Dwurząd murowy
![]() | |||
Systematyka[1][2] | |||
Domena | eukarionty | ||
---|---|---|---|
Królestwo | rośliny | ||
Podkrólestwo | |||
Nadgromada | |||
Gromada | |||
Podgromada | |||
Nadklasa | okrytonasienne | ||
Klasa | Magnoliopsida | ||
Nadrząd | |||
Rząd | kapustowce | ||
Rodzina | kapustowate | ||
Rodzaj | dwurząd | ||
Gatunek | dwurząd murowy | ||
Nazwa systematyczna | |||
Diplotaxis muralis (L.) D.C. Syst. Nat. 2: 634 1821[3] | |||
Synonimy | |||
| |||
| |||
|
Dwurząd murowy (Diplotaxis muralis (L.) D.C.) – gatunek rośliny z rodziny kapustowatych. Polska nazwa dwurząd pochodzi od tego, że jej nasiona ułożone są w owocu w dwóch rzędach[4].
Rozmieszczenie
Rodzimy obszar jego występowania to południowo-zachodnia Europa i północna Afryka. Rozprzestrzenił się jednak jako gatunek zawleczony i obecnie występuje na wszystkich (poza Antarktydą) kontynentach i na wielu wyspach[5]. W Europie Środkowej po raz pierwszy zanotowano jego występowanie na przełomie XVIII i XIX wieku, a na terenie Polski w Poznaniu w 1851 r. Począwszy od połowy XX wieku liczba jego stanowisk wyraźnie wzrasta, szczególnie w centrach miast. Obecnie w Polsce jest niezbyt częsty, występuje głównie w miastach. Status gatunku we florze Polski: epekofit[4].
Morfologia
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/cc/Diplotaxis_muralis_%28L.%29_DC._%28AM_AK319417-2%29.jpg/180px-Diplotaxis_muralis_%28L.%29_DC._%28AM_AK319417-2%29.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/0d/Diplotaxis_muralis_W.jpg/180px-Diplotaxis_muralis_W.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/43/Diplotaxis_muralis3_W.jpg/180px-Diplotaxis_muralis3_W.jpg)
- Łodyga
- Zazwyczaj roślina tworzy kilka łodyg o wysokości do 50 cm. Są wzniesione lub podnoszące się, nagie, lub z rzadka owłosione pojedynczymi włoskami[4].
- Liście
- Odziomkowe ogonkowe, pierzastodzielne, zatokowo-ząbkowane lub niepodzielone, łodygowe drobne i siedzące[4].
- Kwiaty
- Zebrane w kilkukwiatowe, niewielkie grono. Kwiaty o 4 wąskoeliptycznych, biało obrzeżonych działkach kielicha i 4 odwrotnie jajowatych, cytrynowożółtych płatkach korony. Wewnątrz korony jeden słupek z dwułatkowym znamieniem i krótką szyjką oraz 6 pręcików[4].
- Owoc
- Spłaszczona łuszczyna z krótkim dzióbkiem na szczycie i podłużnym szwem na klapach. Wyrasta bezpośrednio na szypułce krótszej od łuszczyny, bez wyraźnego trzonka. Zawiera w dwóch rzędach liczne, jajowate i spłaszczone nasiona[4][6].
- Gatunki podobne
- Dwurząd wąskolistny (Diplotaxis tenuifolia), we florze Polski również będący epekofitem. Ma większe kwiaty, a jego łuszczyna osadzona jest na wyraźnym trzonku[4].
Biologia i ekologia
- Rozwój
- Roślina jednoroczna lub dwuletnia, hemikryptofit. Kwitnie od maja do września, podczas kwitnienia wydziela delikatny zapach[4].
- Siedlisko
- Roślina ruderalna, rosnąca w szczelinach chodników i murów, na przydrożach, gruzowiskach, nieużytkach i trawnikach. Spotykana jest głównie w miastach i na niżu, rzadziej w niższych położeniach górskich[4].
- Genetyka i zmienność
- Liczba chromosomów 2n = 42, 44[6]. Występuje w dwóch podgatunkach[3]:
- Diplotaxis muralis subsp. ceratophylla (Batt.) Mart.-Laborde
- Diplotaxis muralis subsp. simplex (Viv.) Jafri
- Korelacje międzygatunkowe
- Na dwurzędzie murowym pasożytuje grzyb Mycosphaerella capsellae, grzybopodobny lęgniowiec Hyaloperonospora parasitica i żerują larwy muchówki Paragephyraulus diplotaxis[7].
Zastosowanie
- Liście mają smak podobny do rzeżuchy i można je dodawać do sałatek[8].
- Badania laboratoryjne wykazały, że nadziemne i podziemne części dwurządu murowego zwierają takie związki chemiczne, jak: sterole, triterpeny, kumaryny, flawonoidy, kwas ursolowy, kwas oleanolowy, kwas waniliowy, kwas izowanilinowy, β-sitosterol, kwas p‑kumarowy, o‑kumarowy, p-hydroksybenzoesowy, kwas kawowy i kwercetyna. Istnieją więc przesłanki wskazujące na możliwość wykorzystania go w lecznictwie[9].
Przypisy
- ↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
- ↑ Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2010-05-13] (ang.).
- ↑ a b c The Plant List. [dostęp 2018-02-26].
- ↑ a b c d e f g h i Barbara Sudnik-Wójcikowska: Rośliny synantropijne. Warszawa: Multico, 2011. ISBN 978-83-7073-514-2. OCLC 948856513.
- ↑ Discover Life Maps. [dostęp 2018-01-17].
- ↑ a b Lucjan Rutkowski: Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14342-8.
- ↑ Malcolm Storey: Diplotaxis muralis (L.) DC. (Annual Wall-rocket). [w:] BioInfo (UK) [on-line]. [dostęp 2018-02-27].
- ↑ Łukasz Łuczaj: Dzikie rośliny jadalne Polski. Przewodnik survivalovy. Chemigrafia, 2004. ISBN 83-904633-5-0.
- ↑ Modnicki D., Matławska I.: Badania związków fenolowych w zielu Diplotaxis muralis, /S.12.P-8/, XX Naukowy Zjazd Polskiego Towarzystwa Farmaceutycznego, Katowice 25-28 września 2007, Streszczenia, tom I, s. 358-359, ISBN 978-83-88157-39-4 (całość), ISBN 978-83-88157-41-7 (tom I)
- BioLib: 39201
- EoL: 582140
- EUNIS: 163634
- Flora of China: 200009415
- Flora of North America: 200009415
- FloraWeb: 1977
- GBIF: 5376337
- identyfikator iNaturalist: 76664
- IPNI: 282204-1
- ITIS: 23118
- NCBI: 360583
- identyfikator Plant List (Royal Botanic Gardens, Kew): kew-2771304
- Plants of the World: urn:lsid:ipni.org:names:96869-3
- Tela Botanica: 75096
- identyfikator Tropicos: 4100431
- USDA PLANTS: DIMU2
- CoL: 36NTB