Aquilaria crassna
![]() Zdarta kora gatunku Aquilaria crassna | |||
Systematyka[1][2] | |||
Domena | eukarionty | ||
---|---|---|---|
Królestwo | rośliny | ||
Podkrólestwo | |||
Nadgromada | |||
Gromada | |||
Podgromada | |||
Nadklasa | okrytonasienne | ||
Klasa | Magnoliopsida | ||
Nadrząd | |||
Rząd | ślazowce | ||
Rodzina | wawrzynkowate | ||
Rodzaj | Aquilaria | ||
Gatunek | Aquilaria crassna | ||
Nazwa systematyczna | |||
Aquilaria crassna Pierre ex Lecomte Bull. Soc. Bot. France 61:411. 1915 ("1914")[3] | |||
Synonimy | |||
| |||
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[5] | |||
![]() | |||
| |||
|
Aquilaria crassna Pierre ex Lecomte – gatunek należący do rodziny wawrzynkowatych. Występuje naturalnie w Azji Południowo-Wschodniej.
Rozmieszczenie geograficzne
Rośnie naturalnie w Tajlandii, Kambodży oraz Wietnamie[3].
W Wietnamie gatunek ten był w przeszłości nadmiernie eksploatowany, w wyniku czego obecnie można go znaleźć tylko na rozproszonych siedliskach. Jego stanowiska zlokalizowane są głównie w południowej części kraju przy granicy z Kambodżą oraz wzdłuż granicy z Laosem na zachód od miasta Đà Nẵng. Występuje także w pasach przybrzeżnych w prowincjach Quảng Ninh, Lào Cai (dystrykt Bắc Hà), Hoà Bình, Tuyên Quang oraz na wyspie Phú Quốc. Pozostałe główne stanowiska znajdują się w środkowej części kraju, w prowincjach Hà Tĩnh, Kon Tum, Quảng Nam, Bình Định oraz Gia Lai[6].
W Tajlandii występuje między innymi w Parku Narodowym Khao Yai[7].
Morfologia
- Pokrój
- Średniej wielkości, wiecznie zielone drzewo. Dorasta do 15–20 m wysokości przy pierśnicy wynoszącej 40–50 cm[6].
- Kwiaty
- Kwitnie od marca do kwietnia. Pierwsze kwiaty pojawiają się w 6–8 roku życia rośliny[6].
- Owoce
- Pojawiają się od czerwca do lipca[6].
Biologia i ekologia
Roślina do wzrostu potrzebuje dużo światła. Preferuje gleby piaszczyste i gliniaste. Rośnie na wysokości 300–800 m n.p.m.[6]
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/10/Gardenology.org-IMG_8103_qsbg11mar.jpg/220px-Gardenology.org-IMG_8103_qsbg11mar.jpg)
Uprawa
Od 1986 roku mieszkańcy prowincji Hà Tĩnh położonej w środkowej części Wietnamu zbieraja sadzonki A. crassna z naturalnych stanowisk i sadzą je w przydomowych ogrodach. Głównym motywem ich działań jest uzyskiwanie dochodów ze sprzedaży drewna agarowego. W 1997 roku podjęto próbę zakładania plantacji A. crassna wraz z domieszką gatunku Vernicia montana. Wstępne wyniki badań wykazują dobry wzrost drzew, co sugeruje, że A. crassna może być łatwo uprawiana na plantacjach[6].
Zastosowanie
Drewno tego gatunku nosi handlową nazwę agar (ang. agarwood). Drewno bywa często atakowane przez grzyby lub bakterie. Drewno zainfekowane pasożytem wydziela woń – olej ochronny, który występuje na rannych obszarach (korzenie, gałęzie lub pień), które stopniowo stają się twardsze i zmieniają barwę na ciemnobrązową lub czarną[8].
Agar jest wykorzystywany w produkcji perfum oraz w medycynie tradycyjnej. Ze względu na kosztowny i pracochłonny proces ekstrakcji jest ono bardzo drogie. Minimum 20 kg niskiej jakości drewna żywicznego potrzebne jest do wytworzenia 12 ml oleju agarowego. Najwyższej jakości olej otrzymywany jest z drzew starszych niż 100 lat. Sprzedaż perfum opartych na tym ekstrakcie rośnie z roku na rok[8]. W 1990 roku jeden kilogram drewna tego gatunku kosztował między 800 a 1000 USD[6].
Ważnym zastosowaniem drewna tego gatunku jest produkcja kadzidła. Agar jest także afrodyzjakiem, zarówno w postaci olejku, jak i kadzidła. Są to na ogół lokalne zastosowania, ale olej jest również sprzedawany w aptekach wietnamskich do użytku wewnętrznego. W medycynie chińskiej wykorzystuje proszku z drewna w leczeniu marskości wątroby oraz innych dolegliwości. Ma zastosowanie również w leczeniu nowotworów płuc i żołądka[8].
Zagrożenia
Eksploatacja zainfekowanego grzybami drewna dla przemysłu perfumeryjnego spowodowało spadek populacji tego gatunku we Wietnamie przekraczający 80% w ciągu ostatnich lat. Istnieje duże prawdopodobieństwo, że podobne straty występują w pozostałej części Indochin. Według Czerwonej księgi gatunków zagrożonych jest gatunkiem narażonym na wyginięcie (VU – vulnerable)[9].
Przypisy
- ↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
- ↑ Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2010-03-23] (ang.).
- ↑ a b Taxon: Aquilaria crassna Pierre ex Lecomte. Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2014-01-21]. (ang.).
- ↑ Aquilaria crassna Pierre ex Lecomte. The Plant List. [dostęp 2014-01-21]. (ang.).
- ↑ Aquilaria crassna, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species (ang.).
- ↑ a b c d e f g Conservation and Use of Aquilaria crassna in Vietnam: a case study. FAO Corporate Document Repository. [dostęp 2014-01-21]. (ang.).
- ↑ National parks planning: a manual with annotated examples. Rzym: FAO, 1988, s. 66. ISBN 92-5-102665-3. (ang.).
- ↑ a b c Agarwood (Oud). Fragrantica. [dostęp 2014-01-20]. (ang.).
- ↑ Y.Y. Harvey-Brown Y.Y., Aquilaria crassna, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species [dostęp 2014-01-21] (ang.).