Biblioteka Jagiellońska
![]() Gmach z lat 30. XX w. przy al. Mickiewicza 22 | |||
Państwo |
| ||
---|---|---|---|
Województwo | |||
Miejscowość | |||
Adres | al. Adama Mickiewicza 22 | ||
Dyrektor | dr hab. Remigiusz Sapa | ||
Data założenia | 1364 | ||
Siglum | KR U[1] | ||
Wielkość zbiorów | 6 436 577 wol. i jedn. (31 XII 2021)[2] | ||
Położenie na mapie województwa małopolskiego ![]() | |||
Położenie na mapie Polski ![]() | |||
![]() | |||
| |||
Strona internetowa |
![]() | Zobacz hasło Jagiellonka w Wikisłowniku |
Biblioteka Jagiellońska – polska biblioteka akademicka znajdująca się w Krakowie przy al. Adama Mickiewicza 22.
Jest główną biblioteką Uniwersytetu Jagiellońskiego; wraz z Biblioteką Medyczną Collegium Medicum i bibliotekami wydziałowymi i instytutowymi tworzy system biblioteczno-informacyjny UJ.
Biblioteka Jagiellońska jest jedną z największych bibliotek w Polsce i dlatego została uznana za część Narodowego Zasobu Bibliotecznego. Ma status biblioteki narodowej[3] – obowiązuje prawo o egzemplarzu obowiązkowym, w ramach którego – jako jedna z dwóch tego rodzaju instytucji w kraju – obdarzona jest przywilejem otrzymywania dwóch egzemplarzy[4].
Historia
Historia Biblioteki Jagiellońskiej powiązana jest nieodłącznie z historią samego Uniwersytetu Jagiellońskiego, stąd też za datę jej utworzenia uznaje się rok 1364. Do dzisiaj zachowały się kodeksy, używane w XIV wieku. Przez długi okres zbiory biblioteczne, pochodzące z darów profesorów i wychowanków uniwersytetu, gromadzone były przy poszczególnych wydziałach, kolegiach, bursach studenckich. Największy ich zbiór, głównie z zakresu teologii i sztuk wyzwolonych, znajdował się w Collegium Maius. Tam też po jego odbudowie na przełomie XV i XVI wieku biblioteka uzyskała osobne pomieszczenie, zwane dzisiaj Salą Obiedzińskiego (od nazwiska profesora – pomysłodawcy). Aż do 1940 roku budynek Collegium Maius był główną siedzibą Biblioteki Jagiellońskiej[5].
W XVI wieku jej zbiory stale się powiększały, dopiero wiek XVII i XVIII przyniósł pewien kryzys. Z pomocą przyszła bibliotece i całemu uniwersytetowi Komisja Edukacji Narodowej w osobie jej przedstawiciela – Hugona Kołłątaja. Na jego wniosek połączono rozproszone zbiory i utworzono jedną bibliotekę ogólnouniwersytecką o charakterze publicznym. Przyznano także fundusz na potrzeby liczącego wówczas 1926 rękopisów i 32 000 woluminów druków księgozbioru[6].
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/05/Feliks_Zab%C5%82ocki_Biblioteka_Jagiello%C5%84ska.jpg/220px-Feliks_Zab%C5%82ocki_Biblioteka_Jagiello%C5%84ska.jpg)
Okres rozbiorów nie wpłynął korzystnie na rozwój biblioteki. Udało się mimo to uporządkować zbiory oraz rozbudować pomieszczenia. Rozkwit biblioteki na przełomie XIX i XX wieku wiąże się z osobą Karola Estreichera, twórcy Bibliografii Polskiej, który dbał zwłaszcza o wzrost liczby druków w języku polskim[potrzebny przypis].
W latach międzywojennych przeprowadzono reformy w działalności biblioteki. W latach 1931–1939 postawiono nowy gmach przy al. Mickiewicza. Zbiory przeniesiono już w czasie II wojny światowej, a biblioteka została przemianowana na Staatsbibliothek Krakau. Polacy uczęszczający na tajne komplety mieli nieoficjalny dostęp do zbiorów dzięki pomocy pracujących w bibliotece polskich bibliotekarzy[7].
Rozwój biblioteki po II wojnie światowej wiązał się z wprowadzeniem egzemplarza obowiązkowego druków polskich, nawiązaniem współpracy z bibliotekami zagranicznymi i rozmaitymi dotacjami. Od 1969 roku rozpoczęto także archiwizowanie druków polskich, a w latach 90. obowiązkiem tym objęto także dokumenty audiowizualne i elektroniczne[potrzebny przypis]. Przyrost zbiorów bibliotecznych wymusił rozbudowę gmachu biblioteki; pierwszą w latach 1961–1963, drugą w 1995–2001. W latach 90. rozpoczęto także komputeryzację zbiorów. Opracowano też systemy zabezpieczające przed kradzieżą, co było następstwem zniknięcia ze zbiorów kilkudziesięciu cennych starodruków[potrzebny przypis].
Zbiory biblioteki
Biblioteka Jagiellońska jako jedyna z wielkich bibliotek w Polsce szczyci się historycznym księgozbiorem, organicznie związanym z powstaniem i rozwojem uczelni. Narastał on w dużej mierze dzięki licznym darom, legatom i fundacjom, pochodzącym od osób związanych z Wszechnicą Jagiellońską i służył jako warsztat pracy naukowej i dydaktycznej. Większość najwcześniejszych kodeksów rękopiśmiennych i starodruków należała do kolekcji profesorskich, które później dały początek księgozbiorom poszczególnych kolegiów, w tym największemu z nich w Collegium Maius.
Wyjątkowy charakter oraz wartość zbiorów Biblioteki Jagiellońskiej powodują, że w świadomości Polaków była i nadal jest uznawana za książnicę o charakterze narodowym. Dziś również biblioteka Uniwersytetu Jagiellońskiego służy szerokim kręgom naukowców i studentów, a swoje zbiory poszerza m.in. dzięki ofiarności i hojności swych wychowanków oraz przyjaciół.
Wielkość zbiorów BJ
- Zbiory specjalne:
- Rękopisy – 28 209, w tym 2100 rękopisów średniowiecznych,
- Stare druki – 105 710, w tym 3634 inkunabułów,
- Zbiory kartograficzne – 45 910,
- Zbiory graficzne – 50 210,
- Muzykalia – 38 055,
- Rzadkie wydawnictwa i wydawnictwa drugiego obiegu – 61 839,
- Dokumenty życia społecznego – 946 300[8].
Najcenniejsze zbiory
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/74/Balthasar_Behem_Codex_-_painter%27s_atelier.jpg/220px-Balthasar_Behem_Codex_-_painter%27s_atelier.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f5/De_Revolutionibus_manuscript_p9.jpg/220px-De_Revolutionibus_manuscript_p9.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/da/Kalendarz_1474.jpg/220px-Kalendarz_1474.jpg)
Rękopisy
W skład zbiorów Biblioteki Jagiellońskiej wchodzi wiele rękopisów, m.in.:
- Minuskuł 653 (Gregory-Aland) XI w.,
- Pontyfikał XI/XII w.,
- Bogurodzica,
- Jan Długosz – Banderia Prutenorum,
- Śpiewnik głogowski,
- Kodeks Baltazara Behema,
- Paulus Paulirini de Praga – Liber viginti artium,
- Mikołaj Kopernik – De revolutionibus orbium coelestium,
- Fryderyk Chopin – Scherzo (E-dur),
- Stanisław Moniuszko – Trzeci śpiewnik domowy. Muzyka wokalna z towarzyszeniem fortepianu,
- Stanisław Wyspiański – Wesele. Dramat w 3 aktach,
- Ignacy Jan Paderewski – Stara Suita (na trzy głosy)[8].
Najcenniejsze druki
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/31/CommentariorumAFMoreuij.jpg/220px-CommentariorumAFMoreuij.jpg)
- De revolutionibus orbium coelestium (Norymberga 1543); O obrotach sfer niebieskich – dzieło Mikołaja Kopernika, które zawiera wykład heliocentrycznej i heliostatycznej budowy wszechświata. Biblioteka Jagiellońska dysponuje dwoma egzemplarzami.
- Commentariorum de Republica emendanda libri quinque (Kraków 1551); – O naprawie Rzeczypospolitej Andrzeja Frycza Modrzewskiego – jeden z pięciu zachowanych w Polsce pierwodruków z drukarni Łazarza Andrysowicza. Egzemplarz pochodzący z wileńskiej prywatnej biblioteki Zygmunta Augusta króla Polski. Wpisany na listę Pamięć Świata UNESCO.
- ANDREAE FRICII MODREVII LIBER DE ECCLESIA (Kraków 1551); O Kościele z drukarni Łazarzowej. Andrzeja Frycza Modrzewskiego – jeden z 3 zachowanych fragmentów księgi O Kościele.
- Almanach Cracoviense ad annum 1474 (Kraków 1474); Astronomiczno-astrologiczny kalendarz ścienny na rok 1474, najstarszy znany drukowany dokument powstały na ziemiach polskich oraz najstarszy wydany drukiem kalendarz w Polsce.
- Klaudiusz Ptolemeusz – Liber geographiae (Wenecja 1511) – jedyny zachowany w Polsce atlas z wykorzystaniem druku czarno-czerwonego,
- Ekslibris arcybiskupa Macieja Drzewieckiego – najstarszy polski ekslibris,
- Rozkazy dzienne mutacyjne – rozkazy przywódców Wojska Polskiego z okresu powstania listopadowego[8].
Dzieła sztuki
- Rembrandt van Rijn – Faust,
- Anioł, symbol św. Mateusza Ewangelisty – miedzioryt, jedna z najstarszych polskich grafik[8].
Kradzież cennych zbiorów
Kradzież inkunabułów i starych druków z Biblioteki Jagiellońskiej, jedno z największych tego typu przestępstw w Polsce, ujawniona została w kwietniu 1999. Zginęły wówczas dzieła Galileusza, Keplera i Bessariona. Część ze skradzionych dzieł odnaleziono w niemieckim domu aukcyjnym Reiss&Sohn. Do tej pory nie ustalono sprawców tej kradzieży[9].
Budynek Biblioteki Jagiellońskiej
Budowa gmachu Biblioteki Jagiellońskiej była przeprowadzana w trzech etapach:
- etap I (1931–1939) – wybudowany został budynek przy al. Adama Mickiewicza 22, który składał się z gmachu wysokiego – 9 kondygnacji oraz niskiego – 4 kondygnacje
- etap II (1961–1963) – powiększony został niski gmach
- etap III (1995–2001) – wybudowano dodatkowy gmach – 10 kondygnacji
Obecnie kubatura połączonego gmachu biblioteki wynosi 145 248 m³, powierzchnia użytkowa 32 891 m², a pomieszczenia biblioteczne zajmują 27 287 m². Biblioteka wyposażona jest w 10 czytelni ogólnych i specjalistycznych, salę katalogów, wypożyczalnię, magazyny biblioteczne, 2 sale wystawowe oraz salę konferencyjną. Nowy gmach i kolejno remontowane pomieszczenia starego gmachu mają instalowane nowoczesne urządzenia wentylacyjne, przeciwpożarowe oraz systemy zabezpieczające zbiory przed kradzieżą.
Dyrektorzy Biblioteki Jagiellońskiej
- 1811–1835 Jerzy Samuel Bandtkie
- 1837–1858 Józef Muczkowski
- 1859–1865 Franciszek Stroński
- 1865–1867 Adolf Mulkowski
- 1868–1905 Karol Estreicher
- 1905–1926 Fryderyk Papée
- 1926–1939, 1945–1947 Edward Kuntze
- 1947–1951 Aleksander Birkenmajer[10]
- 1951–1955 Julian Przyboś[10][11]
- 1955–1973 Jan Baumgart[10]
- 1974–1978 Władysław Serczyk[10]
- 1978–1981 Stanisław Grzeszczuk[10]
- 1981–1993 Jan Pirożyński[10]
- 1993–2003 Krzysztof Zamorski
- 2003–2021 Zdzisław Pietrzyk
- od 2021 Remigiusz Sapa
Z tym tematem związana jest kategoria: Bibliotekarze Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Jagiellońska Biblioteka Cyfrowa
Osobny artykuł: Jagiellońska Biblioteka Cyfrowa.
Zobacz też
Przypisy
- ↑ BibliotekaB. Narodowa BibliotekaB., Wykaz siglów bibliotek uczestniczących w centralnych katalogach Biblioteki Narodowej [online], 2001 [dostęp 2019-06-19] .
- ↑ RafałR. Kiszka RafałR., Sprawozdanie roczne Rektora Uniwersytetu Jagiellońskiego za rok 2021, Biuletyn Informacji Publicznej Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 2022, s. 88 [dostęp 2023-02-01] .
- ↑ Regulamin Biblioteki Jagiellońskiej [online], bj.uj.edu.pl, 27 września 2017, s. 3 (pol.).
- ↑ Ustawa z dnia 7 listopada 1996 r. o obowiązkowych egzemplarzach bibliotecznych (Dz.U. z 2018 r. poz. 545).
- ↑ Historia – Muzeum Uniwersytetu Jagiellońskiego Collegium Maius – Uniwersytet Jagielloński [online], maius.uj.edu.pl [dostęp 2021-05-04] (pol.).
- ↑ AnnaA. Lewicka-Kamińska AnnaA., Narastanie zasobu starych druków Biblioteki Jagiellońskiej [online], s. 209–221 .
- ↑ Dzieje Biblioteki Jagiellońskiej [online], bj.uj.edu.pl [dostęp 2021-05-04] (pol.).
- ↑ a b c d Skarby Biblioteki Jagiellońskiej [online], web.archive.org [dostęp 2021-05-04] [zarchiwizowane z adresu 2012-04-20] .
- ↑ Kradzież w Bibliotece Jagiellońskiej [online], dziennikpolski24.pl, 6 lipca 1999 [dostęp 2021-05-04] (pol.).
- ↑ a b c d e f Rita Pagacz-Moczarska. Czterdzieści lat służby Bibliotece Jagiellońskiej. Rozmowa z dr. Jerzym Kozińskim, pracownikiem Biblioteki Jagiellońskiej w latach 1951–1991. „Alma Mater. Miesięcznik Uniwersytetu Jagiellońskiego”. 204–205, s. 99, grudzień 2018 – styczeń 2019. Uniwersytet Jagielloński. ISSN 1427-1176. (pol.).
- ↑ Literatura polska. Przewodnik encyklopedyczny. Julian Krzyżanowski (red.). T. 1: A–M. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1984, s. 73. ISBN 83-01-05368-2.
Linki zewnętrzne
- Piotr Marek Stański O bibliotekach uniwersyteckich Lwowa i Krakowa (Bibliotece Jagiellońskiej) i ich dyrektorze Franciszku Strońskim.
- Strona internetowa Biblioteki Jagiellońskiej
- Jagiellońska Biblioteka Cyfrowa
- Biblioteka Jagiellońska – culture.pl
- Biblioteka Jagiellońska w bazie instytucji naukowych portalu Nauka Polska (OPI).
- Biblioteka Jagiellońska w bazie Repozytorium Cyfrowego Filmoteki Narodowej – kronika PAT.