Filolaos z Tarentu
Filolaos z Krotony albo z Tarentu, gr. Φιλόλαος ο Κροτωνιάτης (ur. ok. 470 p.n.e., zm. ok. 399 p.n.e.) – jeden z pitagorejczyków, jako pierwszy udostępnił w księgach publicznie nauki szkoły[1] (jednym z nabywców trzech ksiąg Filolaosa był Platon). Miejsce urodzenia nie jest znane, Diogenes Laertios podaje, że była to Krotona, inne źródła wskazują, że mógł pochodzić z Tarentu.
Filolaos był twórcą nowej koncepcji Wszechświata. W jego centrum umieścił ogień, najczystszą substancję (układ pirocentryczny)[2]. Dokoła niego najbliżej krążyła Ziemia z hipotetyczną Przeciwziemią, dalej zaś rozmieszczone w harmonicznych odległościach sfery Księżyca, Słońca, planet i gwiazd stałych. Ognia centralnego i Przeciwziemi nie widać, bo zamieszkana część Ziemi, będącej kulą, jest stale od nich odwrócona[3]. Słońce i Księżyc zaś odbijają na Ziemię życiodajne światło znajdujące się w środku Wszechświata.
Filolaos i Heraklides z Pontu zostali wymienieni w przedmowie do księgi O obrotach ciał niebieskich:[4]
Lubo powszechnie uczeni (filozofowie) utrzymują że ziemia stoi i nie rusza się, Filolaus jednak Pitagorejczyk przeciwnie twierdził, że ziemia bieg odbywa około ognia środkowego (t. j. słońca jako ogniska świata) po kole pochyłém jakie w biegu rocznym słońce, a miesięcznym księżyc opisują. Heraklides zaś pontycki i Ekfantus Pitagorejczyk wprawdzie pewny ruch ziemi przyznawali, lecz tylko taki, że się ona w przestrzeni przenosić i miejsca swego odmieniać nie może, ale że obwiedziona pasem nakształt koła obraca się od zachodu na wschód około własnego środka.
Przypisy
- ↑ Filolaos z Krotonu, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2021-09-30] .
- ↑ Wg Stobajosa Filolaos mówi: W środku jest ogień, który jest Hestią wszechświata, domem Zeusa, matką bogów i podstawą spójności i miary natury (Φιλόλαος πύρ εν μέσω περί το κέντρον, όπερ εστίαν του παντός καλεί, και Διός οίκον, και μητέρα θεών, βωμόν τε και συνοχήν και μέτρον φύσεως), cyt. za: The History of Ancient Philosophy Tom 4 s. 64.
- ↑ Wg przypisywanego Plutarchowi traktatu Placita Philosophorum 3,11: Filolaos Pitagorejczyk umieszcza ogień w środkowym miejscu, i jest to ogniskiem Wszechświata; na drugim miejscu Przeciwziemię; na trzecim Ziemię, na której mieszkamy, która obraca się, przez co nie można zobaczyć tamtej strony. (tekst gr., przekład ang.).
- ↑ Do Jego Świątobliwości Papieża Pawła III Mikołaja Kopernika przedmowa do dzieła O obrotach ciał niebieskich (przekład Jan Baranowski), jest to cytatem z Placita Philosophorum 3,13 (tekst gr., przekład ang.).
Linki zewnętrzne
- CarlC. Huffman CarlC., Philolaus, [w:] Stanford Encyclopedia of Philosophy, CSLI, Stanford University, 16 czerwca 2016, ISSN 1095-5054 [dostęp 2017-12-30] (ang.).
Philolaus (c.470–380/9 BC) (ang.), Routledge Encyclopedia of Philosophy, rep.routledge.com [dostęp 2023-05-12].
- p
- d
- e
jońska filozofia przyrody |
| ||||
---|---|---|---|---|---|
Pitagorejczycy |
| ||||
Szkoła elejska | |||||
Pluralizm | |||||
Atomizm | |||||
Sofiści |
| ||||
Inni |
- ISNI: 0000000442426392, 0000000434989443, 0000000095320330
- VIAF: 17201233, 285751474, 304590735, 491159474065927660384, 1132159474219527662103, 51154381149230292992, 50021495, 304584228, 5392159478261527990007, 140583079, 306433029, 1906161696238616120004, 250874162
- LCCN: n92047005
- GND: 118791974
- LIBRIS: wt79dsqf1nc4zt3
- BnF: 123843321
- SUDOC: 153586281
- SBN: BVEV022035
- NKC: jx20130613004
- BNE: XX1241847
- NTA: 069888469
- BIBSYS: 90657754
- CiNii: DA07669454
- PLWABN: 9810643380405606
- NUKAT: n2015075576
- J9U: 987007272064605171
- ΕΒΕ: 44952
- LIH: LNB:16v;=BT
- PWN: 3900977
- Britannica: biography/Philolaus
- Treccani: filolao-di-crotone
- Universalis: philolaos
- SEP: philolaus
- NE.se: filolaos
- Catalana: 0026996
- DSDE: Filolaos