Donatywa
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/8b/Unbalanced_scales_lighter_one_blue.svg/35px-Unbalanced_scales_lighter_one_blue.svg.png)
Po wyeliminowaniu niedoskonałości należy usunąć szablon {{Dopracować}} z tego artykułu.
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/14/Donatywa_Gda%C5%84sk_1660_srebro.jpg/220px-Donatywa_Gda%C5%84sk_1660_srebro.jpg)
Donatywa (od łac. donatio – darowizna, dar) – charakterystyczne dla Rzeczypospolitej szlacheckiej monety złote o wartości od 1,5 do nawet 100[1] dukatów lub srebrne o masie talara lub jego wielokrotności, bite okazjonalnie w darze dla władców i innych ważnych osobistości przez bogate miasta Prus i Inflant[2].
Historia
Zwyczaj obdarowywania władców wywodzi się z Rzeszy niemieckiej, gdzie feudałowie na mocy uchwały sejmowej otrzymywali w dniu św. Jana lub na Święto Ofiarowania od lenników sumy pieniężne z przeznaczeniem na cele obronne. Po przyjęciu Prus – a potem także Inflant – do Rzeczypospolitej tamtejsze miasta kultywowały ten zwyczaj celem zjednywania łaski królewskiej[2].
Donatywy biły mennice miejskie w Gdańsku[2], Bydgoszczy[3], Toruniu, Elblągu i Rydze głównie z okazji wjazdów monarchów do tych miast. Od monet obiegowych różniły się tym, że na rewersie właściwie nie wyrażano nominału[2].
Pierwsza polska donatywa została wybita w 1552 r. przez Gdańsk dla Zygmunta II Augusta z okazji jego 8-dniowego pobytu w mieście wraz z dworem[2].
Złota 100-dukatowa donatywa wybita w 1621 w mennicy bydgoskiej[3] autorstwa gdańskiego medaliera Samuela Ammona[1] – najprawdopodobniej dla upamiętnienia zwycięstwa hetmana Chodkiewicza w bitwie chocimskiej[4][1] – uchodzi za najdroższą monetę polską. Jeden z 6 zachowanych egzemplarzy w 2018 został sprzedany na aukcji w USA za 2,16 mln USD, co czyniło ją wówczas 5. lub 6. najdrożej wycenianą monetą na świecie[1].
Z czasem utrwalił się dla tych monet charakterystyczny wzór. Na awersie znajduje się popiersie panującego otoczone napisem zawierającym imię i tytuły monarchy. Na rewersie herb miejski, a od czasów Władysława IV widok miasta i łaciński napis brzmiący po polsku: „Z czystego złota miasto (tu nazwa) kazało wykonać”. Ostatnie koronne donatywy wybito dla Jana Sobieskiego. Od innych monet donatywy różni szczególna staranność wykonania. Do ich projektowania zatrudniano znanych artystów i medalierów, np. w Gdańsku Sebastiana Dadlera czy wspomnianego Samuela Ammona.
![]() | Zobacz multimedia związane z tematem: Donatywy |
Zobacz też
Przypisy
- ↑ a b c d Gold Polish 100 ducat brings over $2 million. Numismatic News. [dostęp 2020-11-17]. (ang.).
- ↑ a b c d e Andrzej Denis. Donatywy – moneta medal?. „Gdańskie Zeszyty Numizmatyczne”, s. 3, 2017-01-01. Gdańsk.
- ↑ a b Michael Kurt Sonntag: Polen: Eine Münzgeschichte auf einer Münze. Muenzen Online: Das Online-Magazin für Münzensammler, 2018-09-14. [dostęp 2020-11-17]. (niem.).
- ↑ Igor Rakowski-Kłos: Najdroższa moneta w Polsce wystawiona na sprzedaż. Nie wiadomo, dlaczego powstała. Gazeta Wyborcza. [dostęp 2020-11-17]. (pol.).