Cerkiew Świętych Wiery, Nadziei, Luby i matki ich Zofii w Sosnowcu
![]() - A/831/2021 z 09.06.2021 (woj. śląskie)[1] - A-1242/80 z 10.10.1980 (woj. katowickie) | |||||||||||||||||||||||
cerkiew parafialna | |||||||||||||||||||||||
![]() Widok ogólny | |||||||||||||||||||||||
Państwo |
| ||||||||||||||||||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
Województwo | |||||||||||||||||||||||
Miejscowość | Sosnowiec | ||||||||||||||||||||||
Adres | ul. Kilińskiego 39 | ||||||||||||||||||||||
Wyznanie | prawosławne | ||||||||||||||||||||||
Kościół | |||||||||||||||||||||||
Diecezja | |||||||||||||||||||||||
Wezwanie | Świętych Wiery, Nadziei, Luby i matki ich Zofii | ||||||||||||||||||||||
Wspomnienie liturgiczne | 17/30 września | ||||||||||||||||||||||
Przedmioty szczególnego kultu | |||||||||||||||||||||||
Relikwie | Świętych Wiary, Nadziei, Miłości i matki ich Zofii | ||||||||||||||||||||||
| |||||||||||||||||||||||
| |||||||||||||||||||||||
Położenie na mapie Sosnowca ![]() | |||||||||||||||||||||||
Położenie na mapie Polski ![]() | |||||||||||||||||||||||
Położenie na mapie województwa śląskiego ![]() | |||||||||||||||||||||||
![]() | |||||||||||||||||||||||
| |||||||||||||||||||||||
Strona internetowa |
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/81/Sosnowiec_cerkiew_wn%C4%99trze.jpg/240px-Sosnowiec_cerkiew_wn%C4%99trze.jpg)
Cerkiew pod wezwaniem Świętych Wiery, Nadziei, Luby i matki ich Zofii (Świętych Wiary, Nadziei i Miłości) w Sosnowcu – jedyna istniejąca z trzech sosnowieckich cerkwi prawosławnych[a].
Znajduje się przy ulicy Jana Kilińskiego 39. Jest to świątynia parafialna. Należy do dekanatu Kraków diecezji łódzko-poznańskiej Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego.
Historia
Myśl o budowie po raz pierwszy pojawiła się w 1887. Zorganizowano składkę wśród sosnowieckich i łódzkich przemysłowców – ludzi tak zasłużonych dla rozwoju Sosnowca, jak: bracia Oscar i Franz Schönowie[2], Heinrich Dietel, Konrad Gamper, Kunitzy i inni – przeważnie ewangelików bądź wyznania mojżeszowego, którym zależało na dobrych układach z rosyjską władzą.
Działkę otrzymano bezpłatnie od Kolei warszawsko-wiedeńskiej.
15 sierpnia 1888 r. położono kamień węgielny, a już 28 listopada roku następnego, świątynia została poświęcona przez biskupa lubelskiego Flawiana. Patronkami nowej cerkwi zostały: Wiera, Nadieżda i Liubow', córki św. Zofii, męczennice z czasów Hadriana.
Budowa przebiegła bardzo szybko, co odbiło się na jakości budynku.
Nabożeństwa odprawiali pierwotnie księża z sąsiednich parafii na Maczkach, w Olkuszu i w Częstochowie. Ale już w kwietniu 1890 r. nowa cerkiew otrzymała pierwszego proboszcza – Joanna Wasiliewicza Lewickiego (z Kalwarii w Podlaskiem).
16 maja 1890 r. arcybiskup warszawsko-chełmski Leoncjusz potwierdził powstanie samodzielnej parafii przy cerkwi pod wezwaniem Świętych Wiery, Nadjeżdy, Ljub’wi i ich matki Zofii, do której przynależał powiat będziński, sztab tutejszej straży granicznej i urzędnicy celni.
Obok powstał dom parafialny – siedziba duchownego i osobny domek dla starosty cerkiewnego.
Dziś cerkiew należy do parafii Świętych Wiery, Nadziei, Luby i matki ich Zofii w Sosnowcu w diecezji łódzko-poznańskiej. Parafia (jako jedna z dwóch placówek prawosławnych w województwie śląskim) obejmuje południową część województwa, m.in. aglomerację katowicką, Bielsko-Białą, Rybnik. Obecnym proboszczem jest ks. Mikołaj Dziewiatowski[3].
16 marca 2014 r. w świątyni – po raz pierwszy w jej historii – miały miejsce święcenia kapłańskie[4].
Architektura
Zbudowana z cegieł i kamienia[5], cerkiew składa się z pięciu części. W centrum znajduje się ośmiobok, który z jednej strony podtrzymuje wieżę, a z drugiej prezbiterium. Środkową część świątyni przykrywa kopuła, którą widać jednak tylko od wewnątrz, ponieważ całość uwieńczona jest cebulastym hełmem.
Wejście do cerkwi stanowi fronton w kształcie oślego grzbietu oparty na dwóch, wyraźnie oddzielonych od muru, gruszkowatych kolumnach, tworząc wrażenie „dwuwarstwowości”.
Wnętrze budowli w odróżnieniu od wyglądu zewnętrznego, nosi na sobie znaki okcyndentalizacji – jest jasne, wykonane w stylu klasycystycznym. Dębowy ikonostas (wym. 4,7 x 7 m), którego twórcą był artysta moskiewski Kławdij Lebiediew, a fundatorami bracia Schön, także posiada znaki wpływów zachodnich – szczególnie widoczne jest to w stylu ikon. Częstochowska Ikona Matki Bożej (umieszczona w kiocie po lewej stronie ołtarza) jest darem kolejarzy z Częstochowy. Od 2017 w cerkwi znajduje się ikona patronek, napisana na Athos (w której umieszczono relikwie Świętych Wiary, Nadziei, Miłości i matki ich Zofii, sprowadzone w latach 80. XX w. z Rzymu do sosnowieckiej świątyni)[6].
Cerkiew wpisano do rejestru zabytków 10 października 1980 r. pod nr A-1242/80 (obecnie A/831/2021)[7].
Zobacz też
Uwagi
- ↑ Obok opisywanej istniały jeszcze:
- pw. św. Katarzyny z lat 1860–1870, na Maczkach. Nie remontowana, została rozebrana w latach 50. XX w.
- pw. św. Mikołaja Cudotwórcy z lat 1901–1905, przy ulicy Parkowej (dzisiaj w tym miejscu znajduje się restauracja „Empire”). Ogromna, neobizantyjska budowla, została rozebrana w 1938 z powodów politycznych (oficjalnym powodem było „bezpieczeństwo publiczne”, co nie miało pokrycia w rzeczywistości, ponieważ cerkiew zbudowano solidnie, z równie solidnego materiału, a parę lat wcześniej była remontowana, o czym zapewniała miejscowa społeczność prawosławna)
Przypisy
- ↑ Wykaz wpisanych obiektów do rejestru zabytków województwa śląskiego w okresie od 1 stycznia 1999 r. do 2 lipca 2021 r. (pol.) wkz.katowice.pl [dotęp 2021-07-03]
- ↑ Zob informacje o tej rodzinie m.in. na stronie: Pałac Oskara Schöna w Sosnowcu.
- ↑ Historia | Sosnowiec Cerkiew [online] [dostęp 2024-05-16] (pol.).
- ↑ ks. Sergiusz Dziewiatowski: Sosnowiec: święcenia kapłańskie ks. Mikołaja Dziewiatowskiego. cerkiew.pl, 19 marca 2014. [dostęp 2021-04-24].
- ↑ Wiadomości Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego nr 11/2016, Wydawnictwo Warszawskiej Metropolii Prawosławnej, ISSN 2039-4499, s. 16
- ↑ Ks. Mikołaj Dziewiatowski – Pod opieką męczennic [dostęp: 06.06.2017.]
- ↑ Rejestr zabytków nieruchomych – województwo śląskie [online], Narodowy Instytut Dziedzictwa, 23 lipca 2024 .
Bibliografia
- Beata Frycowska: Sosnowiecka cerkiew śś. Wiery, Nadieżdy i Ljub'wi – rys historyczny i stylistyczny w Roczniku Sosnowieckim 1997, tomie IV
- Sosnowieckie ABC, Informator do wystawy 100 lat Sosnowca, Muzeum w Sosnowcu, 2002.
- Mikołaj Dziewiatowski: Dziedzictwo diaspory. Monografia parafii prawosławnej w Sosnowcu, Sosnowiec, „Wytwornia” Studio Sztuk Plastycznych, 2010.
Linki zewnętrzne
- Strona parafii prawosławnej w Sosnowcu
- p
- d
- e
- Dom Ludowy
- Sosnowiec Główny
- Sosnowiec Maczki
- Gmach dawnego Liceum im. S. Staszica
- Cmentarz Wielowyznaniowy
- Mauzoleum rodziny Dietlów
- Grobowiec rodziny Meyerholdów
Zamki, Dwory, Pałace | |
---|---|
Obiekty sakralne | |
Parki i ogordy | |
Obiekty zniszczone |
|