Fediwersum
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/93/Fediverse_logo_proposal.svg/160px-Fediverse_logo_proposal.svg.png)
Fediwersum[1][2][3] (ang. Fediverse, zbitka słów federacja i uniwersum[4], również jako fediwers lub fedi[5]) – wspólna nazwa wielu połączonych ze sobą serwisów społecznościowych korzystających z ustandaryzowanych protokołów[6] (m.in. OStatus(inne języki), ActivityPub(inne języki) i Diaspora Network(inne języki))[7][8]. Po raz pierwszy obecną nazwę całej sieci („Fediwersum”) użył w 2012 roku Mark Eckenwiler[9].
Pierwszy koncept sfederowanej sieci społecznościowej pojawił się w 2008 roku wraz z uruchomieniem projektu o nazwie Laconica (obecnie GNU Social)[10]. W 2024 roku najczęściej wykorzystywaną implementacją (pod względem ilości aktywnych instancji) w całej sieci był Mastodon[11].
Ponieważ sieć tę tworzą głównie osoby indywidualne i organizacje non-profit, Fediwersum cechuje się brakiem reklam oraz szanowaniem prywatności użytkowników[12].
Działanie
Powszechną formą działania sieci społecznościowych jest przechowywanie wszystkich zasobów w jednym miejscu, co nosi znamiona centralizacji wokół konkretnego dostawcy usługi[13].
Dla odmiany, serwery Fediwersum działają niezależnie od siebie, lecz pozwalają na interakcję pomiędzy użytkownikami innych instancji[7]. Oznacza to, że są one sfederowane[4][14]. Własną instancję może uruchomić każdy, tak samo jak w przypadku e-maila. Przykładowo, użytkownik może wysłać wiadomość np. z Gmaila do ProtonMaila i odwrotnie, ponieważ oba te serwisy funkcjonują w ramach jednego protokołu[15]. Tak samo działa Fediwersum – użytkownicy jednej instancji (np. serwisu /kbin) mogą komunikować się z użytkownikami innej instancji tego samego (lub innego) oprogramowania[16].
Model działania Fediwersum ma jednocześnie swoje zalety oraz wady. Zaletami są między innymi to, że przejęcie kontroli nad całą siecią np. przez większą firmę technologiczną jest (przynajmniej teoretycznie) niemożliwe[17], a do komunikacji z innymi w całej sieci serwisów potrzebne jest tylko jedno konto, w przeciwieństwie do wielu osobnych kont w scentralizowanych serwisach[5]. Z kolei wadą jest to, że administratorzy mają kontrolę wyłącznie nad utrzymywanymi przez nich instancjami i to od ich dobrej woli zależy, jak skuteczna w praktyce będzie rozproszona moderacja[18]. Inną znaczną przeszkodą uniemożliwiającą upowszechnienie się Fediwersum jest to, że mimo dostępnych poradników zwykli użytkownicy internetu nie wiedzą, jak do takiej sieci dołączyć, głównie ze względu na użycie zbyt technicznych wyrażeń[14]. Zdarzały się również przypadki, że na nowicjuszach, którzy do tej sieci już dołączą, wymuszane jest ścisłe stosowanie się do ustalonych w przeszłości norm[14].
W porównaniu do komercyjnych, zamkniętych serwisów społecznościowych, Fediwersum nie posiada algorytmu opartego na śledzeniu aktywności użytkowników[5]. Polubienia służą tutaj wyłącznie jako informacja zwrotna do autora wpisu (tzn. nie wpływają one na jego widoczność), a jedyną rzeczą umożliwiającą zdobycie nowych odbiorców są podbicia[5]. Publiczne wpisy można śledzić również bez posiadania zarejestrowanego konta[19].
Historia
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/68/A_view_into_the_Fediverse.png/235px-A_view_into_the_Fediverse.png)
Wczesne implementacje
Koncept Fediwersum istniał na długo przed rozpoczęciem prac nad obecnymi protokołami formującymi tę sieć. Jako pierwszy wpis w całej sieci uznaje się ten od Evana Prodromou, opublikowany 18 maja 2008 roku[20] na Laconice, pierwszą znaną implementacją powstałą w 2008 roku[10]. Wykorzystywała ona standard OpenMicroBlogging. Po zmianie nazwy na StatusNet w 2009 roku[21], platforma otrzymała 875 tysięcy dolarów kanadyjskich od inwestorów takich jak Montreal Start Up, iNovia Capital czy Olega Tscheltzoffa[22].
Z czasem zaczęły ujawniać się wady związane z budową protokołu OpenMicroBlogging, który został napisany tak, żeby przekazywać wiadomości tekstowe jednostronnie – „od autorów do subskrybentów”[23]. W celu rozwiązania problemów przedstawiono nowy protokół – OStatus, mający na celu zastąpienie OMB. Łączył on cechy standardów takich jak Salmon Protocol(inne języki), Atom, PubSubHubbub(inne języki) i ActivityStreams(inne języki). StatusNet jako pierwszy wprowadził obsługę nowego protokołu 3 marca 2010 roku, wraz z opublikowaniem wersji 0.9.0[23].
W lutym 2010 roku pojawiła się instancja StatusNetu utrzymywana przez Mozillę[24], która została zamknięta po 20 listopada 2013 roku[25].
W lipcu 2010 roku Mike Macgirvin ogłosił uruchomienie projektu Mistpark (obecnie Friendica), a miesiąc później dodano wsparcie federacji z innymi platformami na podstawie protokołu DFRN (Distributed Friends and Relations Network)[26][27]. Platforma wspierała możliwość komunikacji z użytkownikami e-maila, StatusNetu, Diaspory, Facebooka i Twittera, z czego w lipcu 2012 roku te dwie ostatnie platformy uniemożliwiły dostawcom zewnętrznych usług wykorzystywanie zasobów opublikowanych na tych serwisach, po udostępnieniu zmian w ich regulaminach[27]. Dokładnie dwa lata po rozpoczęciu prac nad Friendicą, Macgirvin opuścił projekt[27]. Friendica była rozwijana dalej przez społeczność[27].
W tym samym czasie, gdy OStatus zdobywał popularność, dnia 23 listopada 2010 roku uruchomiono Diasporę, która korzystała z własnego protokołu do łączenia serwerów w jedną sieć[28]. 27 sierpnia 2012 roku Diaspora przekształciła się w projekt zarządzany przez społeczność[29]. W 2013 roku OStatus został porzucony przez identi.ca na rzecz Pump.io[30][31], a StatusNet został połączony z Free Social, w wyniku czego rozpoczęto prace nad GNU Social[32]. Implementacje StatusNetu były stopniowo zastępowane nowym oprogramowaniem[33]. Dotychczas w ramach GNU Social były dostępne rozszerzenia do StatusNet oraz serwis muzyczny Libre.fm, z którego korzystało 20 tysięcy użytkowników[33]. Planowano również uruchomienie wsparcia dla protokołu OStatus w Diasporze[34]. W 2016 roku, w oparciu o kod GNU Social, powstał PostActiv[35].
W lipcu 2012 roku pojawił się protokół Zot, który wspierał inny projekt Mike'a Macgirvina o nazwie Redmatrix (który później swoją nazwę zmienił na Hubzilla). W porównaniu do dotychczasowych projektów działających w ramach zdecentralizowanej sieci, protokół Zot skupiał się na zapewnianiu użytkownikom mechanizmu single sign-on, działającego niezależnie od kaprysów poszczególnych operatorów tej usługi[27].
Obecnie
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4a/ActivityPub-tutorial-image.svg/255px-ActivityPub-tutorial-image.svg.png)
W 2014 roku powstała sekcja W3C, której zadaniem było wypracowanie standardu dla platform społecznościowych[36]. ActivityPub, który był sztandarowym projektem tej grupy, powstał na bazie protokołów tworzących Pump.io, nad którym całkowicie zaprzestano prac w 2022 roku[37]. Miał on służyć jako potencjalny następca OStatus[38]. W 2016 roku uruchomiono Socialhome[39], wykorzystujący protokoły ActivityPub oraz Diaspora Network[40]. Mastodon, który powstał również w 2016 roku[41], był początkowo zbudowany w oparciu o OStatus[39], ale w 2019 roku został on porzucony na rzecz ActivityPuba[42]. W 2024 roku Mastodon jest najczęściej wykorzystywaną implementacją serwisu społecznościowego w ramach całego Fediwersum[11].
W styczniu 2018 roku ActivityPub został ogłoszony zalecanym standardem W3C[43]. W założeniu miał on poprawić interoperacyjność całego Fediwersum oraz wyprzeć protokoły takie jak OStatus czy Pump.io[44]. W 2019 roku wiele serwisów porzuciło wsparcie dla OStatus[45][46]. Wyjątkiem była Friendica, wspierająca oprócz OStatus protokół Diaspora Network, oraz sama Diaspora, która posiadała wyłącznie swój własny protokół[47].
W marcu 2018 roku została uruchomiona testowa wersja PeerTube'a, serwisu do udostępniania filmów w oparciu o protokół ActivityPub[48]. PeerTube został stworzony przez programistę o pseudonimie Chocobozzz[49]. Pierwsza oficjalna wersja została opublikowana w październiku 2018 roku[48].
15 listopada 2022 roku twórcy przeglądarki Vivaldi ogłosili uruchomienie Vivaldi Social, opartego na Mastodonie[50]. W grudniu 2022 roku Mozilla ogłosiła ponowne wejście do Fediwersum[51], a w maju 2023 roku uruchomiono prywatną betę instancji mozilla.social, również opartej na Mastodonie[52]. Właściciele komercyjnych platform takich jak Instagram[53], Tumblr[54], Flickr[55] czy Flipboard(inne języki)[56] również ogłosili uruchomienie odpowiednich integracji. W przypadku tej pierwszej, ruch ten spotkał się ze znacznym sprzeciwem społeczności[57].
W 2023 roku zaprezentowano mostek łączący protokoły ActivityPub oraz Matrix (będący protokołem ukierunkowanym na komunikatory internetowe) – Kazarma[58]. Premiera wersji testowej zaplanowana została na początek 2024 roku[59].
Serwisy w ramach Fediwersum
Większość z niżej wymienionych serwisów jest wolna i otwartoźródłowa oraz opiera się na ActivityPubie (choć np. Bluesky(inne języki)[60] i Nostr(inne języki)[61] są oparte na osobnych protokołach). Niektóre z nich to serwisy mikroblogowania wzorowane na Twitterze, a inne zbliżone są do Facebooka, Google+, Instagrama czy YouTube’a. Istnieją również serwisy służące do blogowania[62][63][64].
Wiele aplikacji klienckich wspiera platformy oparte na ActivityPubie – należą do nich Tusky, Fedilab czy Pixeldroid[65].
Oprogramowanie | Rodzaj | ActivityPub(inne języki) | OStatus(inne języki) | Diaspora Network(inne języki) |
---|---|---|---|---|
diaspora* | Mikroblogowanie | Nie | Nie | Tak |
Friendica (dawniej Mistpark[27]) | Makroblogowanie, grupy | Tak | Tak | Tak |
GNU Social(inne języki) (dawniej StatusNet) | Makroblogowanie | Tak | Tak | Nie |
Ghost(inne języki) | Blogowanie | W trakcie[62] | Nie | Nie |
Hubzilla(inne języki) (dawniej Redmatrix[27]) | Makroblogowanie | Tak[66] | Tak[67] | Tak[66] |
/kbin(inne języki) | Agregacja linków, dyskusje | Tak[68][69] | Nie | Nie |
Lemmy(inne języki) | Agregacja linków, dyskusje | Tak[69][70][71] | Nie | Nie |
Mastodon | Mikroblogowanie | Tak[72] | Porzucone[42] | Nie |
Misskey(inne języki) | Mikroblogowanie | Tak | Nie | Nie |
PeerTube | Udostępnianie filmów | Tak | Nie | Nie |
Pixelfed | Udostępnianie zdjęć | Tak[73] | Nie | Nie |
Pleroma(inne języki) | Mikroblogowanie | Tak[74] | Porzucone[75] | Nie |
Snac | Mikroblogowanie | Tak[76] | Nie | Nie |
Tumblr | Blogowanie, mikroblogowanie | W trakcie[54] | Nie | Nie |
Threads | Mikroblogowanie | Częściowo[77] | Nie | Nie |
WordPress | Blogowanie | Tak[78] | Tak[79] | Tak |
WAFRN | Blogowanie, mikroblogowanie | Tak[80] | Nie | Nie |
Write.as / WriteFreely(inne języki) | Blogowanie | Tak[63] | Nie | Nie |
Rozpowszechnienie
W Polsce
W 2013 roku Ministerstwo Administracji i Cyfryzacji, jako pierwsza na świecie instytucja publiczna, prowadziła konto na StatusNecie[81][82][19]. Obecnie Urząd Ochrony Danych Osobowych jest jedynym polskim organem administracji publicznej utrzymującym aktywne konto na Mastodonie[83][84], z kolei administracja gminy Stary Sącz zaczęła wykorzystywać PeerTube'a[85], tłumacząc to potrzebą spełnienia regulacji prawnych[86][87] (stan na 5 sierpnia 2024 roku). Znane polskie organizacje non-profit posiadające oficjalne konto w Fediwersum to Fundacja Panoptykon[88] oraz Sieć Obywatelska Watchdog Polska[84].
Poza tym, istnieje kilka polskojęzycznych instancji Mastodona z otwartą rejestracją[89]. Nie jest to jedyne oprogramowanie do tworzenia własnych serwisów używane w Polsce. Jeden z dostępnych serwisów działających w ramach Fediwersum, /kbin, został stworzony przez Ernesta Wiśniewskiego[90][91], który w czasach blackoutu Reddita w lipcu 2023 roku(inne języki) cieszył się znaczną popularnością również za granicą[92][69][93].
Za granicą
Fediwersum przyjęło się w formie oficjalnej instancji Mastodona dla rządów Niemiec[94], Holandii[95], Szwajcarii[96] i Francji[97]. W Unii Europejskiej uruchomiono instancje Mastodona (EU Voice) i PeerTube’a (EU Video) najpierw w ramach dwuletniego pilotażu przeprowadzanego przez Europejskiego Inspektora Ochrony Danych od 28 kwietnia 2022 roku[98], po którego okresie zapowiedziano dalsze utrzymanie oficjalnych instancji[99].
Sieci społecznościowe
Najwcześniejszym znanym przypadkiem było wprowadzenie w 2019 roku przez Gaba wsparcia dla protokołu ActivityPub[100], co spotkało się z kontrowersjami[101][102]. Po przejęciu Twittera przez Elona Muska dnia 28 października 2022 roku[103][104], wiele komercyjnych platform takich jak Instagram (poprzez Threads)[53], Tumblr[54] czy Flipboard(inne języki)[56] zadeklarowało wsparcie dla protokołu ActivityPub.
Gab
W 2019 roku Gab zdecydował się na wsparcie ActivityPuba[100][105] poprzez stworzenie forka Mastodona[106][101], próbując ominąć blokadę aplikacji klienckich na Google Play i Apple App Store[102]. Eugen Rochko, założyciel Mastodona, w oświadczeniu przekazał, że „Mastodon jest stanowczo przeciwny pozostawianiu i monetyzowaniu zawartości rasistowskiej, jednocześnie ukrywając się za płaszczem wolności słowa”, i że „wiele instancji w Fediwersum podjęło decyzję o zablokowaniu wszelkich interakcji z Gabem”. Gab bez większego rozgłosu wycofał wsparcie dla protokołu w 2020 roku[107].
Threads
Szerokim echem odbiła się zapowiedź dołączenia Instagrama do Fediwersum. Wywołała ona protest na szeroką skalę ze strony administratorów serwerów o nazwie Fedipact[108][109][110][57] w obawie przed brakiem moderacji treści homo- oraz transfobicznych[111][112] oraz zdominowaniem protokołu ActivityPub metodą embrace, extend, extinguish (przyjąć, rozszerzyć, przejąć)[113].
W grudniu 2023 roku niektóre konta pochodzące od zarządzających platformą Threads zaczęły się komunikować z resztą Fediwersum w ramach testu protokołu ActivityPub – byli to między innymi Mark Zuckerberg oraz Adam Mosseri(inne języki)[114]. W styczniu 2024 roku opublikowano plan stopniowego uruchamiania kolejnych powiązanych funkcji[115], a w marcu uruchomiono wersję testową federacji w Stanach Zjednoczonych, Kanadzie i Japonii[116][77]. Jako pierwszy prezydent USA, 2 kwietnia 2024 roku Joe Biden aktywował federację na swoim profilu na Threads, stając się dostępnym w Fediwersum[117]. 25 czerwca 2024 roku dodano możliwość podglądania odpowiedzi na posty z innych instancji i zapowiedziano rozszerzenie funkcji federacji na ponad 100 krajów[118].
Inne komercyjne platformy
Tumblr podjął decyzję o wsparciu ActivityPuba dnia 21 listopada 2022 roku[54]. Przez pewien czas spekulowano o porzuceniu przez Tumblr planów wsparcia niniejszego protokołu, ale po sesji AMA, która miała miejsce tuż po wycieku informacji o reorganizacji zespołu pracującego nad serwisem, okazało się, że „prace dalej trwają”[119]. Termin oficjalnego wdrożenia nie jest znany.
Flickr zapowiedział decyzję wsparcia Fediwersum[55], choć od tego czasu prawdopodobnie wycofał się z niej lub wstrzymał prace nad wsparciem odpowiedniego protokołu[120].
Portal Minds(inne języki) dodał wsparcie dla protokołu ActivityPub w sierpniu 2023 roku[121].
Systemy zarządzania treścią (CMS)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/9f/WP_ActivityPub_Plugin.png/220px-WP_ActivityPub_Plugin.png)
Jedną z pierwszych implementacji ActivityPuba skupionych wokół zarządzania treścią jest WriteFreely, powstała w 2018 roku[63][122]. 23 lutego 2019 roku opublikowano podobną integrację dla Drupala[123].
W marcu 2023 roku wtyczka do oprogramowania WordPress służąca do przekazywania komentarzy między blogiem a resztą Fediwersum została wykupiona przez Automattic[124], a aktualizacja do niej udostępniona w październiku tego samego roku[64]. W kwietniu 2024 roku Ghost zapowiedział wsparcie dla protokołu ActivityPub[62][125], tym samym realizując wieloletni postulat społeczności[126].
The Verge oraz 404 Media(inne języki) mają w planach dodać wsparcie dla protokołu ActivityPub, ze względu na coraz mniejszą ilość ruchu pochodzącego z platform Facebooka czy Twittera[127]. Strona 404 Media(inne języki), ze względu na to, że jest oparta na Ghoście, planuje uruchomienie federacji tak szybko, jak tylko pojawi się odpowiednia opcja[127].
Przypisy
- ↑ MartaM. Andronik MartaM., Co to jest Fediwersum? [online], www.benchmark.pl, 16 maja 2020 [dostęp 2024-04-30] [zarchiwizowane z adresu 2023-04-09] (pol.).
- ↑ SylwiaS. Błach SylwiaS., Wszystkie media społecznościowe w jednej aplikacji? Meta wprowadza Threads do Fediwersum! [online], Homo Digital, 22 marca 2024 [dostęp 2024-04-30] [zarchiwizowane z adresu 2024-04-30] (pol.).
- ↑ Jak działa Fediwersum – [online], 23 lipca 2021 [dostęp 2024-04-30] [zarchiwizowane z adresu 2024-04-30] (pol.).
- ↑ a b Definition of fediverse [online], PCMAG [dostęp 2024-06-25] (ang.).
- ↑ a b c d Mastodon: pytania i odpowiedzi dla początkujących (jak my) | Fundacja Panoptykon [online], panoptykon.org, 23 kwietnia 2018 [dostęp 2024-07-08] (pol.).
- ↑ DavidD. Pierce DavidD., The fediverse, explained [online], The Verge, 7 lutego 2024 [dostęp 2024-04-28] [zarchiwizowane z adresu 2024-05-01] (ang.).
- ↑ a b Mastodon User Guide [online] [zarchiwizowane z adresu 2017-04-09] .
- ↑ microstatus [online], microstatus [dostęp 2024-04-28] (ang.).
- ↑ Mark Eckenwiler might quit this hellsite on Twitter: "@IMGoph Fully accessible from my part of the fediverse" / Twitter [online], web.archive.org, 10 grudnia 2022 [dostęp 2024-07-08] [zarchiwizowane z adresu 2022-12-10] .
- ↑ a b Commits · zh/statusnet [online], GitHub [dostęp 2024-06-25] (ang.).
- ↑ a b Fediverse Observer | Fediverse [online], web.archive.org, 2 czerwca 2024 [dostęp 2024-06-25] [zarchiwizowane z adresu 2024-06-02] .
- ↑ Why growing your own services is a good idea! – Grow Your Own Services [online] [dostęp 2024-05-03] (ang.).
- ↑ What is the Fediverse? Opportunities and Challenges [online], Mondo Staffing Agency [dostęp 2024-04-28] [zarchiwizowane z adresu 2024-04-28] (ang.).
- ↑ a b c ThomasT. Struett ThomasT. i inni, Can This Platform Survive? Governance Challenges for the Fediverse, „SSRN Electronic Journal”, 2023, DOI: 10.2139/ssrn.4598303, ISSN 1556-5068 [dostęp 2024-07-07] (ang.).
- ↑ Co łączy Mastodona z e-mailem? – Mastodon Poradnik [online], mastodon-poradnik.pl [dostęp 2024-04-24] .
- ↑ Home | kbin.pub – Fediverse of content [online] [dostęp 2024-04-28] [zarchiwizowane z adresu 2024-03-24] (pol. • ang.).
- ↑ Cindy Cohn and RoryC.C.R. Mir Cindy Cohn and RoryC.C.R., The Fediverse Could Be Awesome (If We Don’t Screw It Up) [online], Electronic Frontier Foundation, 16 listopada 2022 [dostęp 2024-06-25] (ang.).
- ↑ Toxicity in the Decentralized Web and the Potential for Model Sharing, [w:] arXiv, s. 4, arXiv:2204.12709 (ang.).
- ↑ a b Zapraszamy rząd na niezależne media społecznościowe | Fundacja Panoptykon [online], panoptykon.org [dostęp 2024-07-15] .
- ↑ evan's status on 2008-05-18 15:49:33 - Identi.ca [online], web.archive.org, 18 czerwca 2008 [dostęp 2024-07-08] [zarchiwizowane z adresu 2008-06-18] .
- ↑ Laconica is now StatusNet « StatusNet – Open Source microblogging service [online], web.archive.org, 31 sierpnia 2009 [dostęp 2024-04-29] [zarchiwizowane z adresu 2009-08-31] .
- ↑ Micro-Blogging Platform StatusNet Gets Seeded | Venture Capital Journal [online], Venture Capital Journal, 28 października 2009 [dostęp 2024-07-08] [zarchiwizowane z adresu 2022-10-05] (ang.).
- ↑ a b EvanE. Prodromou EvanE., Understanding OStatus [online], 7 marca 2010 [zarchiwizowane z adresu 2011-12-26] (ang.).
- ↑ Public timeline - mozilla [online], web.archive.org, 22 lutego 2010 [dostęp 2024-07-11] .
- ↑ Public timeline - Social@Mozilla [online], web.archive.org, 20 listopada 2013 [dostęp 2024-07-11] [zarchiwizowane z adresu 2013-11-20] .
- ↑ prepare for federation · friendica/friendica@ce515ac [online], GitHub [dostęp 2024-07-08] (ang.).
- ↑ a b c d e f g The history of Hubzilla » talkplus [online] [dostęp 2024-07-08] [zarchiwizowane z adresu 2017-03-11] (ang.).
- ↑ Diaspora* — Private Alpha Invites Going Out Today [online], web.archive.org, 23 listopada 2010 [dostęp 2024-07-08] [zarchiwizowane z adresu 2011-11-12] (ang.).
- ↑ Fla: "@[email protected] hey, if you want more info or k…" - Mastodon [online], web.archive.org, 13 grudnia 2022 [dostęp 2024-07-11] [zarchiwizowane z adresu 2022-12-13] .
- ↑ StatusNet, Identi.ca, and transitioning to pump.io [LWN.net] [online], lwn.net [dostęp 2024-05-02] [zarchiwizowane z adresu 2024-04-01] (ang.).
- ↑ BryanB. Behrenshausen BryanB., pump.io: the decentralized social network that’s really fun | Opensource.com [online], opensource.com [dostęp 2024-05-02] (ang.).
- ↑ MattM. Lee MattM., GNU social [online], Free Software Foundation, 8 czerwca 2013 [zarchiwizowane z adresu 2013-08-22] (ang.).
- ↑ a b Disintermedia » A Brief History of the GNU Social Fediverse and ‘The Federation’ [online], CoActivate, 6 kwietnia 2017 [dostęp 2024-07-08] [zarchiwizowane z adresu 2017-04-06] (ang.).
- ↑ Mikael Nordfeldth: GNU social and the boost of the federated social web – Somero 2015 [online], web.archive.org, 4 maja 2017 [dostęp 2024-07-18] [zarchiwizowane z adresu 2017-05-04] .
- ↑ postActiv [online], web.archive.org, 6 kwietnia 2017 [dostęp 2024-07-08] [zarchiwizowane z adresu 2017-04-06] .
- ↑ Social networking built into the Web? W3C gives it a go [online], CNET [dostęp 2024-05-02] [zarchiwizowane z adresu 2024-05-02] (ang.).
- ↑ Commits · pump-io/pump.io [online], GitHub [dostęp 2024-05-02] (ang.).
- ↑ Sandstorm And The Social Web [online], web.archive.org, 30 października 2020 [dostęp 2024-05-02] [zarchiwizowane z adresu 2020-10-30] .
- ↑ a b SeanS. Tilley SeanS., A quick guide to The Free Network [online], We Distribute, 24 września 2017 [dostęp 2024-05-03] (ang.).
- ↑ SocialhomeS. HQ SocialhomeS., Federation Socialhome federates using the #Activi… [online], Socialhome [dostęp 2024-05-03] [zarchiwizowane z adresu 2024-05-03] (ang.).
- ↑ Release v0.1.0 · mastodon/mastodon [online], GitHub [dostęp 2024-07-08] (ang.).
- ↑ a b Release v3.0.0 · mastodon/mastodon [online], GitHub [dostęp 2022-12-14] (ang.).
- ↑ Victory for libre networks: ActivityPub is now a W3C recommended standard – Free Software Foundation – Working together for free software [online], www.fsf.org [dostęp 2024-04-29] .
- ↑ Pleroma Encyclical: ActivityPub [online], blog.soykaf.com, 10 lutego 2018 [dostęp 2024-05-01] (ang.).
- ↑ Remove OStatus-related code · Issue #10740 · mastodon/mastodon [online], GitHub [dostęp 2024-04-29] (ang.).
- ↑ Mastodon 3.0 [online], Mastodon Blog, 11 października 2019 [dostęp 2024-04-29] .
- ↑ diaspora* federation protocol [online], diaspora.github.io [dostęp 2024-05-02] .
- ↑ a b AssociationA. Framasoft AssociationA., PeerTube 1.0: the free/libre and federated video platform [online], Framablog, 15 października 2018 [dostęp 2024-04-24] (ang.).
- ↑ Chocobozzz, Chocobozzz/PeerTube [online], 11 lipca 2024 [dostęp 2024-07-11] .
- ↑ Vivaldi Social, a new instance on Mastodon. [online], Vivaldi Browser, 15 listopada 2022 [dostęp 2024-07-11] (ang.).
- ↑ Mozilla to explore healthy social media alternative | The Mozilla Blog [online], blog.mozilla.org [dostęp 2024-07-11] (ang.).
- ↑ Mozilla Social Private Beta Launch | The Mozilla Blog [online], blog.mozilla.org [dostęp 2024-07-11] (ang.).
- ↑ a b Instagram Announces New Text App | Instagram Blog [online], about.instagram.com [dostęp 2024-04-21] (ang.).
- ↑ a b c d SarahS. Perez SarahS., Tumblr to add support for ActivityPub, the social protocol powering Mastodon and other apps [online], TechCrunch, 21 listopada 2022 [dostęp 2022-12-14] (ang.).
- ↑ a b CorbinC. Davenport CorbinC., Tumblr and Flickr Might Join Mastodon’s „Fediverse” Network [online], How-To Geek, 25 listopada 2022 [dostęp 2024-04-28] [zarchiwizowane z adresu 2023-07-18] (ang.).
- ↑ a b MikeM. McCue MikeM., Flipboard Begins to Federate [online], Flipboard, 18 grudnia 2023 [dostęp 2024-04-21] (ang.).
- ↑ a b GregoryG. Barber GregoryG., Meta’s Threads Could Make – or Break – the Fediverse, „Wired”, ISSN 1059-1028 [dostęp 2024-04-24] [zarchiwizowane z adresu 2024-06-19] (ang.).
- ↑ Bridging ActivityPub with Kazarma [online], archive.fosdem.org [dostęp 2024-05-03] (ang.).
- ↑ Kazarma – Technostructures [online] [dostęp 2024-05-03] (ang.).
- ↑ Bluesky: An Open Social Web [online], Bluesky [dostęp 2024-04-24] (ang.).
- ↑ Mastodon vs Nostr [online], nostr.com [dostęp 2024-04-24] .
- ↑ a b c Building ActivityPub [online], Building ActivityPub [dostęp 2024-04-28] (ang.).
- ↑ a b c About Write Freely [online], writefreely.org [dostęp 2022-12-14] [zarchiwizowane z adresu 2024-02-21] (ang.).
- ↑ a b Engage a Wider Audience With ActivityPub on WordPress.com [online], WordPress.com News, 11 października 2023 [dostęp 2024-04-28] (ang.).
- ↑ Co jeśli nie Facebook, Instagram i reszta? Fediverse! [online], Fundacja Internet. Czas działać!, 5 sierpnia 2022 [dostęp 2024-04-29] [zarchiwizowane z adresu 2024-04-29] (pol.).
- ↑ a b Pomoc: Member_guide [online], hubzilla.org [dostęp 2022-12-14] .
- ↑ Files · master · hubzilla / addons · GitLab [online], GitLab [dostęp 2022-12-14] (ang.).
- ↑ Kbin, kbin-core [online], Codeberg.org [dostęp 2024-04-21] (pol.).
- ↑ a b c Lemmy and Kbin: The Best Reddit Alternatives? [online], PCMAG [dostęp 2024-05-03] (ang.).
- ↑ Commits · LemmyNet/lemmy [online], GitHub [dostęp 2024-05-03] (ang.).
- ↑ NLnet; Lemmy [online], nlnet.nl [dostęp 2023-07-06] .
- ↑ ActivityPub – Mastodon documentation [online], docs.joinmastodon.org [dostęp 2022-12-14] (ang.).
- ↑ Pixelfed – Decentralized social media [online], Pixelfed [dostęp 2022-12-14] (ang.).
- ↑ The Big Pleroma and Fediverse FAQ Part 1 – Beginner Questions [online], pleroma.social [dostęp 2022-12-14] (ang.).
- ↑ ostatus removal (!1854) · Merge requests · Pleroma / pleroma · GitLab [online], GitLab [dostęp 2022-12-14] (ang.).
- ↑ grunfink, snac2 [online], Codeberg.org [dostęp 2024-06-25] (pol.).
- ↑ a b EmmaE. Roth EmmaE., Threads’ fediverse beta opens to share your posts on Mastodon, too [online], The Verge, 21 marca 2024 [dostęp 2024-04-29] [zarchiwizowane z adresu 2024-06-18] (ang.).
- ↑ MatthiasM. Pfefferle MatthiasM., ActivityPub [online], WordPress.org [dostęp 2022-12-14] (ang.).
- ↑ MatthiasM. Pfefferle MatthiasM., OStatus [online], WordPress.org [dostęp 2022-12-14] (ang.).
- ↑ Gabriel AmadorG.A. García Gabriel AmadorG.A., gabboman/wafrn [online], 21 czerwca 2024 [dostęp 2024-06-25] .
- ↑ Ministerstwo Administracji i Cyfryzacji - Identi.ca [online], identi.ca [dostęp 2024-07-15] .
- ↑ Polska Przyszłości - Cyfryzacja jako fundament wzrostu [online], Microsoft, 2013, str. 117 [dostęp 2024-07-16] (pol.).
- ↑ Aktualności – UODO [online], uodo.gov.pl [dostęp 2024-04-29] (pol.).
- ↑ a b Redakcja, Jesteśmy na Mastodonie i Was też zapraszamy! [online], Sieć Obywatelska Watchdog, 4 marca 2024 [dostęp 2024-04-29] (pol.).
- ↑ VideoPortal - Gmina Stary Sącz [online], video.starysacz.um.gov.pl [dostęp 2024-08-05] (pol.).
- ↑ VideoPortal - Gmina Stary Sącz [online], video.starysacz.um.gov.pl [dostęp 2024-08-05] (pol.).
- ↑ Komunikat systemowy - Sesje Rady Miejskiej - YouTube [online], web.archive.org, 5 sierpnia 2024 [dostęp 2024-08-05] [zarchiwizowane z adresu 2024-08-05] .
- ↑ Zapraszamy do Fediwersu! | Fundacja Panoptykon [online], panoptykon.org, 23 marca 2023 [dostęp 2024-06-25] (pol.).
- ↑ Servers [online], joinmastodon.org [dostęp 2024-06-25] [zarchiwizowane z adresu 2024-06-25] (ang.), należy wybrać w filtrze języka „Polski”.
- ↑ ernestwisniewski (Ernest) · GitHub [online], web.archive.org, 29 lutego 2024 [dostęp 2024-06-18] [zarchiwizowane z adresu 2024-02-29] .
- ↑ Decentralized Microblogging Platforms [online], TrendHunter.com [dostęp 2024-06-25] (ang.).
- ↑ /kbin server update – or how the server didn’t blow up – /kbin meta – kbin.social [online], web.archive.org, 22 maja 2024 [dostęp 2024-06-25] [zarchiwizowane z adresu 2024-05-22] .
- ↑ The Reddit blackout is already forcing unexpected changes [online], Engadget, 16 czerwca 2023 [dostęp 2024-06-25] (ang.).
- ↑ social.bund.de [online], Mastodon prowadzony na social.bund.de [dostęp 2024-06-29] (pol.).
- ↑ Mastodon [online], Mastodon op social.overheid.nl [dostęp 2024-06-29] (niderl.).
- ↑ Bundesrat – Conseil fédéral – Consiglio federale – Cussegl federal [online], Mastodon prowadzony na social.admin.ch [dostęp 2024-06-29] (pol.).
- ↑ social.numerique.gouv.fr [online], Serveur Mastodon hébergé sur social.numerique.gouv.fr [dostęp 2024-06-29] (fr.).
- ↑ EDPS decentralised social media pilot: the end of a successful story | European Data Protection Supervisor [online], www.edps.europa.eu, 3 września 2024 [dostęp 2024-06-29] (ang.).
- ↑ European Commission (@[email protected]) [online], European Commission on Mastodon, 17 maja 2024 [dostęp 2024-06-29] (ang.).
- ↑ a b Gab is decentralizing, raising $10 million in Series A powered by bitcoin [online], Yahoo Finance, 11 lipca 2019 [dostęp 2024-04-29] (ang.).
- ↑ a b Gab switches to Mastodon’s code [online], Mastodon Blog, 4 lipca 2019 [dostęp 2024-04-29] .
- ↑ a b AdiA. Robertson AdiA., How the biggest decentralized social network is dealing with its Nazi problem [online], The Verge, 12 lipca 2019 [dostęp 2024-04-29] (ang.).
- ↑ FaizF. Siddiqui FaizF., ElizabethE. Dwoskin ElizabethE., Elon Musk acquires Twitter and fires top executives, „The Washington Post”, 28 października 2022, ISSN 0190-8286 [dostęp 2024-04-21] (ang.).
- ↑ PolsatP. News PolsatP., Elon Musk przejął Twittera. Zaczął od zwolnień – Polsat News [online], polsatnews.pl, 28 października 2022 [dostęp 2024-05-02] (pol.).
- ↑ Decentralized Social Networks vs. The Trolls [online], SocialHub, 30 września 2020 [dostęp 2024-04-29] (ang.).
- ↑ Michael J.M.J. Tsai Michael J.M.J., Michael Tsai – Blog – Gab Will Become a Mastodon Fork [online] [dostęp 2024-04-29] (ang.).
- ↑ Gab quietly dumps experiment with decentralisation: just another Web 2.0 site now [online], PeakD [dostęp 2024-04-29] [zarchiwizowane z adresu 2024-04-29] (ang.).
- ↑ Anti-Meta Fedi Pact [online], fedipact.online [dostęp 2024-04-24] [zarchiwizowane z adresu 2024-06-22] (ang.).
- ↑ #Fedipact – The instances blocking Zuckerberg’s Threads.net [online], fedipact.veganism.social [dostęp 2024-04-24] [zarchiwizowane z adresu 2024-06-22] (ang.).
- ↑ SeanS. Tilley SeanS., FediPact is an Organized Effort to Block Meta’s ActivityPub Platform [online], We Distribute, 20 czerwca 2023 [dostęp 2024-04-24] [zarchiwizowane z adresu 2024-06-19] (ang.).
- ↑ Report – Unsafe: Meta Fails to Moderate Extreme Anti-trans Hate Across Facebook, Instagram, and Threads | GLAAD [online], glaad.org, 25 marca 2024 [dostęp 2024-04-24] [zarchiwizowane z adresu 2024-05-28] (ang.).
- ↑ EthanE. Collier EthanE., Meta is still allowing misinformation and hate speech to proliferate on Threads [online], Media Matters for America, 21 lipca 2023 [dostęp 2024-04-24] [zarchiwizowane z adresu 2024-04-24] (ang.).
- ↑ Lukas Rosenstock’s Blog [online], lukasrosenstock.net [dostęp 2024-04-24] [zarchiwizowane z adresu 2024-04-24] (ang.).
- ↑ WesW. Davis WesW., Threads is officially starting to test ActivityPub integration [online], The Verge, 13 grudnia 2023 [dostęp 2024-06-25] [zarchiwizowane z adresu 2024-06-05] (ang.).
- ↑ How Threads will integrate with the Fediverse – plasticbag.org [online], 12 stycznia 2024 [dostęp 2024-04-29] (ang.).
- ↑ @zuck • We’re making progress integrating Threads into the fediverse and launching a beta in a few countr... • Threads [online], web.archive.org, 4 kwietnia 2024 [dostęp 2024-04-29] [zarchiwizowane z adresu 2024-04-04] .
- ↑ WesW. Davis WesW., President Biden is now posting into the fediverse [online], The Verge, 2 kwietnia 2024 [dostęp 2024-04-29] [zarchiwizowane z adresu 2024-06-13] (ang.).
- ↑ JayJ. Peters JayJ., Meta is connecting Threads more deeply with the fediverse [online], The Verge, 25 czerwca 2024 [dostęp 2024-06-25] (ang.).
- ↑ SarahS. Perez SarahS., Tumblr’s ‘fediverse’ integration is still being worked on, says owner and Automattic CEO Matt Mullenweg [online], TechCrunch, 11 grudnia 2023 [dostęp 2024-04-29] (ang.).
- ↑ Flickr: The Help Forum: ActivityPub/Mastodon support status [online], www.flickr.com [dostęp 2024-04-28] [zarchiwizowane z adresu 2024-04-03] (ang.).
- ↑ ActivityPub | Minds Docs [online], developers.minds.com, 29 sierpnia 2023 [dostęp 2024-04-29] [zarchiwizowane z adresu 2024-05-29] (ang.).
- ↑ Release v0.1 · writefreely/writefreely [online], GitHub [dostęp 2024-05-02] [zarchiwizowane z adresu 2024-05-03] (ang.).
- ↑ ActivityPub [online], Drupal.org, 23 lutego 2019 [dostęp 2024-05-03] (ang.).
- ↑ Making the Social Web a Better Place: ActivityPub for WordPress Joins the Automattic Family [online], WordPress.com News, 17 marca 2023 [dostęp 2024-04-28] [zarchiwizowane z adresu 2024-05-31] (ang.).
- ↑ NilayN. Patel NilayN., Newsletter platform Ghost adopts ActivityPub to ‘bring back the open web’ [online], The Verge, 22 kwietnia 2024 [dostęp 2024-04-28] [zarchiwizowane z adresu 2024-06-14] (ang.).
- ↑ Federate over ActivityPub [online], Ghost Forum, 13 lipca 2018 [dostęp 2024-04-28] [zarchiwizowane z adresu 2024-05-21] (ang.).
- ↑ a b SaraS. Guaglione SaraS., Why publishers are preparing to federate their sites [online], Digiday, 24 maja 2024 [dostęp 2024-05-24] [zarchiwizowane z adresu 2024-06-25] (ang.).
Linki zewnętrzne
- Fediverse.pl – polski serwis informacyjny o Fediwersum
- fediverse.observer – statystyki, wyszukiwarka serwerów publicznych (ang.)
- Lista aplikacji klienckich wspierających protokoły tworzące Fediwersum (ang.)
- p
- d
- e
Serwisy |
| ||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|
Protokoły |
|