Dziewięciornik
![]() Dziewięciornik błotny | |||
Systematyka[1][2] | |||
Domena | eukarionty | ||
---|---|---|---|
Królestwo | rośliny | ||
Podkrólestwo | |||
Nadgromada | |||
Gromada | |||
Podgromada | |||
Nadklasa | okrytonasienne | ||
Klasa | Magnoliopsida | ||
Nadrząd | |||
Rząd | dławiszowce | ||
Rodzina | dławiszowate | ||
Rodzaj | dziewięciornik | ||
Nazwa systematyczna | |||
Parnassia L. Sp. Pl. 273. 1753 | |||
Typ nomenklatoryczny | |||
Synonimy | |||
| |||
|
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/70/Parnassia_kotzebuei.jpg/220px-Parnassia_kotzebuei.jpg)
Dziewięciornik (Parnassia L.) – rodzaj roślin zielnych należący do rodziny dławiszowatych. Należy tu około 70 gatunków. Dawniej włączany do rodziny skalnicowatych, jednak badania genetyczne wykazały, że z innymi zaliczanymi tam roślinami jest odlegle spokrewniony. Rośliny tu należące są wieloletnimi roślinami zielnymi występującymi w strefy umiarkowanej półkuli północnej. Najliczniej występują w południowej i południowo-wschodniej Azji (w Chinach rośnie 49 endemitów z tego rodzaju)[4]. Do polskiej flory należy dziewięciornik błotny (Parnassia palustris)[5].
Niektóre gatunki z tego rodzaju bywają uprawiane jako ozdobne[6].
Morfologia
- Pokrój
- Rośliny zielne, trwałe, u części przedstawicieli z kłączami lub rozłogami. Pęd wzniesiony, nierozgałęziony[7].
- Liście
- Skrętoległe, skupione w odziomkową rozetę, tylko u gatunków kłączowych wyrastają 1–2 liście w węzłach, poza tym zwykle z pojedynczym, rzadziej z kilkoma liśćmi łodygowymi. Liście bez przylistków, całobrzegie, z użyłkowaniem dłoniastym[7].
- Kwiaty
- Obupłciowe, zwykle promieniście symetryczne. Działki w liczbie 5 zrośnięte są u nasady. Płatki osiągają od 3 do 22 mm i są najczęściej dłuższe od działek. Mają barwę białą z ciemniejszymi żyłkami, rzadziej płatki są żółtawe. Pręcików jest 5, poza tym występuje 5 prątniczków. Słupek najczęściej 4-krotny (rzadziej 3- lub 5-krotny), z zalążnią górną lub wpół dolną, jednokomorową. Zalążków jest od 100 do kilku tysięcy[7].
- Owoce
- Torebki jajowate do kulistych, jednokomorowe, otwierające się 4 klapami, rzadziej 3 lub 5. Owoce zawierają liczne, oskrzydlone nasiona[7].
Systematyka
- Pozycja według Angiosperm Phylogeny Website (aktualizowany system APG IV z 2016)
Jeden z rodzajów rodziny dławiszowatych Celestraceae z rzędu dławiszowców Celestraceae należącego do grupy różowych (rosids) w obrębie dwuliściennych[2].
- Pozycja w systemie Reveala (1993–1999)
Gromada okrytonasienne (Magnoliophyta Cronquist, podgromada Magnoliophytina Frohne & U. Jensen ex Reveal, klasa Rosopsida Batsch, podklasa różowe (Rosidae Takht.), nadrząd Celestranae, rząd dziewięciornikowce (Parnassiales Nakai), rodzina dziewięciornikowate (Parnassiaceae Gray), podrodzina Parnassioideae Arn., plemię Parnassieae Dumort., rodzaj dziewięciornik (Parnassia L.)[8].
- Pozycja rodzaju w systemie Cronquista (1981)
Gromada okrytonasienne, klasa dwuliścienne, podklasa Rosidae, nadrząd Rosiflorae, rząd skalnicowce, rodzina skalnicowate.
- Wykaz gatunków[9]
- Parnassia amoena Diels
- Parnassia angustipetala T.C. Ku
- Parnassia asarifolia Vent.
- Parnassia bifolia Nekr.
- Parnassia brevistyla (Brieger) Hand.-Mazz.
- Parnassia cacuminum Hand.-Mazz.
- Parnassia californica (A. Gray) Greene
- Parnassia caroliniana Michx.
- Parnassia chengkouensis T.C. Ku
- Parnassia chinensis Franch.
- Parnassia cirrata Piper
- Parnassia cooperi W.E. Evans
- Parnassia cordata (Drude) Z.P. Jien ex T.C. Ku
- Parnassia crassifolia Franch.
- Parnassia davidii Franch.
- Parnassia degeensis T.C. Ku
- Parnassia delavayi Franch.
- Parnassia deqenensis T.C. Ku
- Parnassia dilatata Hand.-Mazz.
- Parnassia epunctulata J.T. Pan
- Parnassia esquirolii H. Lév.
- Parnassia faberi Oliv.
- Parnassia farreri W.E. Evans
- Parnassia filchneri Ulbr.
- Parnassia fimbriata K.D. Koenig
- Parnassia foliosa Hook. f. & Thomson
- Parnassia gansuensis T.C. Ku
- Parnassia glauca Raf.
- Parnassia grandifolia DC.
- Parnassia guilinensis G.Z. Li & S.C. Tang
- Parnassia intermedia Rydb.
- Parnassia kangdingensis T.C. Ku
- Parnassia kotzebuei Cham. & Schltdl. ex Spreng.
- Parnassia labiata Z.P. Jien
- Parnassia lanceolata T.C. Ku
- Parnassia laxmannii Pall. ex Schult.
- Parnassia leptophylla Hand.-Mazz.
- Parnassia lijiangensis T.C. Ku
- Parnassia longipetala Hand.-Mazz.
- Parnassia longipetaloides J.T. Pan
- Parnassia longshengensis T.C. Ku
- Parnassia lutea Batalin
- Parnassia monochorifolia Franch.
- Parnassia montanensis Fernald & Rydb.
- Parnassia mysorensis F. Heyne ex Wight & Arn.
- Parnassia noemiae Franch.
- Parnassia nubicola Wall. ex Royle
- Parnassia obovata Hand.-Mazz.
- Parnassia omeiensis T.C. Ku
- Parnassia oreophila Hance
- Parnassia palustris L. – dziewięciornik błotny
- Parnassia parviflora DC.
- Parnassia perciliata Diels
- Parnassia petitmenginii H. Lév.
- Parnassia pusilla Wall. ex Arn.
- Parnassia qinghaiensis J.T. Pan
- Parnassia rhombipetala B.L. Chai
- Parnassia scaposa Mattf.
- Parnassia simaoensis Y.Y. Qian
- Parnassia submysorensis J.T. Pan
- Parnassia subscaposa C.Y. Wu ex T.C. Ku
- Parnassia tenella Hook. f. & Thomson
- Parnassia tibetana Z.P. Jien ex T.C. Ku
- Parnassia trinervis Drude
- Parnassia venusta Z.P. Jien
- Parnassia wightiana Wall. ex Wight & Arn.
- Parnassia xinganensis C.Z. Gao & G.Z. Li
- Parnassia yanyuanensis T.C. Ku
- Parnassia yiliangensis T.C. Ku
- Parnassia yui Z.P. Jien
- Parnassia yulongshanensis T.C. Ku
- Parnassia yunnanensis Franch.
Przypisy
- ↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
- ↑ a b Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2018-06-09] (ang.).
- ↑ a b Index Nominum Genericorum. [dostęp 2009-02-20].
- ↑ Gu Cuizhi (Ku Tsue-chih); Ulla-Maj Hultgård: Parnassia L.. [w:] Flora of China [on-line]. [dostęp 2018-06-09].
- ↑ ZbigniewZ. Mirek ZbigniewZ. i inni, Vascular plants of Poland. An annotated checklist, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2020, s. 127, ISBN 978-83-62975-45-7 .
- ↑ David J.D.J. Mabberley David J.D.J., Mabberley’s Plant-Book, Cambridge: Cambridge University Press, 2017, s. 683, DOI: 10.1017/9781316335581, ISBN 978-1-107-11502-6, OCLC 982092200 .
- ↑ a b c d Peter W. Ball: Parnassia L.. [w:] Flora of North America [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2018-06-09].
- ↑ Crescent Bloom: Systematyka rodzaju Parnassia. The Compleat Botanica. [dostęp 2009-02-20]. (ang.).
- ↑ Parnassia. [w:] The Plant List. Version 1.1 [on-line]. [dostęp 2018-06-11].