskiej w Moskwie[109]. Również w 1974 zagrała recital telewizyjny Dwie Anny i nagrała album pt. To chyba maj dla Polskich Nagrań[108]. W 1974 i 1975 wystąpiła w koncertach przyjaźni podczas 10. i 11. FPR w Zielonej Górze[108]. W tym okresie często występowała w programie telewizyjnym w Berlinie[110]. Wiosną 1975 odbyła kolejną trasę koncertową po Polsce[111].
W połowie lat 70. wykryto u niej chorobę nowotworową[112]. W lutym 1976 przyjechała do Moskwy, aby wziąć udział w nagraniu programu telewizyjnego Melodie przyjaciół[113]. Zagrała też pięciotygodniową trasę koncertową po USA oraz wystąpiła na Dniach Kultury Polskiej w Portugalii i Bułgarii[114]. Zaśpiewała piosenkę „Echo miłości” na potrzeby ścieżki dźwiękowej do filmu Eugeniusza Matwiejewa Los (1977); reżyser wspominał, że podczas nagrywania skrzypaczki płakały, patrząc na stan zdrowia German[115]. Również w 1977 German zaśpiewała piosenki „Być może”, „To chyba maj” i „Nadzieja” na Dniach Przyjaźni Młodzieży Radzieckiej i Polskiej w Doniecku[116][117]. W grudniu tego samego roku zaśpiewała utwory „Echo miłości” (w duecie z Lwem Leszczenką) i „Kiedy kwitły sady” w koncercie finałowym festiwalu „Piosenka-77”[116], przy czym po wykonaniu solowej piosenki publiczność dziękowała jej tak burzliwą i długą owacją, że organizator festiwalu musiał wyjść poza sztywne ramy telewizyjne i dopuścił wykonanie piosenki „na bis”[118]. Podczas pobytu w Moskwie nagrała kolejne piosenki i uczestniczyła w nagraniach programów telewizyjnych[119].
Ostatnie lata kariery
W 1978 śpiewała recitale w Teatrze Na Targówku, wystąpiła na 14. FPR w Zielonej Górze i 13. FPŻ w Kołobrzegu i zagrała serię koncertów w USA, a także nagrała albumy Anna German na polski i rosyjski rynek[120]. W 1979 za wykonanie utworu „O czym Bałtyk opowiada” zdobyła Złoty Pierścień i nagrodę ministra obrony narodowej na 12. FPŻ w Kołobrzegu[121], a jesienią tego samego roku odbyła trasę koncertową po USA i Kanadzie[122]. W 1980 nagrała kolejną płytę pt. Anna German na rosyjski rynek[123] i śpiewała recitale w Teatrze Żydowskim w Warszawie[124].
W latach 1978–1980 zagrała serię koncertów po ZSRR[125]. W trakcie jednej z tras zachorowała na ostre zapalenie płuc, które poskutkowało bolesnym skrzepem w nodze, toteż poddała się kilku operacjom[126]. Niedługo po występie w koncercie „Jesień radość niesie” w Sali Kongresowej w Warszawie wyruszyła na koncerty po Australii, gdzie zaśpiewała m.in. w Perth Concert Hall i Sydney Opera House, a ostatni koncert dała 5 października 1980 w Dallas Brooks Hall w Melbourne[127]. Po powrocie z Australii nastąpił u niej nawrót choroby zdiagnozowanej jako mięsak kości, przez co zawiesiła działalność publiczną, m.in. odwołała wszystkie zaplanowane koncerty[128].
Śmierć i pogrzeb
![Fragment kamiennej płyty nagrobnej, z boku po prawej stronie leży wieniec z czerwonych kwiatów z wetkniętym czerwonym sercem, dalej widoczne bukiety białych i różowych kwiatów, na pomniku leżą białe szarfy od wieńca, wokół stoją wypalone znicze.](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/37/Gr%C3%B3b_Anny_German_%E2%80%93_Tucholskiej_%281936_%E2%80%93_1982%29%2C_Cmentarz_Augsbursko_%E2%80%93_Reformowany_w_Warszawie_%28ulica_%C5%BBytnia%29.jpg/220px-Gr%C3%B3b_Anny_German_%E2%80%93_Tucholskiej_%281936_%E2%80%93_1982%29%2C_Cmentarz_Augsbursko_%E2%80%93_Reformowany_w_Warszawie_%28ulica_%C5%BBytnia%29.jpg)
Zmarła wieczorem 25 sierpnia 1982 w Warszawie[129]. 30 sierpnia 1982 została pochowana na cmentarzu ewangelicko-reformowanym w Warszawie[130] (kw. 3, rząd 4, grób 8a). W ceremonii pogrzebowej uczestniczyło kilka tysięcy osób, a modlitwę nad grobem German odmówił ks. Jan Twardowski[130]. Na tablicy nagrobnej umieszczono cytat z Psalmu 23: „Pan jest pasterzem moim”.
Odznaczenia i wyróżnienia
- 1970 Warszawianka Roku[131]
- 1974 w związku z jubileuszem Polski Ludowej odznaczona Złotym Krzyżem Zasługi[132]
- 1979 za osiągnięcia artystyczne została odznaczona Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski[133]
- za popularyzację polskiej piosenki w ZSRR otrzymała Złotą Odznakę Honorową Towarzystwa Przyjaźni Polsko-Radzieckiej.
Życie prywatne
W czerwcu 1960 poznała Zbigniewa Tucholskiego, pracownika naukowego w Katedrze Metaloznawstwa Politechniki Warszawskiej, z którym 23 marca 1972 wzięła ślub cywilny w Zakopanem[134]; ich huczne wesele odbyło się w willi Obrochtówka[13]. Zamieszkali na warszawskim Żoliborzu[95]. 27 listopada 1975 urodził się ich syn Zbigniew Ivarr[112]. German z powodu macierzyństwa na dwa lata zawiesiła działalność artystyczną[112]. Po zdiagnozowaniu u niej nowotworu kości wzięła ślub kościelny z mężem[13].
Była adwentystką, przyjęła chrzest w Kościele Adwentystów Dnia Siódmego[129][135]. Podstawy jej adwentystycznego wyznania umocowała jej babka, która odgrywała ważną rolę w procesie jej wychowania, gdyż sama była adwentystką[136]. Chrzest adwentystyczny przyjęła 23 maja 1982, udzielił jej go Konstanty Bulli[129][137].
Upamiętnienie
- Imię Anny German nosiła główna ulica miasta Urgencz, w którym się urodziła[138], potem imię tej ulicy zmieniono na Isloma Karimova[139].
- W 1986 imieniem została nazwana asteroida (2519) Annagerman krążąca wokół Słońca pomiędzy Marsem a Jowiszem[140].
- Od 1987 jej imię nosi amfiteatr w Zielonej Górze. Oraz rondo w pobliżu.
- W 2001 w Zielonej Górze zorganizowano Ogólnopolski Konkurs na Interpretację Piosenki z Repertuaru Anny German[141]. W 2002 przerodził się on w Festiwal Tańczące Eurydyki im. Anny German[142]. Festiwal skierowany do wokalistów z kraju i zagranicy organizuje Zielonogórski Ośrodek Kultury. Zadaniem imprezy jest popularyzacja repertuaru Anny German oraz twórczości polskich kompozytorów muzyki rozrywkowej[143].
- Niepubliczna Szkoła Muzyczna I i II Stopnia im. Anny German w Białymstoku[144].
- W lutym 2012 przy wejściu do domu, w którym mieszkała Anna German we Wrocławiu (ul. Trzebnicka 5) została odsłonięta tablica pamiątkowa ku jej czci[145].
- Rosyjski adwentystyczny ośrodek radiowo-telewizyjny „Głos Nadziei” zrealizował film biograficzny o Annie German[146]. W 2012 zrealizowano rosyjski serial biograficzny (w koprodukcji z Ukrainą, Polską i Chorwacją) – Anna German.
- Gwiazda imienna na Alei Sławy w Moskwie.
- W kwietniu 2013 Rada Miasta Rzeszowa podjęła uchwałę o nadaniu imienia Anny German jednej z nowych ulic w mieście[147].
- 14 czerwca 2013 Zastępca Prezydenta Miasta Opola odsłonił gwiazdę Anny German na Alei Gwiazd Festiwalu Polskiej Piosenki.
- Od 11 lipca 2013 patronuje dawnej ulicy Burakowskim na warszawskim Żoliborzu[148]
- Nazwisko artystki noszą ronda we Wrocławiu[149], Zielonej Górze[150] i Nowej Rudzie[151]
- 19 listopada 2022 na Corso Matuzia 5, przy kościele Czarnej Madonny z Częstochowy, odsłonięto tablicę upamiętniającą 55. rocznicę występu Anny German na Festiwalu Piosenki Włoskiej w San Remo w 1967[152].
Książki o Annie German
- Nagrabiecki Jan: Anna German. 1974
- Aleksander Zygariow: Anna German. 1988
- Aleksander Zygariow: Anna German. 1998 (reedycja)
- Mariola Pryzwan: Wspomnienia o Annie German. 1999
- Adriana Polak: Człowieczy los. Wspomnienia o Annie German. 2000
- Artur Hörmann: Die unbekannte Anna German (Nieznana Anna German). 2003. (Książkę napisał stryj Anny)
- Mariola Pryzwan: Tańcząca Eurydyka. Wspomnienia o Annie German. 2008
- Iwan Iliczew: Анна Герман – Гори, гори, моя звезда! (Anna German – Świeć, świeć moja gwiazdo!). 2010
- Jordan Naoum: Anna German 2011 ISBN 613-8-32797-7.
- Mariola Pryzwan: Anna German o sobie. 2012
- Iwan Iliczew: Мы долгое эхо (My długie echo). 2012
- Mariola Pryzwan: Tańcząca Eurydyka. Anna German we wspomnieniach. 2013
- Marzena Baranowska: German. Osobisty album Anny German. 2013
- Iwan Iliczew: Анна Герман. Белый ангел песни (Anna German. Biały anioł piosenki). 2013
- German. Śpiewający anioł. Super album. 2013
- Iwan Iliczew: Эхо любви (Echo miłości). 2013
- Volga Yerafeyenka: Anna German. „Uśmiechaj się”. 2014
- Irma Martens-Berner: Człowieczy los. Wspomnienia matki Anny German. 2014, ISBN 978-83-7295-299-8 (Konsultantami książki są: syn A. German dr Zbigniew I. Tucholski i jej mąż inż. Zbigniew A. Tucholski)
- Iwan Iliczew: Анна Герман. Сто воспоминаний о великой певице (Anna German. Sto wspomnień o wielkiej piosenkarce). 2016
- Iwan Iliczew-Wołkanowski: Anna German, Sto wspomnień o wielkiej piosenkarce, ISBN 978-83-66220-60-7. 2019
- Mariola Pryzwan: "Dwie Anny", 2020, ISBN 978-83-66060-37-1
Iwan Iliczew przygotowuje się do wydania nowej książki „Azja Środkowa – ojczyzna Anny German”, gdzie szczegółowo będzie opowiadał o pierwszych dziesięciu latach życia Anny w ZSRR w latach 1936–1946[153].
Twórczość literacka
- 1970 „Wróć do Sorrento?”
- Bajka o skrzydlatym szpaku (Książka napisana przez Annę dla swojego syna)
- 1988 «Вернись в Сорренто?» („Wróć do Sorrento?”) tłumaczenie z języka polskiego R. Bello
- 2002 „Wróć do Sorrento?” reedycja
- 2012 „Wróć do Sorrento?” reedycja
Dyskografia
Osobny artykuł: Lista piosenek Anny German.
Albumy w Polsce
- 1966 Tańczące Eurydyki LP
- 1967 Recital piosenek LP
- 1970 Człowieczy los LP
- 1971 Wiatr mieszka w dzikich topolach LP
- 1971 Domenico Scarlatti – Arie z opery „Tetida in Sciro” LP
- 1974 To chyba maj LP
- 1978 Anna German LP
- 1983 Niezapomniane przeboje LP
- 1984 Jesteś moją miłością LP
- 1989 Anna German LP
- 1989 Znaki zapytania LP
- 1990 Powracające słowa vol. 1 LP
- 1990 Powracające słowa vol. 2 LP
- 1991 Zakwitnę różą CD
- 1991 Recital piosenek CD
- 1994 Nasza ścieżka CD
- 1994 Złote przeboje neapolitańskie MC
- 1995 Planeta Anna vol. 1 MC
- 1995 Planeta Anna vol. 2 MC
- 1998 Wiatr mieszka w dzikich topolach CD
- 1999 Tańczące Eurydyki CD
- 1999 Platynowa kolekcja CD
- 1999 Złote przeboje CD
- 1999 Bal u Posejdona (Złota kolekcja) CD (ZPAV: złota płyta)[154]
- 2001 Tańczące Eurydyki CD
- 2001 Recital piosenek CD
- 2001 Człowieczy los CD
- 2001 Wiatr mieszka w dzikich topolach CD
- 2001 Domenico Scarlatti – Arie z opery „Tetida in Sciro” CD
- 2001 To chyba maj CD
- 2001 Pomyśl o mnie CD
- 2003 Człowieczy los CD
- 2004 Złote przeboje CD
- 2008 Z archiwum polskiego radia – Anna German nagrania z lat 1961–1979, vol. 13 (ZPAV: złota płyta)[154]
- 2012 Wspomnienie. Anna German o sobie autobiografia na CD2
- 2013 Z archiwum polskiego radia – Anna German nagrania z lat 1961–1979, reedycja
- 2013 40 Piosenek Anny German Polskie Nagrania „Muza” (ZPAV: złota płyta)[154]
- 2013 Recital Opole ’71 – Z archiwum polskiego radia Polskie Radio S.A.
- 2017 Anna German. Moja Ojczyzna CD
- Czwórki
- 1967 Anna German
- 1971 Piosenki Perskie
- Single
- 1967 „Deszcz na szybie” / „Uroczysko”
- 1967 „Chcę być kochaną” / „Cygański wóz”
- 1967 „Cyganeria” / „Zimowe dzwony”
- 1969 „Melodia dla synka” / „Jesteś moją miłością”
- 1970 „Człowieczy los” / „Dziękuje ci mamo”
- 1970 „Gałązka snów” / „Trampowski szlak”
- 1970 „Złociste mgły” / „Za grosiki marzeń”
- 1971 „A mama asi como” / „Quadro cartas”
- 1972 „Warszawa w różach” / „Wiatr mieszka w dzikich topolach”
- Pocztówki
- 1963 „Cyganeria”
- 1967 „A jeżeli mnie pokochasz”
- 1969 „Melodia dla synka”
- 1969 „Chcę tańczyć w majową noc”
- 1970 „Księżyc i róże”
- 1970 „Śnieżna piosenka”
- 1970 „Być może”
- 1970 „Człowieczy los”
- 1970 „Skąd przyjdzie noc”
- 1971 „Cztery karty”
- 1971 „Trzeba się nam pośpieszyć”
- 1974 „Gdy śliczna Panna”
- 1975 „Gdy śliczna Panna” / Lulajże Jezuniu”
- 1975 „Pozwól, żeby ktoś wziął twoje serce” / „Moje miejsce na ziemi”
- 1978 „List do Chopina”
- 1979 „Tylko w tangu” / „Dookoła kipi lato”
Albumy w ZSRR/Rosji
- 1968 Poyot Anna German (Поёт Анна Герман) LP[155]
- 1975 Anna German (Анна Герман) LP[156]
- 1977 Kogda cwieli sady (Когда цвели сады) LP[157]
- 1979 Drug dielfin (Друг дельфин) LP
- 1980 Nadieżda (Надежда) LP
- 1982 Echo lubwi (Эхо любви) – live '79 LP
- Czwórki
- 1967 Mieżdunarodnaja kniga (Международная книга)
- 1971 Cztoby sczastliwym byt’ (Чтобы счастливым быть)
- 1977 Ty, tolko ty (Ты, только ты)
- 1978 Ja lublu tancewat’ (Я люблю танцевать)
- 1982 Posledniaja wstriecza (Последняя встреча) LP
- 1996 Niezabytyj motiw (Незабытый мотив) CD
- 1996 Łuczszyje piesni (Лучшие песни) CD
- 1998 Kogda cwieli sady (Когда цвели сады) CD
- 1999 Antołogija sowietskogo szlagiera (Антология советского шлягера) MC
- 2000 Posledniaja wstriecza (Последняя встреча) CD
- 2000 Rossijskaja estradnaja muzykalnaja encykłopiedija (Российская эстрадная музыкальная энциклопедия) CD
- 2001 Lubwi niegromkije słowa (Любви негромкие слова) CD
- 2001 Waszy lubimyje piesni (Ваши любимые песни) CD
- 2003 Naszy lubimyje piesni (Наши любимые песни) CD
- 2003 Zołotoj wiek russkoj estrady (Золотой век русской эстрады) CD
- 2003 Posidim, pomołczim (Посидим, помолчим) vol. 1 CD
- 2003 Spasibo tiebie, mojo sierdce (Спасибо тебе, моё сердце) vol. 2 CD
- 2008 Nadezhda (Надежда) CD[158]
- 2019 Anna German. Izbrannoye (Анна Герман. Избранное) LP[159]
Albumy we Włoszech
- 1967 I classici della musica neapolitana
- Single
- 1967 „Te faie desiderà”
- 1967 „Gi” / „Prima tu”
- 1967 „Chi sei tu” / „Meglio dire di no”
Filmografia
Filmografia[89]:
- 1966: Marynarka to męska przygoda (film dokumentalny) – obsada aktorska
- 1967: Nim zabłyśnie gwiazda (Reportaż z Mediolanu o początkach włoskiej kariery Anny German.)
- 1970: Krajobraz po bitwie – jako Amerykanka
- 1970: Prom – wykonanie muzyki (śpiew)
- 1970: Balladyna (spektakl telewizyjny) – wykonanie muzyki (śpiew)
- 1970: Wyspy szczęśliwe. Śpiewa Anna German (film krótkometrażowy) – bohater filmu
- 1970: Powrót Eurydyki (film dokumentalny)
- 1977: Sudba (film) – wykonanie piosenki Echo Miłości
- 1988: Eurydyki płaczące (film poświęcony pamięci Anny German)
- 2012: Anna German (serial biograficzny) – śpiew (w serialu zostały wykorzystane jej piosenki)
Przypisy
- ↑ Marcin Dąbrowski: Anna German. Kronika życia i pracy artystycznej. W: Anna German: Wróć do Sorrento?. Michałów-Grabina: Instytut Wydawniczy Latarnik, 2012, s. 236. ISBN 978-83-60000-96-0.
- ↑ Z okładki płyty „Anna German – Z archiwum polskiego radia, vol. 13”.
- ↑ Anna German. fakt.pl. [dostęp 2018-03-02].
- ↑ Pryzwan 2012 ↓, s. 5.
- ↑ a b c Pryzwan 2008 ↓, s. 11.
- ↑ a b Hörmann 2003 ↓.
- ↑ a b c Alan Jakman: 80 lat temu urodziła się Anna German [wywód przodków]. More Maiorum – miesięcznik genealogiczny, 2016-02-14. [dostęp 2018-03-02].
- ↑ „Czyja jest Anna German?” Aleksandra Chomicka. Głos Wielkopolski 7 kwietnia 2013. Imię babki zaczerpnięte z kalendarium z książki „Wróć do Sorrento” wydanie z 2012.
- ↑ ANNA GERMAN. Irma MARTENS-BERNER po śmierci Anny GERMAN. MATKA Anny GERMAN zmarła w wieku 97 lat. superseriale.se.pl, 2013-05-04. [dostęp 2018-03-02].
- ↑ Anna German. geotag.pl. [dostęp 2013-04-12]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-03-19)].
- ↑ Jacek Marczyński: Matka piosenkarki. rp.pl, 2014-01-21. [dostęp 2018-03-02].
- ↑ a b c Niezwykłe życie Anny German. wiatrak.nl, 2018-02-04. [dostęp 2018-03-02].
- ↑ a b c d Jarosław Wróblewski: Mąż Anny German: Po dwóch tygodniach czytania Biblii powiedziała, że dostała od Boga znak. fronda.pl, 2013-05-04. [dostęp 2018-03-02].
- ↑ Pryzwan 2008 ↓, s. 9.
- ↑ Pryzwan 2008 ↓, s. 9, 11.
- ↑ Zasiadczyk 2013 ↓, s. 5–8.
- ↑ a b Pryzwan 2008 ↓, s. 12.
- ↑ Pryzwan 2005 ↓, s. 12–13, 18.
- ↑ Zasiadczyk 2013 ↓, s. 9–10.
- ↑ Pryzwan 2008 ↓, s. 14.
- ↑ Pryzwan 2008 ↓, s. 13, 15–16.
- ↑ Pryzwan 2008 ↓, s. 15.
- ↑ a b Zasiadczyk 2013 ↓, s. 10.
- ↑ Pryzwan 2008 ↓, s. 16.
- ↑ a b c Pryzwan 2008 ↓, s. 18.
- ↑ Fakt ten został ujawniony przez Wojciecha Karpińskiego w biografii Hermana Gernera (Henryka Krzeczkowskiego): Wojciech Karpiński, Henryk. Wyd. II poszerzone, Warszawa, Zeszyty Literackie, 2016, s. 147–176. Por. wspomnienia Irmy Martens, Człowieczy los, Warszawa, Znaki Czasu, 2014, s. 111, 115; tamże dokładna data ślubu: 10 II 1942 (s. 306).
- ↑ Pryzwan 2008 ↓, s. 21.
- ↑ Błędna informacja, że mąż Irmy Martens zginął pod Lenino, pojawia się często, zob. np.: Aleksandra Chomicka Czyja jest Anna German? Polsko-ruska awantura o Anię, „Polska. The Times” 7 IV 2013 oraz Edward Kabiesz, Wygnaniec z anielskich chórów, „Gość Niedzielny” 2013 nr 15; zostało to również utrwalone w popularnym serialu Anna German. Tajemnica białego anioła (2012).
- ↑ Pryzwan 2008 ↓, s. 18–19.
- ↑ a b Pryzwan 2008 ↓, s. 19.
- ↑ VIII Liceum Ogólnokształcącego im. Bolesława Krzywoustego.
- ↑ Pryzwan 2008 ↓, s. 22–23.
- ↑ Pryzwan 2012 ↓, s. 12–13.
- ↑ Migdał R. „Od geologa do gwiazdy”. Polska Gazeta Wrocławska, strona 5, 18–19 maja 2013 (artykuł omawia oryginał tej pracy o fragmencie Sudetów Zachodnich z archiwum Uniw. Wrocł.).
- ↑ Zasiadczyk 2013 ↓, s. 12, 23.
- ↑ JanuszJ. Fereński JanuszJ., W piwnicy i jeszcze głębiej, „Konfrontacje”, wydanie specjalne z okazji jubileuszu (1959–2003) Studenckiego Klubu Pałacyk we Wrocławiu, 31 maja 2003, s. 5, ISSN 2658-0063 [dostęp 2020-07-09] .
- ↑ Pryzwan 2008 ↓, s. 28, 46–47.
- ↑ Pryzwan 2008 ↓, s. 48.
- ↑ Pryzwan 2008 ↓, s. 47.
- ↑ Pryzwan 2008 ↓, s. 205.
- ↑ Zasiadczyk 2013 ↓, s. 21.
- ↑ Pryzwan 2008 ↓, s. 97–100.
- ↑ Zasiadczyk 2013 ↓, s. 18.
- ↑ Pryzwan 2008 ↓, s. 95, 97.
- ↑ Pryzwan 2008 ↓, s. 100–101.
- ↑ Pryzwan 2008 ↓, s. 101.
- ↑ Pryzwan 2008 ↓, s. 29, 48, 54–56.
- ↑ Pryzwan 2008 ↓, s. 29–30, 48–49.
- ↑ Pryzwan 2008 ↓, s. 55–56.
- ↑ Pryzwan 2008 ↓, s. 32–34, 39, 205.
- ↑ Zasiadczyk 2013 ↓, s. 22.
- ↑ Pryzwan 2008 ↓, s. 34–35.
- ↑ Pryzwan 2008 ↓, s. 39–40.
- ↑ Pryzwan 2008 ↓, s. 35, 39–40.
- ↑ Pryzwan 2008 ↓, s. 59–61.
- ↑ Pryzwan 2008 ↓, s. 54–55, 61.
- ↑ Pryzwan 2008 ↓, s. 40, 62–64, 206.
- ↑ Pryzwan 2008 ↓, s. 64–65.
- ↑ Pryzwan 2008 ↓, s. 57.
- ↑ Pryzwan 2008 ↓, s. 69–70.
- ↑ Pryzwan 2008 ↓, s. 70–71.
- ↑ a b Zasiadczyk 2013 ↓, s. 24.
- ↑ Pryzwan 2008 ↓, s. 69–70, 73.
- ↑ Pryzwan 2008 ↓, s. 73, 76–77.
- ↑ Pryzwan 2008 ↓, s. 78.
- ↑ Pryzwan 2008 ↓, s. 78–79.
- ↑ Pryzwan 2008 ↓, s. 92–94.
- ↑ Pryzwan 2008 ↓, s. 79, 205–206.
- ↑ Zasiadczyk 2013 ↓, s. 87.
- ↑ Pryzwan 2008 ↓, s. 80, 120.
- ↑ a b Pryzwan 2008 ↓, s. 206.
- ↑ a b Zasiadczyk 2013 ↓, s. 36.
- ↑ Pryzwan 2008 ↓, s. 73, 76–77, 83.
- ↑ a b Pryzwan 2008 ↓, s. 80.
- ↑ Pryzwan 2008 ↓, s. 81–82.
- ↑ Pryzwan 2008 ↓, s. 83–86.
- ↑ Zasiadczyk 2013 ↓, s. 36–41.
- ↑ a b Zasiadczyk 2013 ↓, s. 40.
- ↑ a b Pryzwan 2008 ↓, s. 85–86.
- ↑ Zasiadczyk 2013 ↓, s. 43.
- ↑ Marcin Dąbrowski: Anna German. Kronika życia i pracy artystycznej. W: Anna German: Wróć do Sorrento?. Michałów-Grabina: Instytut Wydawniczy Latarnik, 2012, s. 222. ISBN 978-83-60000-96-0.
- ↑ Pryzwan 2008 ↓, s. 108.
- ↑ Zasiadczyk 2013 ↓, s. 44–47.
- ↑ Pryzwan 2008 ↓, s. 110–110–113, 117–118.
- ↑ Zasiadczyk 2013 ↓, s. 48, 73.
- ↑ Pryzwan 2008 ↓, s. 112, 115–116, 207.
- ↑ Pryzwan 2008 ↓, s. 114–115.
- ↑ Pryzwan 2008 ↓, s. 115–116.
- ↑ a b c Anna German, Filmpolski.pl.
- ↑ Pryzwan 2008 ↓, s. 140, 179.
- ↑ Zasiadczyk 2013 ↓, s. 54–55.
- ↑ Pryzwan 2008 ↓, s. 119, 179.
- ↑ Zasiadczyk 2013 ↓, s. 57.
- ↑ a b Pryzwan 2008 ↓, s. 116.
- ↑ a b Zasiadczyk 2013 ↓, s. 73.
- ↑ Pryzwan 2008 ↓, s. 180–181.
- ↑ a b Pryzwan 2008 ↓, s. 207.
- ↑ Zasiadczyk 2013 ↓, s. 89.
- ↑ Tomasz Raczek: Karuzela z madonnami. Instytut Wydawniczy Latarnik, 2003, s. 107. ISBN 83-917-891-2-8.
- ↑ Pryzwan 2008 ↓, s. 142–143.
- ↑ Zasiadczyk 2013 ↓, s. 92.
- ↑ Pryzwan 2012 ↓, s. 155.
- ↑ Pryzwan 2008 ↓, s. 131, 181.
- ↑ Pryzwan 2008 ↓, s. 207–208.
- ↑ Pryzwan 2008 ↓, s. 128, 137, 208.
- ↑ Zasiadczyk 2013 ↓, s. 93.
- ↑ Pryzwan 2008 ↓, s. 131, 208.
- ↑ a b c Pryzwan 2008 ↓, s. 208.
- ↑ Pryzwan 2008 ↓, s. 131–136.
- ↑ Pryzwan 2008 ↓, s. 137.
- ↑ Pryzwan 2008 ↓, s. 137, 208.
- ↑ a b c Zasiadczyk 2013 ↓, s. 74.
- ↑ Pryzwan 2008 ↓, s. 168.
- ↑ Pryzwan 2008 ↓, s. 169.
- ↑ РОК-шок: энциклопедия скандалов. Анна Герман. Жизнь взаймы. Статьи [online], samaratoday.ru [dostęp 2021-07-11] [zarchiwizowane z adresu 2018-01-20] .
- ↑ a b Pryzwan 2008 ↓, s. 170–171.
- ↑ Zasiadczyk 2013 ↓, s. 30.
- ↑ Zarchiwizowana kopia. [dostęp 2018-01-19]. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-01-20)].
- ↑ Pryzwan 2008 ↓, s. 171–172.
- ↑ Pryzwan 2008 ↓, s. 156, 187, 208.
- ↑ Pryzwan 2008 ↓, s. 162, 208.
- ↑ Pryzwan 2012 ↓, s. 236.
- ↑ Pryzwan 2008 ↓, s. 144, 193, 208.
- ↑ Pryzwan 2012 ↓, s. 237.
- ↑ Pryzwan 2012 ↓, s. 235–236.
- ↑ Pryzwan 2008 ↓, s. 193–196.
- ↑ Pryzwan 2008 ↓, s. 144.
- ↑ Zasiadczyk 2013 ↓, s. 76.
- ↑ a b c Pryzwan 2008 ↓, s. 202.
- ↑ a b Pryzwan 2008 ↓, s. 203.
- ↑ Encyklopedia Warszawy, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa, 1994, ISBN 83-01-08836-2, s. 929.
- ↑ Odznaczenia dla wybitnych twórców i działaczy kultury. „Dziennik Polski”. Nr 175 (9456), s. 2, 26 lipca 1974.
- ↑ Spotkanie twórców i artystów polskiej estrady. „Nowiny”. 146, s. 2, 2 lipca 1979.
- ↑ Zasiadczyk 2013 ↓, s. 64–73.
- ↑ Going Where The People Are: Hope Channel | Christian Television [online], web.archive.org, 19 kwietnia 2021 [dostęp 2023-10-26] [zarchiwizowane z adresu 2021-04-19] .
- ↑ ANNA GERMAN była adwentystką. Matka Anny GERMAN: Ania nauczyła się wiary w Boga i modlitwy od babci [online], www.se.pl [dostęp 2023-10-26] .
- ↑ Chrzest święty Ani (23.05.1982 r.) – udzielił go pastor Konstanty Bulli. aniagerman.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-08-05)]. Śladami Anny German.
- ↑ 25 lat temu zmarła piosenkarka Anna German. wiadomosci.gazeta.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2009-02-26)]., portal Gazeta.pl, 2007-08-24.
- ↑ Marta Panas-Goworska, Andrzej Goworski: Była uchodźcą, ofiarą represji, dzieckiem z niewłaściwych rodzin. Na walentynki – „Pieśń protestu” Anny German. tygodnik.tvp.pl, 2023-02-10. [dostęp 2023-08-15].
- ↑ Pryzwan 2008 ↓, s. 154.
- ↑ Marcin Dąbrowski: Anna German. Kronika życia i pracy artystycznej. W: Anna German: Wróć do Sorrento?. Michałów-Grabina: Instytut Wydawniczy Latarnik, 2012, s. 237. ISBN 978-83-60000-96-0.
- ↑ Tańczące Eurydyki. [w:] Sprawy nauki. Biuletyn Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego (wydania archiwalne) [on-line]. 2005-05-02. [dostęp 2013-03-28].
- ↑ Zielona Góra: Festiwal Tańczące Eurydyki, Onet.pl, 14 maja 2007 r.
- ↑ Szkoła Estradowa im. Anny German w Białymstoku.
- ↑ Radio Wrocław, 16 lutego 2011 i Polska Gazeta Wrocławska 17 lutego 2012 strona 9.
- ↑ Anna German – film biograficzny. [w:] Głos Nadziei [on-line]. Ośrodek Radiowo-Telewizyjny „Głos Nadziei”. [dostęp 2013-05-12].
- ↑ Anna German patronem ulicy w Rzeszowie. [w:] nowiny 24 Rzeszów [on-line]. Media Regionalne sp. z o.o. [dostęp 2013-04-23].
- ↑ BIP Warszawa – oficjalny portal stolicy Polski [online], bip.warszawa.pl [dostęp 2017-03-18] (pol.).
- ↑ 19 września 2013 roku Rada Miejska Wrocławia nadała skrzyżowaniu ulic Jedności Narodowej, Kilińskiego i Niemcewicza nazwę „Rondo Anny German”.
- ↑ UCHWAŁA NR LI.436.2013 RADY MIASTA ZIELONA GÓRA z dnia 25 czerwca 2013 r. w sprawie nadania nazwy rondu w Zielonej Górze.
- ↑ Rondo im. Anny German w Nowej Rudzie.Maciej Maciejewski; 2013-05-06; wroclaw.tvp.pl.
- ↑ Stowarzyszenie WspólnotaS.W. Polska Stowarzyszenie WspólnotaS.W., STUDIOS. EM STUDIOS., STOWARZYSZENIE WSPÓLNOTA POLSKA POLECA: ANNA GERMAN w Sanremo – TABLICA PAMIĄTKOWA [online], wspolnotapolska.org.pl [dostęp 2023-02-17] (pol.).
- ↑ АННАА. ВЕЛИГЖАНИНА АННАА., Семью Анны Герман от гибели спасла одна буква, измененная в фамилии [online], sierpień 2017 .
- ↑ a b c Złote płyty CD przyznane w 2013 roku [online], ZPAV [dostęp 2013-07-02] .
- ↑ Поёт Анна Герман
- ↑ Анна Герман 1975
- ↑ Анна Герман 1977
- ↑ Надежда
- ↑ Анна Герман. Избранное (LP, 2019) на сайте «Каталог советских пластинок» RUS
Bibliografia
- Mariola Pryzwan: Tańcząca Eurydyka. Wspomnienia o Annie German. Państwowy Instytut Wydawniczy, 2008. ISBN 978-83-06-03156-0.
- Monika Pryzwan: Anna German o sobie. Wydawnictwo MG, 2012. ISBN 978-83-7779-084-7.
- Anna German: Wróć do Sorrento?. Z przedmową Tomasza Raczka i jego rozmową z Mariuszem Walterem. Michałów-Grabina: Instytut Wydawniczy Latarnik im. Zygmunta Kałużyńskiego, 2012. ISBN 978-83-60000-96-0.
- Anna Zasiadczyk: Anna German. Ringier Axel Springer Polska, 2013. ISBN 978-83-7813-421-3.
Linki zewnętrzne
- Anna German w bazie filmpolski.pl
- Film biograficzny o Annie German
- (ang. • pol.) Anna German – serwis internetowy, poświęcony piosenkarce (biografia, linki itp.)
- ANNA-GERMAN.PL. anna-german.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-12-05)]. – Polska strona internetowa poświęcona Annie German zawierająca multimedia tj. dyskografia, fotografia, video itp.
- PWN: 3905072
- ETP: 15367
- FilmPolski.pl: 117975