Charles Elliot
![]() | |||
Data i miejsce urodzenia | 1801 | ||
---|---|---|---|
Data i miejsce śmierci | 9 września 1875 | ||
Superintendent Brytyjskiego Handlu w Chinach | |||
Okres | od 1837 | ||
Poprzednik | George Best Robinson | ||
Następca | Henry Pottinger | ||
Gubernator Hongkongu | |||
Okres | od 26 stycznia 1841 | ||
Poprzednik | stanowisko utworzone | ||
Następca | Henry Pottinger | ||
Gubernator Bermudów | |||
Okres | od 1846 | ||
Poprzednik | William Reid | ||
Następca | Freeman Murray | ||
Gubernator Trynidadu | |||
Okres | od 1854 | ||
Poprzednik | George Harris | ||
Następca | Robert Keate | ||
Gubernator Wyspy Świętej Heleny | |||
Okres | od 1863 | ||
Poprzednik | Edward Hay | ||
Następca | Charles Patey | ||
Odznaczenia | |||
![]() | |||
|
Charles Elliot (ur. 1801 w Dreźnie, zm. 9 września 1875 w Exeter) – brytyjski oficer marynarki, dyplomata i administrator kolonialny. Odegrał kluczową rolę w przyłączeniu Hongkongu do brytyjskiego imperium kolonialnego i został de facto pierwszym gubernatorem nowo utworzonej kolonii.
Urodził się w Dreźnie jako syn Hugh Elliota, gubernatora Madrasu; do szkoły uczęszczał w Reading. Gilbert Elliot, 1. hrabia Minto był jego stryjem, a 2. hrabia Minto, także Gilbert – kuzynem[1].
Służba w marynarce
26 marca 1815 wstąpił do Royal Navy jako ochotnik pierwszej klasy, służąc na pokładzie okrętu liniowego HMS „Leviathan” (74 działa) na Morzu Śródziemnym; w 1816 został midszypmenem na 74-działowym HMS „Minden” i uczestniczył w bombardowaniu Algieru w 1816, a następnie służył w Indiach Wschodnich przez cztery lata. W latach 1820–1822 służył kolejno na pokładzie kutra „Sterling”, okrętu liniowego HMS „Queen Charlotte” (100 dział) w Portsmouth i fregaty „Iphigenia” (42 działa), u wybrzeży Afryki[2].
11 czerwca 1822, podczas służby na HMS „Myrmidon” (20 dział) awansowany na stopień porucznika i osiem dni później przeniesiony ponownie na „Iphigenię”. 22 marca przeszedł na HMS „Hussar”, na którym wypłynął na Jamajkę. 19 czerwca 1825 mianowany dowódcą szkunera „Union”, a 25 sierpnia – szkunera „Renegade”. 1 czerwca 1826 pełnił obowiązki dowódcy okrętu szpitalnego „Serapis”, by 14 kwietnia 1827 objąć dowództwo okrętu szpitalnego „Magnificent” w Port Royal. Po późniejszej służbie na HMS „Bustard” i HMS „Harlequin”, został 28 sierpnia 1828 awansowany na komandora (post-captain), ale przeszedł do rezerwy i od tego czasu pracował w dyplomacji[2].
W późniejszym okresie był kilkukrotnie awansowany, ale stopnie te miały charakter honorowy i nie wiązały się z aktywną służbą: 2 maja 1855 został kontradmirałem, 15 stycznia 1861 – wiceadmirałem, by 12 września 1865 otrzymać stopień admiralski[1].
Służba dyplomatyczna
W latach 1830–1833 pełnił funkcję urzędnika nadzorującego uwalnianie i ochronę niewolników (protector of slaves) w Gujanie[3].
W 1834 roku został sekretarzem Superintendenta Brytyjskiego Handlu w Chinach, a w 1837 roku sam objął to stanowisko[1]. Wiązało się to z rozwiązaniem Brytyjskiej Kompanii Wschodnioindyjskiej i przejęciem nadzoru nad uwolnionym z monopolu Kompanii handlem przez urzędników państwowych, którzy w opinii rządu brytyjskiego winni nawiązać równorzędne relacje z odpowiednimi przedstawicielami władz lokalnych. Chińscy gubernatorzy Kantonu odmówili jednak bezpośrednich kontaktów z „barbarzyńcami”, nalegając, by wszystkie kontakty odbywały się, jak dotąd, za pośrednictwem kupców z gildii Kohong[4].
Spory formalne pogłębiały narastające istniejące problemy ekonomiczne. Brytyjczycy importowali z Chin wielkie ilości herbaty, płacąc wyłącznie srebrem; dla zrównoważenia deficytu handlowego rozpoczęli eksport do Chin opium. Gwałtownie wzrastający za czasów panowania cesarza Daoguanga import narkotyku i związany z nim odpływ pieniądza, zaniepokoił dwór, który zakazał wwozu opium. Handel był jednak zbyt zyskowny, a jego delegalizacja, paradoksalnie, zwiększyła zyski lokalnych urzędników chińskich, którzy zamiast pobierać cła dla państwa, pobierali wyłącznie łapówki dla siebie. Poprzednicy Elliota – George Best Robinson i John Francis Davis – przyjęli zasadę cichej akceptacji chińskiej postawy odrzucania oficjalnych kontaktów i traktowania obcych dyplomatów jako podrzędnych „wodzów barbarzyńskich”, w zamian za cichą akceptację przemytu na teren Chin wielkich ilości opium[4].
Po objęciu przez niego stanowiska superintendenta, Elliotowi udało się nawiązać bezpośrednio kontakt z gubernatorem Kantonu, dzięki użyciu chińskiej formy petycji; naraziło go to na naganę ze strony lorda Palmerstona, który zaznaczył konieczność dążenia do kontaktów równorzędnych. Taka jednak forma komunikacji została odrzucona przez Chińczyków; Elliot doszedł do wniosku, że równorzędne traktowanie da się wymusić jedynie siłą[4].
Cesarz Daoguang wysłał równocześnie nieprzekupnego urzędnika Lina Zexu, by położył kres przemytowi opium. Lin wymusił na kupcach europejskich wydanie zapasów opium; Elliot, jako przedstawiciel rządu brytyjskiego, wydał 20 283 skrzynie opium, ale odmówił podpisania zobowiązania, zakazującego importu w przyszłości i zakazał kupcom podpisania takich zobowiązań[4]. Ostatecznie konflikt doprowadził do, zwycięskiej dla Wielkiej Brytanii, I wojny opiumowej. W czasie wojny Elliot bezpośrednio kierował brytyjskimi działaniami w delcie Rzeki Perłowej z pokładu „Nemesis”[3].
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b6/San_Francisco_Green.png/220px-San_Francisco_Green.png)
Na podstawie uzgodnionej 20 stycznia 1841 roku między Elliotem i Qishanem (generalnym gubernatorem Guangxi i Guangdongu), ale nigdy nie ratyfikowanej Konwencji z Chuenpi, na polecenie Elliota, komodor sir George Brennan przejął wyspę Hongkong w posiadanie brytyjskie 26 stycznia. 2 lutego Elliot proklamował przejęcie Hongkongu jako kolonii korony i objęcie rządów nad nią (tj. de facto, jeśli nie de iure stanowiska gubernatora) przez Superintendenta Handlu w imieniu Jej Królewskiej Mości; wszyscy Brytyjczycy mieli podlegać prawu brytyjskiemu, Chińczycy – chińskiemu (z wyjątkiem stosowania tortur). Ze względu na brak uznania Konwencji z Chuenpi przez obydwa rządy, proklamacja Elliota i wynikające z niej działania były prawnie wątpliwie, niemniej jej postanowienia zostały zatwierdzone przez podpisany w 1841 roku traktat nankiński[5].
Od sierpnia 1841 do czerwca 1846 roku był konsulem generalnym rządu Jej Królewskiej Mości w Republice Teksasu. W późniejszych latach Charles Elliot pełnił funkcję gubernatora Bermudów od sierpnia 1846 do 1854 roku, potem (do października 1854) gubernatora i dowódcy sił brytyjskich w Trynidadzie. W maju 1863 roku został mianowany gubernatorem wyspy Świętej Heleny[3].
W 1828 roku ożenił się z Clarą Windsor, córkę Roberta Harleya Windsora. W 1856 roku uszlachcony i mianowany komandorem Orderu Łaźni[3].
Upamiętnienie
Dolina Glenealy w centralnym Hongkongu była pierwotnie znana jako Elliot’s Valley (dolina Elliota)[6]. Imię jego nosi Port Elliot w Australii[7]. W powieści Tai-Pan Jamesa Clavella Charles Elliot przedstawiony jest pod postacią Wiliama Longstaffa[8].
Przypisy
- ↑ a b c J.K. Laughton: Elliot, Charles. W: Leslie Stephen: Dictionary of national biography. Volume XIII: From CRAIK to DAMER. London: Smith, Elder, & Co., 1888, s. 251. (ang.).
- ↑ a b Elliot (Captain, 1828, F.P., 14, H.P., 28). W: William R. O’Byrne: A naval biographical dictionary. London: J. Murray, 1849, s. 332.
- ↑ a b c d Robert P. Dod: The Peerage, Baronetage, and Knightage, of Great Britain and Ireland for 1864, Including All the Titled Classes. Lonoyn: Whitaker & Co., 1864, s. 251.
- ↑ a b c d Li Chien-Nung: The Political History of China, 1840-192. Teng Ssu-Yu (tłum.). Princeton, NJ: D. Van Nostrand, 1956, s. 22–36.
- ↑ Steve Tsang: Government and Politics:A Documentary History of Hong Kong. Hong Kong: Hong Kong University Press, 1995, s. 15–17.
- ↑ Solomon Bard: Voices from the past: Hong Kong, 1842-1918. Hong Kong: Hong Kong University Press, 2002, s. 164. ISBN 962-209-574-7.
- ↑ Towns, People, and Things We Ought to Know. „Chronicle”, s. 45, 1933-04-13. Adelaide: Advertiser Newspapers Ltd. (ang.).
- ↑ Michael Ingham: Hong Kong: A Cultural History. Oxford: Oxford University Press, 2007, s. 13. ISBN 978-0-19-531496-0.
- Britannica: biography/Charles-Elliot