Iain Banks
![]() Iain M. Banks (2009) | |||
Imię i nazwisko | Iain Menzies Banks | ||
---|---|---|---|
Data i miejsce urodzenia | 16 lutego 1954 | ||
Data śmierci | 9 czerwca 2013 | ||
Narodowość | szkocka | ||
Język | angielski | ||
Alma Mater | University of Stirling | ||
Dziedzina sztuki | powieść, fantastyka naukowa | ||
| |||
Strona internetowa |
Iain Menzies Banks (ur. 16 lutego 1954 w Dunfermline, Fife w Szkocji, zm. 9 czerwca 2013) – szkocki pisarz, piszący powieści głównego nurtu pod nazwiskiem Iain Banks oraz science fiction jako Iain M. Banks. W 2008 r. „The Times” umieścił Banksa na liście „50 najwybitniejszych brytyjskich pisarzy od 1945 roku”.
Iain Banks studiował anglistykę, psychologię oraz filozofię na uniwersytecie w Stirling. W swojej prozie często łączył oryginalne zabiegi fabularne oraz narracyjne. Był honorowym członkiem brytyjskiego stowarzyszenia National Secular Society promującego świeckość oraz rozdział państwa od kościoła.
3 kwietnia 2013 poinformował, że zdiagnozowano u niego raka pęcherzyka żółciowego. Zmarł 9 czerwca 2013[1].
Twórczość
Powieści głównego nurtu
- Fabryka os (Wasp Factory), 1984
- Stąpanie po szkle (Walking on Glass), 1985
- Most (The Bridge), 1986
- Espedair Street, 1987
- The Player of Games, 1988
- Canal Dreams, 1989
- Ulica Czarnych Ptaków (The Crow Road), 1992
- Uwikłanie (Complicity), 1993
- Whit, 1995
- A Song of Stone, 1997
- The Business 1999
- Dead Air 2002
- The Steep Approach to Garbadale 2007
- Transition 2009
- Stonemouth 2012
- The Quarry 2013
Powieści science fiction
Większość powieści science fiction autorstwa Iaina M. Banksa należy do cyklu opowiadającego o Kulturze, humanoidalnej anarcho-komunistycznej[2] cywilizacji zamieszkującej znaczne obszary naszej galaktyki. Cykl jest pretekstem do ukazania złożonych relacji międzykulturowych, socjologicznych oraz religijnych. Pierwsza część cyklu – Wspomnij Phlebasa – stylizowana jest na typową space operę.
Do cyklu Kultury należą:
- Wspomnij Phlebasa (Consider Phlebas), 1987
- Gracz (The Player of Games), 1988
- Najemnik (Use of Weapons), 1990
- Excession, 1996
- Inversions, 1998 r. (luźno powiązana z Kulturą powieść, raczej zbliżona do fantasy)
- Look to Windward, 2000
- Matter, 2008
- Surface Detail, 2010
- The Hydrogen Sonata, 2012
Iain M. Banks napisał także kilka powieści fantastyczno-naukowych nie osadzonych w realiach Kultury:
- Against a Dark Background, 1993
- Qpa strachu (Feersum Endjinn), 1994
- The Algebraist, 2004
- Transitions, 2009 (w Anglii opublikowana jako powieść głównego nurtu autorstwa Iaina Banksa)
Powstał także zbiór opowiadań, w większości fantastyczno-naukowych:
- The State of the Art, 1989
Inne książki Iaina Banksa
- Raw Spirit, 2003
Upamiętnienia
Wkrótce po jego śmierci nazwano jego imieniem planetoidę 5099 Iainbanks[3]. 23 stycznia 2015, Elon Musk, prezes SpaceX nazwał dwie autonomiczne barki-lądowiska swojej firmy nazwami Just Read The Instructions i Of Course I Still Love You, tak jak statki w powieści Gracz Iaina M. Banksa[4]. Budowa kolejnej barki-lądowiska, A Shortfall of Gravitas, zaczęła się w 2018. Jej nazwa odnosi się do statku Experiencing A Significant Gravitas Shortfall, wymienionego po raz pierwszy w Look to Windward[5].
W dniu 13 maja 2019, ekspedycja Five Deeps pobiła rekord zanurzenia w pojeździe podwodnym DSV Limiting Factor[6]. Jego statek wsparcia został nazwany DSSV Pressure Drop. Sponsor budowy pojazdu Limiting Factor, Victor Vescovo, jest miłośnikiem gatunku science fiction, a w szczególności serii o Kulturze. Limiting Factor i Pressure Drop to dwie z nazw statków w serii[7].
Przypisy
- ↑ Szkocki pisarz Iain Banks zmarł w wieku 59 lat na raka. [dostęp 2013-06-10]. [zarchiwizowane z tego adresu (2013-06-13)].
- ↑ Review: Matter by Iain M. Banks
- ↑ Sci-Fi Author Iain M. Banks Gets Asteroid Named after Him [online] [dostęp 2015-12-08] [zarchiwizowane z adresu 2015-12-11] .
- ↑ Baker-Whitelaw, Elon Musk's new drone ships pay tribute to a revered sci-fi author [online], 24 stycznia 2015 [dostęp 2015-12-08] .
- ↑ EmreE. Kelly EmreE., Elon Musk: New SpaceX drone ship, A Shortfall of Gravitas, coming to East Coast [online], 12 lutego 2018 [dostęp 2018-02-13] (ang.).
- ↑ Mariana Trench: Deepest-ever sub dive finds plastic bag [online], 13 maja 2019 [dostęp 2019-05-13] .
- ↑ Strona Five Deeps Expedition [online] .
Bibliografia
- JohnJ. Mullan JohnJ., Iain Banks obituary [online], guardian.co.uk, 10 czerwca 2013 [dostęp 2013-06-10] (ang.).
- PeterP. Guttridge PeterP., Iain Banks: Writer of both literary and science fiction best known for 'The Wasp Factory' [online], independent.co.uk, 11 czerwca 2013 [dostęp 2013-06-11] (ang.).
Linki zewnętrzne
- Oficjalna strona autora
- 50 najwybitniejszych brytyjskich pisarzy od 1945 roku. Lista opublikowana 5 stycznia 2008. The Times.
- ISNI: 0000000120285224
- VIAF: 73864945
- LCCN: n82253191
- GND: 115715983
- NDL: 00462752
- LIBRIS: tr58f6mc4ww5zl9
- BnF: 12017471z
- SUDOC: 028313054
- SBN: CFIV100831
- NLA: 35519676
- NKC: jo20010090062
- BNE: XX1721295
- NTA: 072864389
- BIBSYS: 90076104
- CiNii: DA11118374
- Open Library: OL6924809A
- PLWABN: 9810588713405606
- NUKAT: n95003584
- OBIN: 106888
- J9U: 987007300750505171
- PTBNP: 28661
- CANTIC: a10437320
- LNB: 000253019
- CONOR: 7909475
- ΕΒΕ: 265358
- BLBNB: 000176010
- KRNLK: KAC200712762
- LIH: LNB:Ixi;=B6
- NE.se: iain-banks
- SNL: Iain_Banks
- Catalana: 21016519
- DSDE: Iain_Banks
- Hrvatska enciklopedija: 5727