Henryk Barwiński
![]() Henryk Barwiński, ok. 1920 r. | |||
Imię i nazwisko | Henryk Teodor Hertz | ||
---|---|---|---|
Data i miejsce urodzenia | 23 kwietnia 1877 | ||
Data i miejsce śmierci | 8 grudnia 1970 | ||
Zawód | aktor, reżyser | ||
Współmałżonek | Leonia Barwińska | ||
Lata aktywności | 1900–1963 | ||
Zespół artystyczny | |||
Teatr Ateneum w Warszawie | |||
Odznaczenia | |||
![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() | |||
|
Henryk Barwiński, właśc. Henryk Teodor Hertz, ps. Kirkor, Zwidlicz (ur. 23 kwietnia 1877 w Warszawie, zm. 8 grudnia 1970 tamże) – polski aktor, reżyser, rysownik.
Życiorys
Urodził się w rodzinie Józefa Hertza – urzędnika bankowego i ekonomisty oraz Doroty z Libkindów. Jego bratem był bajkopisarz Benedykt Hertz. Po śmierci ojca wraz z rodziną zamieszkał w Kijowie, po ukończeniu gimnazjum powrócił do Warszawy i zaczął naukę w Klasie Dykcji i Deklamacji zorganizowanej przez Warszawskie Towarzystwo Muzyczne. Po jej ukończeniu występował przez jeden sezon z trupą Teatru Polskiego w Poznaniu, a następnie w Teatrze Polskim w Łodzi. W 1902 poślubił aktorkę Leonię z Urbanowiczów i oboje postanowili występować używając nazwiska dziadka Leonii – Berwińscy, wkrótce na afiszach użyto formy Barwińscy i ta wersja pozostała.
W 1904 otrzymał powołanie do wojska na front rosyjsko-japoński, aby tego uniknąć przeniósł się do Krakowa i tam kontynuował grę aktorską. Od 1906 równolegle studiował rzeźbiarstwo na Akademii Sztuk Pięknych pod kierunkiem Konstantego Laszczki. W 1913 został członkiem zarządu Związku Artystów i Artystek Teatrów Polskich w Galicji.
4 sierpnia 1914 we Lwowie zgłosił się na ochotnika do Legionów Polskich[1], przydzielono go do 1 pułku piechoty I Brygady, początkowo w 2 kompanii II baonu, a następnie w 4 kompanii III baonu. Awansował na podporucznika i otrzymał funkcję adiutanta III baonu. Zorganizował teatr legionowy, zaprojektował medal uświetniający imieniny Józefa Piłsudskiego w 1917. Odmówił złożenia przysięgi na wierność cesarzowi i jesienią 1917 powrócił do Lwowa, gdzie wstąpił do zespołu tamtejszego Teatru Miejskiego.
W 1920 walczył w obronie Lwowa, do rezerwy przeszedł w stopniu kapitana. Za bohaterski udział w walkach dwukrotnie otrzymał Krzyż Walecznych.
W późniejszych latach wielokrotnie zmieniał miejsca gry aktorskiej, bywał reżyserem, wykładowcą w szkołach teatralnych i dyrektorem teatrów. W 1933 przeszedł na emeryturę i zamieszkał z żoną w Podkowie Leśnej, znalazł zatrudnienie w Wojskowym Instytucie Naukowo-Oświatowym jako referent do spraw teatrów żołnierskich. Dorywczo reżyserował, 2 maja 1937 w lwowskim Powszechnym Teatrze Żołnierza świętował trzydziestopięciolecie pracy artystycznej.
II wojnę światową przeżył w Podkowie Leśnej, sporadycznie organizował tajne koncerty patriotyczne. Po wyzwoleniu kraju w 1945 został oddelegowany do Urzędu Wojewódzkiego w Poznaniu gdzie był referentem do spraw teatru i literatury, zainicjował powstanie teatrów w Gorzowie Wielkopolskim i Gnieźnie. Do 1950 ponownie zaangażował się w pracę reżysera i grę aktorską, w sezonie 1950/1951 otrzymał angaż w Teatrze Ateneum w Warszawie. Sześćdziesięciolecie pracy artystycznej obchodził 12 września 1959 na scenie Teatru im. Osterwy w Gorzowie Wielkopolskim. Dwa lata później otrzymał tytuł członka zasłużonego SPATiF-ZASP. W stan spoczynku przeszedł w 1962, ostatnim sezonem w którym występował był 1962/1963. Zmarł siedem lat później. Pochowany na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie (kwatera 233-2-16)[2].
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/97/Henryk_Kuna_Irydion_Henryk_Barwinski.jpg/220px-Henryk_Kuna_Irydion_Henryk_Barwinski.jpg)
Kariera teatralna
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c2/Poznan_10-2013_img03_Polish_Theatre.jpg/240px-Poznan_10-2013_img03_Polish_Theatre.jpg)
- Sezon 1900/1901 – Teatr Polski w Poznaniu (aktor, pod pseudonimem Kirkor)
- Sezon 1901/1902 – Teatr Polski w Łodzi (aktor, pod prawdziwym nazwiskiem)
- Sezon 1902/1903 – Teatr Absolwentów Warszawskiej Szkoły Dramatycznej, scena w Płocku (aktor)
- Sezon 1903/1904 – Zespół objazdowy Bolesława Bolesławskiego (aktor)
- Sezon 1904/1905 – Teatr Ludowy w Krakowie (aktor, pod pseudonimem Zwilicz)
- Sezon 1905/1906 – Teatr Polski w Poznaniu (aktor)
- Sezon 1906/1907 – Teatr Ludowy w Poznaniu (aktor)
- Sezon 1907/1908 – od kwietnia Zespół Parisiana (aktor)
- Sezon 1908/1909 – (do kwietnia) Lwowski Teatr Ludowy Tadeusza Pilarskiego (aktor)
- Sezony 1908/1909 – (od kwietnia) i 1909/1910 Teatr Ludowy w Krakowie (aktor)
- Sezony 1910/1911, 1911/1912, 1912/1913, 1913/1914, 1917/1918, 1918/1919, 1919/1920 – Teatr Miejski we Lwowie (aktor i reżyser)
- Sezony 1920/1921, 1921/1922 – Teatr Miejski we Lwowie (aktor i reżyser)
- Sezon 1922/1923 – Teatr Miejski w Łodzi (dyrektor do kwietnia 1923)
- Sezon 1923/1924 – Teatr Miejski we Lwowie (aktor i reżyser)
- Sezon 1924/1925 – Teatr Bagatela w Krakowie (aktor i reżyser)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/6e/2007-07-20_Teatr_Ateneum_w_Warszawie%2C_wej%C5%9Bcie.jpg/240px-2007-07-20_Teatr_Ateneum_w_Warszawie%2C_wej%C5%9Bcie.jpg)
- Sezony 1925/1926, 1926/1927 – Teatry Miejskie we Lwowie (dyrektor Teatru Nowego i Teatru Nowości)
- Sezon 1927/1928 – Lwowski Teatr Barwińskich (aktor)
- Sezon 1928/1929 – Teatry Miejskie we Lwowie (dyrektor Teatru Nowego i Teatru Nowości)
- Sezon 1929/1930 – Teatr Nowości w Warszawie (kierownik artystyczny), od lutego 1930 Teatr Miejski w Lublinie (aktor i kierownik artystyczny)
- Sezon 1930/1931 – prowadzenie Teatru Objazdowego
- Sezon 1931/1932 – dzierżawił Teatr Miejski w Lublinie
- Sezon 1945/1946 – Teatr Miejski w Kaliszu (reżyser), Teatr Miejski im. Korzeniowskiego w Gorzowie Wielkopolskim (dyrektor i kierownik artystyczny), Teatr Miejski w Gnieźnie (kierownik artystyczny do marca 1947)
- Sezon 1947/1948 – Teatr Ziemi Opolskiej w Opolu
- Sezon 1948/1949 – Teatr Ziemi Pomorskiej w Toruniu
- Sezon 1949/1950 – Teatr im. Stefana Jaracza w Olsztynie
- Sezony od 1950/1951 do 1962/1963 – Teatr Ateneum w Warszawie
Ordery i odznaczenia
- Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski (11 lipca 1955)[3]
- Krzyż Walecznych (dwukrotnie)
- Złoty Krzyż Zasługi (dwukrotnie: 16 maja 1939[4], 22 lipca 1952[5])
- Srebrny Wawrzyn Akademicki (7 listopada 1936)[6]
- Medal 10-lecia Polski Ludowej (19 stycznia 1955)[7]
Przypisy
- ↑ Marek Gałęzowski: Żydzi w Legionach. Uwarzam Że Historia, 10 listopada 2012. [dostęp 2012-11-10]. [zarchiwizowane z tego adresu (24 września 2015)]. (pol.).
- ↑ Cmentarz Stare Powązki: LEONIA HERTZ BARWIŃSKA, [w:] Warszawskie Zabytkowe Pomniki Nagrobne [dostęp 2020-06-07] .
- ↑ M.P. z 1955 r. nr 91, poz. 1144 „w 10 rocznicę Polski Ludowej za zasługi w dziedzinie kultury i sztuki” - wskazany jako Henryk Hertz-Barwiński.
- ↑ M.P. z 1939 r. nr 179, poz. 429 „za ofiarność na cele obrony Państwa”.
- ↑ M.P. z 1952 r. nr 70, poz. 1078 „za zasługi w dziedzinie kultury i sztuki”.
- ↑ M.P. z 1936 r. nr 261, poz. 461 „za zasługi dla polskiej sceny”.
- ↑ M.P. z 1955 r. nr 101, poz. 1400 – Uchwała Rady Państwa z dnia 19 stycznia 1955 r. nr 0/196 – na wniosek Ministra Kultury i Sztuki - wskazany jako Hertz-Barwiński Henryk.
Bibliografia
- Grażyna i Przemysław Witekowie Artyści w strzeleckim zbrojnym ruchu niepodległościowym I wojny światowej, Oleandry nr. 16 (maj 2005). jozwa22.republika.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2009-11-25)].
- Słownik Biograficzny Teatru Polskiego 1900–1980, t. II s. 25–26, Warszawa: PWN, 1994 ISBN 83-01-11260-3.
- Henryk Barwiński w bazie filmpolski.pl
- Henryk Barwiński-Hertz, [w:] Encyklopedia teatru polskiego (osoby) [dostęp 2021-04-09] .