Czy Polacy wybić się mogą na niepodległość?
![]() | |||
Autor | |||
---|---|---|---|
Wydanie oryginalne | |||
Miejsce wydania | Paryż | ||
Język | |||
Data wydania | 1800 | ||
Wydawca | François Jean Baudouin | ||
|
Czy Polacy wybić się mogą na niepodległość? – broszura polityczna Józefa Pawlikowskiego wydana anonimowo w 1800 w Paryżu.
Broszura, wydana przez sekretarza Tadeusza Kościuszki i prawdopodobnie z jego inspiracji, zawierała podstawowe wskazania dla polskiego ruchu niepodległościowego i walki partyzanckiej[1][2]. Autor, w skrajnie niekorzystnej dla Polski sytuacji (upadek powstania kościuszkowskiego, III rozbiór Polski) udziela jednak na tytułowe pytanie odpowiedzi pozytywnej[2]. Zdaniem Pawlikowskiego o sukcesie przyszłego powstania zadecyduje udział wyzwolonych mas ludowych[2]. W pokonaniu Rosji miała też pomóc współpraca z Ukraińcami z południowo-wschodnich ziem dawnej Rzeczypospolitej[2].
Początkowo broszurę przypisywano Karolowi Kniaziewiczowi lub samemu Kościuszce[3]. Dopiero w 1905 Wacław Tokarz ustalił autorstwo Pawlikowskiego[3]. Broszura zyskała popularność dzięki siedmiu wydaniom w latach 1831–1843[3]. Kolejne edycje różniły się nieco od pierwodruku, jednak nie zmieniały przesłania autora[3].
W zbiorach Biblioteki Narodowej znajduje się jedyny zachowany egzemplarz pierwszego paryskiego wydania (po interwencji Rosji policja francuska skonfiskowała cały nakład)[2]. Należał on do Biblioteki Ponińskich w Horyńcu, która w latach 20. XX w. została przekazana Bibliotece Narodowej[2]. Egzemplarz ten wpisany jest na Polską Listę Krajową Programu UNESCO „Pamięć Świata”[2]. Od 2024 prezentowany jest na wystawie stałej w Pałacu Rzeczypospolitej[2]. Książka składa się z 60 stron formatu octavo[4]. Na stronie tytułowej zawiera nieprawdziwe miejsce wydania – W Prykopiu nad donem[3].
Przypisy
- ↑ Mieczysław Klimowicz: Oświecenie. Wyd. IX – 5 dodruk. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2012, s. 445, seria: Wielka Historia Literatury Polskiej. ISBN 978-83-01-13845-5.
- ↑ a b c d e f g h Pałac Rzeczypospolitej. Trzy razy otwierana. Najcenniejsze zbiory Biblioteki Narodowej w Pałacu Rzeczypospolitej. Tomasz Makowski (oprac.), Patryk Sapała (współprac.). Warszawa: Biblioteka Narodowa, 2024, s. 9, 138.
- ↑ a b c d e Czy Polacy wybić się mogą na niepodległość?. W: Nad złoto droższe. Skarby Biblioteki Narodowej (wersja elektroniczna). Warszawa: Biblioteka Narodowa, 2003. ISBN 83-7009-433-3.
- ↑ Czy Polacy wybić się mogą na niepodległość?. Polona. [dostęp 2024-05-20].
Linki zewnętrzne
- Czy Polacy wybić się mogą na niepodległość? w bibliotece Polona