Generator sterowany napięciem
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/39/Synth_Diag_VCO.svg/360px-Synth_Diag_VCO.svg.png)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/52/Korg_MS-20_VCO_Section.jpg/240px-Korg_MS-20_VCO_Section.jpg)
Generator sterowany napięciem (ang. Voltage Controlled Oscillator, VCO) – urządzenie elektroniczne, generator okresowego sygnału elektrycznego (fali), o częstotliwości proporcjonalnej do napięcia elektrycznego podanego na jego wejście. Generatory VCO są stosowane w radiokomunikacji (np. jako przestrajany układ heterodyny), urządzeniach automatyki (np. w układach PLL), są też podstawowym blokiem syntezatorów analogowych.
Charakterystyka sterowania
Generatory mogą być przestrajane w liniowej skali częstotliwości, gdzie każdej zmianie napięcia o 1V towarzyszy zmiana częstotliwości o określoną wartość w Hz, lub wykładniczej skali częstotliwości, gdzie każda zmiana napięcia o 1V powoduje zmianę częstotliwości o stały interwał muzyczny (np. 1 oktawę). Drugi sposób sterowania jest bardziej popularny wśród konstrukcji syntezatorów, ponieważ jest bardziej wygodny w transpozycji i modulacji. Jednak do jego wad należy tendencja do utraty stroju. Dotyczy to w szczególności starszych modeli instrumentów.
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/77/Waveforms.svg/langpl-320px-Waveforms.svg.png)
Przebieg wyjściowy
Generatory VCO stosowane w syntezatorach muzycznych najczęściej są tak zbudowane, aby produkowały przebiegi okresowe bogate w składowe harmoniczne, co pozwala na łatwą realizację syntezy subtraktywnej. Typowo spotykanymi przebiegami są kanoniczne kształty fali: piłokształtny, trójkątny, prostokątny i sinusoidalny, ponieważ widma tych przebiegów zawierają różne i uzupełniające się składowe harmoniczne, co pozwala na uzyskanie różnych barw dźwięku przez ich sumowanie i filtrację. Bardziej rozbudowane generatory VCO pozwalają na płynną (sterowaną ręcznie lub modulowaną napięciem) zmianę kształtu fali (zmianę symetrii przebiegu, zmianę współczynnika wypełnienia przebiegu prostokątnego).
Podstawowe parametry pracy
- Zakres częstotliwości pracy
- Charakterystyka przestrajania
- Liniowość i stabilność charakterystyki
- Kształty generowanych przebiegów
- Współczynnik wypełnienia fali prostokątnej
Zobacz też
- oscylator sterowany cyfrowo (digitally controlled oscillator, DCO)
- generator wolnych przebiegów (low frequency oscillator, LFO)
- wzmacniacz sterowany napięciem (voltage controlled amplifier, VCA)
Bibliografia
- W. Kotoński, "Muzyka elektroniczna", PWM, wyd. 2, 2002, ISBN 83-224-0810-2
- Z.S. Woźniak, "Elektroniczny syntezator muzyczny", Radioamator i krótkofalowiec, 4/5/6/1978
- R.A. Moog, "Voltage Controlled Electronic Music Modules", Journal of the Audio Engineering Society, 7, 1965
- T.Kubiak, "Sterowanie napięciowe: czym się różni V/oct od Hz/V?", Estrada i Studio, 5, 2003