Dławisz
Dławisz okrągłolistny | |||
Systematyka[1][2] | |||
Domena | eukarionty | ||
---|---|---|---|
Królestwo | rośliny | ||
Podkrólestwo | |||
Nadgromada | |||
Gromada | |||
Podgromada | |||
Nadklasa | okrytonasienne | ||
Klasa | Magnoliopsida | ||
Nadrząd | |||
Rząd | dławiszowce | ||
Rodzina | dławiszowate | ||
Rodzaj | dławisz | ||
Nazwa systematyczna | |||
Celastrus L. Sp. Pl. 196. 1 Mai 1753 | |||
Typ nomenklatoryczny | |||
Celastrus scandens L.[3] | |||
Synonimy | |||
| |||
| |||
| |||
|
Dławisz (Celastrus L.) – rodzaj roślin z rodziny dławiszowatych. Należy do niego około 30[5][4]–40[6] gatunków. Występują one głównie w strefie międzyzwrotnikowej, rzadziej umiarkowanej na obu kontynentach amerykańskich (w Ameryce Północnej tylko dławisz amerykański i okrągłolistny[5]), na Madagaskarze, w południowej i wschodniej Azji (tu największe zróżnicowanie, tylko w Chinach jest 16 endemitów[4]) oraz w Australii i na wyspach Oceanii[6][4][7]. Są to rośliny leśne[8].
Uprawiane są jako rośliny ozdobne, niektóre wykorzystywane są także jako lecznicze[9]. Olej z nasion, korzenie i kora dławisza groniastego i sinolistnego wykorzystywane są jako środki owadobójcze. Olej z nasion dławisza wiechowatego wykorzystywany jest przy chorobach reumatycznych[9]. W Polsce w uprawie spotykany bywa dławisz okrągłolistny, rzadziej dławisz amerykański[7]. Pierwszy z nich dziczeje i jest już gatunkiem zadomowionym[10].
Morfologia
- Pokrój
- Pnącza owijające się pędami na podporach, prawoskrętne[7], osiągające ponad 20 m wysokości[7][8]. Pędy na przekroju okrągłe[5], rzadko nieco graniaste (C. angulatus)[7], nagie lub owłosione[4].
- Liście
- Zimozielone i sezonowe, skrętoległe, u nasady z odpadającymi, równowąskimi przylistkami[4]. Ogonkowe[5], eliptyczne do okrągławych, karbowane lub piłkowane, czasem drobno[4][7]. Osiągają od 2 do 18 cm długości[7]. Przebarwiają się jesienią na żółty kolor[8].
- Kwiaty
- Wyrastają zebrane w kwiatostanach wierzchotkowych lub wiechowatych z kątów liści lub szczytowo. Kwiaty są symetryczne, zwykle jednopłciowe, rzadziej obupłciowe, drobne, zielonkawe lub żółtawobiałe[7][4]. Działek kielicha i płatków korony jest po 5. W kwiatach obupłciowych i męskich znajduje się 5 pręcików. W kwiatach żeńskich i obupłciowych zalążnia jest górna, trójkomorowa, w każdej komorze z dwoma zalążkami. Szyjka pojedyncza zakończona jest trzema znamionami[5].
- Owoce
- Kuliste, żółte lub pomarańczowe, skórzaste torebki, zwykle o średnicy 5–10 mm. Pękają na trzy części, odsłaniając nasiona okryte czerwonymi lub czerwonopomarańczowymi osnówkami[7][4].
Systematyka
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/0b/Celastrus_scandens.jpg/220px-Celastrus_scandens.jpg)
- Pozycja systematyczna
Rodzaj z podrodziny Celastroideae, rodziny dławiszowatych Celastraceae[2].
- Celastrus aculeatus Merr.
- Celastrus angulatus Maxim. – dławisz groniasty, d. wielkolistny
- Celastrus australis Harv. & F.Muell.
- Celastrus caseariifolius Lundell
- Celastrus cuneatus (Rehder & E.H.Wilson) C.Y.Cheng & T.C.Kao
- Celastrus flagellaris Rupr. – dławisz ciernisty
- Celastrus gemmatus Loes. – dławisz wielkopączkowy, d. brodawkowaty
- Celastrus glaucophyllus Rehder & E.H.Wilson – dławisz sinolistny
- Celastrus grenadensis Urb.
- Celastrus hindsii Benth.
- Celastrus hirsutus H.F.Comber
- Celastrus homaliifolius P.S.Hsu
- Celastrus hookeri Prain – dławisz Hookera
- Celastrus hypoleucus (Oliv.) Warb. ex Loes.
- Celastrus kusanoi Hayata
- Celastrus lenticellatus Lundell
- Celastrus madagascariensis Loes.
- Celastrus membranifolius Prain
- Celastrus microcarpus D.Don
- Celastrus monospermoides Loes.
- Celastrus monospermus Roxb.
- Celastrus novoguineensis Merr. & L.M.Perry
- Celastrus oblanceifolius Chen H.Wang & P.C.Tsoong
- Celastrus obovatifolius X.Y.Mu & Z.X.Zhang
- Celastrus orbiculatus Thunb. – dławisz okrągłolistny
- Celastrus panamensis Lundell
- Celastrus paniculatus Willd. – dławisz wiechowaty
- Celastrus pringlei Rose
- Celastrus punctatus Thunb. – dławisz kropkowany
- Celastrus richii A.Gray
- Celastrus rosthornianus Loes. – dławisz Rosthorna
- Celastrus rugosus Rehder & E.H.Wilson
- Celastrus scandens L. – dławisz amerykański
- Celastrus stephanotiifolius (Makino) Makino
- Celastrus stylosus Wall.
- Celastrus subspicatus Hook.
- Celastrus tonkinensis Pit.
- Celastrus vaniotii (H.Lév.) Rehder
- Celastrus virens (F.T.Wang & T.Tang) C.Y.Cheng & T.C.Kao
- Celastrus vulcanicola Donn.Sm.
- Celastrus yuloensis X.Y.Mu
Przypisy
- ↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
- ↑ a b Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2009-12-19] (ang.).
- ↑ a b Index Nominum Genericorum. [dostęp 2009-01-23].
- ↑ a b c d e f g h i Zhixiang Zhang, Michele Funston: Celastrus Linnaeus. [w:] Flora of China [on-line]. eFlora. Missouri Botanical Garden, St. Louis, MO & Harvard University Herbaria, Cambridge, MA.. [dostęp 2022-01-26].
- ↑ a b c d e Jinshuang Ma, Geoffrey A. Levin: Celastrus Linnaeus. [w:] Flora of North America [on-line]. eFlora. Missouri Botanical Garden, St. Louis, MO & Harvard University Herbaria, Cambridge, MA.. [dostęp 2020-01-25].
- ↑ a b c Celastrus L.. [w:] Plants of the World online [on-line]. Royal Botanic Gardens, Kew. [dostęp 2020-01-25].
- ↑ a b c d e f g h i j Włodzimierz Seneta: Drzewa i krzewy liściaste. Tom II. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1994, s. 83–88. ISBN 83-01-11074-0.
- ↑ a b c Roger Philips, Martyn Rix: The Botanical Garden. Vol. 1. Trees and shrubs. London: Macmillan, 2002, s. 334. ISBN 0-333-73003-8.
- ↑ a b David J.D.J. Mabberley David J.D.J., Mabberley’s Plant-Book, Cambridge: Cambridge University Press, 2017, s. 177, DOI: 10.1017/9781316335581, ISBN 978-1-107-11502-6, OCLC 982092200 .
- ↑ ZbigniewZ. Mirek ZbigniewZ. i inni, Vascular plants of Poland. An annotated checklist, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2020, s. 54, ISBN 978-83-62975-45-7 .
- J9U: 987007530066205171
- Britannica: plant/Celastrus
- SNL: frøbusk
- EoL: 50553
- Flora of China: 105982
- Flora of North America: 105982
- GBIF: 3169168
- identyfikator iNaturalist: 64539
- IPNI: 6537-1
- ITIS: 27973
- NCBI: 85180
- Plants of the World: urn:lsid:ipni.org:names:30042347-2
- Tela Botanica: 86114
- identyfikator Tropicos: 40003358
- USDA PLANTS: CELAS
- identyfikator taksonu Fossilworks: 54678
- CoL: 3JYC