Gaz
![]() | Ten artykuł dotyczy stanu skupienia materii. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa. |
Gaz – stan skupienia materii, w którym ciało fizyczne łatwo zmienia kształt i zajmuje całą dostępną mu przestrzeń[1]. Właściwości te wynikają z własności cząsteczek, które w fazie gazowej mają pełną swobodę ruchu. Wszystkie one cały czas przemieszczają się w przestrzeni zajmowanej przez gaz i nigdy nie zatrzymują się w jednym miejscu. Między cząsteczkami nie występują żadne oddziaływania dalekozasięgowe, a jeśli, to bardzo słabe. Jedyny sposób, w jaki cząsteczki na siebie oddziałują, to zderzenia. Oprócz tego, jeśli gaz jest zamknięty w naczyniu, to jego cząsteczki stale zderzają się ze ściankami tego naczynia, wywierając na nie określone i stałe ciśnienie.
Termin wprowadzony przez flamandzkiego lekarza Johanna Helmonta w XVII wieku wzorem gr. χάος ‘cháos’[2].
Cząsteczki gazu przemieszczają się z różną szybkością, a rozkład tych szybkości ma charakter całkowicie statystyczny (rozkład Maxwella). Średnia szybkość poruszania się cząsteczek w gazie jest zależna wyłącznie od ich masy cząsteczkowej i temperatury. Podczas obniżania temperatury gazu maleje średnia szybkość cząsteczek, zaś zwiększanie ciśnienia powoduje zmniejszenie średniej odległości między nimi. Obniżanie temperatury lub zwiększanie ciśnienia prowadzi w końcu do skroplenia lub resublimacji gazu. Zamiana gazu w ciecz lub ciało stałe wynika z faktu, że w pewnym momencie energia oddziaływań międzycząsteczkowych (sił van der Waalsa, wiązań wodorowych itp.) staje się większa od energii kinetycznej cieplnego ruchu cząsteczek.
W fizyce przyjmuje się często prosty model gazu doskonałego, w którym cząsteczki gazu nie przyciągają się i nie mają objętości własnej. Teorie i zależności termodynamiczne wywiedzione z założeń gazu doskonałego sprawdzają się dość dobrze (na ogół) w przypadku niezbyt dużych ciśnień oraz niezbyt niskich temperatur. W innych przypadkach prawa te jednak zawodzą i wtedy stosuje się bardziej złożone modele gazów i tworzy dokładniejsze teorie i zależności (zob. gaz rzeczywisty, równanie van der Waalsa, wirialne równanie stanu).
Interesującą cechą gazu (a ściślej gazu doskonałego) jest to, że objętość przez niego zajmowana (w danej temperaturze i ciśnieniu) jest stała, niezależnie od rodzaju cząsteczek, jakie są w gazie, i zależy wyłącznie od liczby tych cząsteczek. Innymi słowy, jeśli weźmiemy np. 1 litr wodoru i 1 litr tlenu (oba przy tym samym ciśnieniu i temperaturze), to w obu objętościach będzie dokładnie taka sama liczba cząsteczek. Jest to tzw. prawo Avogadra.
Aby jednoznacznie określić stan gazu, poza składem chemicznym (ułamki wagowe lub molowe) i temperaturą należy podać gęstość gazu lub jego ciśnienie. Zamiast gęstości można podać równoważnie objętość molową lub stężenie gazu.
Dla dowolnego gazu:
- objętość jednego mola gazu w warunkach normalnych: V = 22,4 dm³
- liczność gazu w (liczba moli):
- stężenie molowe gazu:
- objętość molowa gazu:
gdzie: m – masa gazu, V – objętość gazu, N – liczba cząsteczek, NA – liczba Avogadra, M – masa molowa.
Dla gazu doskonałego:
gdzie: R – uniwersalna stała gazowa, T – temperatura.
Zobacz też
![]() | Zobacz hasło gaz w Wikisłowniku |
- fizyka płynów
- gaz wilgotny
- gazy bojowe
- gazy jelitowe
- gazy palne
- gazy spalinowe
- gazy szlachetne
- gazy techniczne
- para cieczy
- plazma
- płyn
Przypisy
- ↑ gaz, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2022-11-28] .
- ↑ Słownik Wyrazów Obcych. slownik-online.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-02-02)]., według innej wersji słowo to powstało pod wpływem flamandzkiego wyrazu gahst ‘duch’ (por. ang. ghost i niem. Geist). Rajmund Sołoniewicz Rozwój podstawowych pojęć chemicznych Warszawa 1986 ISBN 83-204-0736-2.
Linki zewnętrzne
![]() | Zobacz multimedia związane z tematem: Gaz |
- p
- d
- e
gaz doskonały |
| ||||
---|---|---|---|---|---|
gaz rzeczywisty – równania stanu | |||||
używane wielkości |
|
- p
- d
- e
stany | |||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|
przemiany fazowe |
| ||||||
elementy wykresu fazowego | |||||||
ciepło utajone | |||||||
zjawiska (efekty) | |||||||
powiązane pojęcia | |||||||
powiązane nauki |
|
- p
- d
- e
Prawa |
| ||||
---|---|---|---|---|---|
Mechanika ciał stałych | |||||
Mechanika płynów |
| ||||
Reologia |
| ||||
uczeni |
- Britannica: science/gas-state-of-matter
- Treccani: gas
- SNL: gass
- Catalana: 0111380
- identyfikator minerału w Mindat: 49997