Damarzyk mocny
![]() | |||
Systematyka[1][2] | |||
Domena | eukarionty | ||
---|---|---|---|
Królestwo | rośliny | ||
Podkrólestwo | |||
Nadgromada | |||
Gromada | |||
Podgromada | |||
Nadklasa | okrytonasienne | ||
Klasa | Magnoliopsida | ||
Nadrząd | |||
Rząd | ślazowce | ||
Rodzina | dwuskrzydłowate | ||
Rodzaj | damarzyk | ||
Gatunek | damarzyk mocny | ||
Nazwa systematyczna | |||
Shorea robusta C. F. Gaertn. Suppl. carp. 48, t. 186, fig. 1. 1805 | |||
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[3] | |||
![]() najmniejszej troski | |||
|
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a2/Sal_%28Shorea_robusta%29-_new_leaves_with_flower_buds_at_Jayanti%2C_Duars_W_Picture_120.jpg/250px-Sal_%28Shorea_robusta%29-_new_leaves_with_flower_buds_at_Jayanti%2C_Duars_W_Picture_120.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/9a/Birth_of_Buddha_at_Lumbini.jpg/250px-Birth_of_Buddha_at_Lumbini.jpg)
Damarzyk mocny, sal (Shorea robusta, sanskryt: śala, hindi: sal) – wysokie drzewo z rodziny dwuskrzydłowatych (Dipterocarpaceae) występujące głównie na południowych stokach Himalajów. Na obszarze występowania często dominuje w lasach. Osiąga wysokość do 35 m. Na suchych obszarach zrzuca liście w okresie od lutego do kwietnia, w regionach bardziej wilgotnych drzewo wiecznie zielone. Drobne białawe kwiaty, okres kwitnienia: kwiecień-maj[4].
Zastosowanie
- Drewno jest cenionym budulcem[5].
- Żywica wykorzystywana jest w ajurwedzie[6]. Używana jest również jako kadzidło podczas obrzędów hinduistycznych.
- Z nasion produkuje się olej napędowy[7].
Znaczenie w kulturze
- Śala w sztuce indyjskiej
Częstym motywem w starożytnej rzeźbie indyjskiej jest tzw. śalabhandźika – nimfa jakszi dotykająca dłonią kwitnącej gałęzi drzewa śala, zaś stopą jego korzeni[8][9].
- Znaczenie w buddyzmie
W tradycji buddyjskiej pod drzewem sal miał narodzić się Budda, w tekstach starożytnych drzewo Shorea robusta często bywa mylone z Saraca indica (aśoką).
- Znaczenie w hinduizmie
- W hinduizmie drzewo związane z kultem Wisznu[10].
- Dla bengalskiego ludu Santalów drzewo Sal (Shorea robusta, Sari Sarjom) stanowi obiekt kultu. Umieszczane jest w centrum ich świętych gajów[11].
Bibliografia
- Roy CR.C. Craven Roy CR.C., A Concise History of Indian Art, New York: Praeger Pub, 1976, ISBN 0-275-85620-8, OCLC 2197985 .
Linki zewnętrzne
- Haryana Online: Sal
Przypisy
- ↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
- ↑ Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2010-02-19] (ang.).
- ↑ Shorea robusta, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species (ang.).
- ↑ Shorea robusta - Sal [online], www.flowersofindia.net [dostęp 2017-11-22] .
- ↑ Sal – Shorea robusta – Flora – Tree – Timber – Haryana Online – North India
- ↑ Sala, Asvakarna
- ↑ Managing degraded Sal (Shorea robusta Gaertn. f.) forests in the Terai of Nepal | forestrynepal. [dostęp 2010-07-03]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-05-21)].
- ↑ Buddhistische Bilderwelt: Hans Wolfgang Schumann, Ein ikonographisches Handbuch des Mahayana- und Tantrayana-Buddhismus. Eugen Diederichs Verlag. Cologne. ISBN 3-424-00897-4, ISBN 978-3-424-00897-5
- ↑ Eckard Schleberger, Die indische Götterwelt. Gestalt, Ausdruck und Sinnbild Eugen Diederich Verlag. Cologne. ISBN 3-424-00898-2, ISBN 978-3-424-00898-2
- ↑ Sacred trees
- ↑ Myśl ekologiczna w hinduizmie. Człowiek jako część stworzenia. W: Monika Tworuschka, Udo Tworuschka: Religie świata. Michał Dobrzański (tł.), Grzegorz Polak (uzup.). Wyd. 1. T. V: Hinduizm. Warszawa: Agora SA, 2009, s. 103, seria: Biblioteka Gazety Wyborczej. ISBN 978-83-7552-558-8.
- Britannica: plant/sal
- SNL: saltre
- BioLib: 209267
- EoL: 392756
- Flora of China: 220012491
- Flora of North America: 220012491
- GBIF: 3189684
- identyfikator iNaturalist: 203980
- IPNI: 321425-1
- ITIS: 506787
- NCBI: 666687
- identyfikator Plant List (Royal Botanic Gardens, Kew): tro-11300029
- Plants of the World: urn:lsid:ipni.org:names:321425-1
- identyfikator Tropicos: 11300029
- USDA PLANTS: SHRO3
- CoL: 4X52Q