Antygon III Doson
![]() | |||
król Macedonii | |||
Okres | od 229 p.n.e. | ||
---|---|---|---|
Poprzednik | Demetriusz II Antygonida | ||
Następca | Filip V Antygonida | ||
Dane biograficzne | |||
Dynastia | Antygonidzi | ||
Data urodzenia | 263 p.n.e. | ||
Data śmierci | 222/221 p.n.e. | ||
Ojciec | |||
Matka | Olimpias | ||
Moneta | |||
![]() | |||
|
Antygon Doson (ur. 263[potrzebny przypis], zm. 222/221 p.n.e.[1]; panował w latach 229-222/221 p.n.e.) – król macedoński z dynastii Antygonidów, syn Demetriusza Pięknego[potrzebny przypis], wnuk Demetriusza Poliorketesa[2]. Jego przydomek "Doson" oznaczał "ten który oddaje władzę"[3].
Autor słów "Niech mnie bogowie strzegą od przyjaciół. Z nieprzyjaciółmi sam sobie dam radę"[potrzebny przypis].
Objęcie władzy
Objął władzę w 229 p.n.e. po śmierci Demetriusza II, który zginął prawdopodobnie w wojnie z sąsiadującymi z Macedonią od północy Dardanami[2]. Syn Demetriusza, Filip (późniejszy Filip V), był zbyt młody aby zasiąść na tronie, dlatego rolę regenta powierzono jego wujowi - Antygonowi Dosonowi, który poślubił wdowę po Demetriuszu[2].
Panowanie
Sytuacja Macedonii była bardzo trudna. Od północy zagrażali Dardanowie i Pajonowie[2]. Ekspansja Związku Achajskiego na Peloponezie i Związku Etolskiego w Grecji Środkowej ograniczyła tradycyjne wpływy macedońskie w Grecji[4]. Etolom udało się nawet włączyć do swojego państwa federalnego większość Tesalii - od ponad wieku uznającej zwierzchnictwo Macedonii[2]. Z kolei w Atenach miejscowe władze porozumiały się z dowódcą lokalnego macedońskiego garnizonu i uwolniły się od obecności obcych wojsk[5].
Antygon Doson przystąpił do odbudowy zagrożonej pozycji swojego państwa. Zdołał narzucić zwierzchność Dardanom i Pajonom, w 228 p.n.e. odebrał Etolom Tesalię, po czym armia macedońska wkroczyła do Grecji Środkowej gdzie prowadziła działania przeciwko Związkowi Etolskiemu i Beotom[6]. Te sukcesy militarne sprawiły, że macedońska arystokracja zaakceptowała Dosona jako pełnoprawnego króla[3]. Uspokoiwszy sytuację w Grecji Antygon zwrócił się przeciwko Ptolemeuszowi III z Egiptu. Ptolemeusze od lat próbowali osłabić macedońską pozycję na Peloponozie wspierając finansowo Związek Achajski, utrzymywali także bazę w Metane[7]. W 227 p.n.e. Doson zorganizował flotę, która wyprawiła się do Karii w Azji Mniejszej, gdzie założono bazy macedońskie i pozyskano kilku sojuszników[6]. Te przyczółki mogły zagrażać ptolemejskiej kontroli nad Morzem Egejskim[8].
Wojna ze Spartą
Tymczasem zmianie uległa polityczna sytuacja na Peloponozie. Postępująca ekspansja Związku Achajskiego załamała się na skutek działań króla Sparty Kleomenesa III[9]. Dokonał on zamachu stanu w Sparcie i przeprowadził polityczną i militarną reorganizację państwa[9]. Głoszone przez niego propagandowe hasła reform społecznych prowadziły do niepokojów w niektórych miastach achajskiej federacji[10]. Sparta odnosiła znaczące sukcesy militarne, w 225 p.n.e. zajęła m.in. Argos i Korynt, uzyskała także finansowe wsparcie od Ptolemeusza, który teraz w Kleomenesie, nie w Achajach, upatrywał przeciwwagę dla macedońskich wpływów na Peloponezie[10]. Achajowie, którym wsparcia odmówili Etolowie i Ateny, zwrócili się więc o pomoc do Antygona Dosona (promacedońską politykę w ramach Związku wspierało przede wszystkim miasto Megalopolis)[10]. Król macedoński zgodził się wysłać armię na Peloponez, ale swoją pomoc obwarował twardymi warunkami: Związek Achajski miał stać się de facto państwem satelickim Macedonii, a macedońskie garnizony miały na nowo pojawić się na Peloponezie (przede wszystkim w Koryncie po jego odbiciu z rąk Sparty)[11].
W 224 p.n.e. Doson zdobył Argos i Korynt, prowadził działania wojenne w okolicach Megalopolis[12]. Zorganizował też sojusz bezpieczeństwa obejmujący sprzymierzone z nim greckie federacje: Związek Achajski, Epir, Fokidę, Beocję, Akarnanię i Tesalię a w rzeczywistości będący kolejnym przykładem organizacji mających stanowić narzędzie macedońskiej dominacji w Grecji (poprzednio podobne związki tworzyli m.in. Filip II, czy Antygon Jednooki)[12]. Po dwóch latach ciężkich walk Macedończycy i ich sojusznicy zwyciężyli Spartę w decydującej bitwie pod Selazją[12]. Wojna była skończona, Kleomenes opuścił Grecję szukając schronienia w egipskiej stolicy - Aleksandrii[12]. Podczas walk obie strony dopuszczały się licznych okrucieństw, Antygon m.in. zrównał z ziemią Mantineję, jej ludność wybito, a potem miasto założono na nowo tym razem nazywając je "Antygoneją"[13].
Zwycięski Antygon obsadził macedońskimi załogami kilka garnizonów, przede wszystkim Korynt (twierdza Akrokorynt, wraz z Chalkis na Eubei i Demetrias w Tesalii określane były mianem "kajdanów Hellady""[14])[13]. Jako pierwszy w dziejach król macedoński wkroczył do Sparty, gdzie pozostawił swojego namiestnika[13]. Doson przywrócił Macedonii dominującą pozycję w Grecji, jaką cieszyła się za wcześniejszych władców, nie udało mu się jedynie odzyskać kontroli nad ateńskim portem - Pireusem.[15]
Ostatni rok
Tymczasem północnej granicy Macedonii ponownie zagrozili Dardanowie oraz Ilirowie[15]. Doson zdołał uporać się z tym niebezpieczeństwem jednak wkrótce potem zmarł na gruźlicę, pozostawiając jako następcę siedemnastoletniego Filipa, syna Demetriusza II[15].
Przypisy
- ↑ Errington 2010 ↓, s. 216.
- ↑ a b c d e Errington 2010 ↓, s. 112.
- ↑ a b Errington 2010 ↓, s. 114.
- ↑ Errington 2010 ↓, s. 109-112.
- ↑ Errington 2010 ↓, s. 113.
- ↑ a b Errington 2010 ↓, s. 114-115.
- ↑ Errington 2010 ↓, s. 109-110.
- ↑ Errington 2010 ↓, s. 115.
- ↑ a b Errington 2010 ↓, s. 116.
- ↑ a b c Errington 2010 ↓, s. 117.
- ↑ Errington 2010 ↓, s. 118.
- ↑ a b c d Errington 2010 ↓, s. 119.
- ↑ a b c Errington 2010 ↓, s. 120.
- ↑ Errington 2010 ↓, s. 217.
- ↑ a b c Errington 2010 ↓, s. 121.
Bibliografia
- R. Malcolm Errington: Historia świata hellenistycznego. 323-30 p.n.e.. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2010. ISBN 978-83-233-2834-6.
- p
- d
- e
- PWN: 3870100
- Britannica: biography/Antigonus-III-Doson
- Treccani: antigono-dosone
- NE.se: antigonos-iii
- SNL: Antigonos_3._Doson
- Catalana: 0004324
- DSDE: Antigonos_3._Doson
- Hrvatska enciklopedija: 3019