Ismail Kadare
![]() Ismail Kadare (2002) | |||
Data i miejsce urodzenia | 28 stycznia 1936 | ||
---|---|---|---|
Data i miejsce śmierci | 1 lipca 2024 | ||
Narodowość | albańska | ||
Język | |||
Alma Mater | |||
Dziedzina sztuki | proza, poezja | ||
Ważne dzieła | |||
| |||
![]() | |||
Odznaczenia | |||
![]() ![]() | |||
Nagrody | |||
| |||
| |||
|
Ismail Kadare (ur. 28 stycznia 1936 w Gjirokastrze, zm. 1 lipca 2024 w Tiranie[1]) – albański pisarz.
Życiorys
Studiował literaturę na Uniwersytecie w Tiranie, a następnie w Instytucie Gorkiego w Moskwie. Pierwszy zbiór wierszy Frymëzime djaloshare opublikował w roku 1954. W 1960 r. zmuszony został do powrotu do kraju z powodu rozłamu radziecko-albańskiego. Po powrocie do kraju pracował jako dziennikarz, był także deputowanym do parlamentu albańskiego. W latach 80. pełnił funkcję wiceprzewodniczącego Frontu Demokratycznego – komunistycznej organizacji masowej[2].
W 1963 r. ukazała się powieść Generał martwej armii, która przyniosła mu sławę w Albanii, a następnie uznanie międzynarodowe. 24 października 1990 r. opuścił Albanię i uzyskał azyl polityczny we Francji. W 2005 r. otrzymał jako pierwszy nagrodę Man Booker International Prize[3], w 2009 Nagrodę Księżnej Asturii w dziedzinie literatura[4], a w 2015 Nagrodę Jerozolimską[5]. W 2020 roku otrzymał Neustadt International Prize for Literature[6].
W roku 2007, w związku z nominacją powieści Pałac snów do Nagrody Literackiej Europy Środkowej za 2006 rok pisarz po raz pierwszy odwiedził Polskę, spotykając się z czytelnikami w Warszawie i we Wrocławiu[7]. W roku 2011 kolejny przekład jego książki – Ślepy ferman znalazł się w gronie siedmiu finalistów Literackiej Nagrody Europy Środkowej Angelus za 2010 rok[8]. Nominowany po raz kolejny w 2014 roku za książkę Wypadek[9].
W swoich utworach często porusza tematykę dotyczącą działania mechanizmów państwa totalitarnego[10][11].
Mieszkał w Paryżu i w Tiranie. Był żonaty (żona Elena), miał dwie córki Gresę i Besianę[12]. Zmarł na atak serca w szpitalu w Tiranie[13]. Pochowany 3 lipca 2024 na cmentarzu Tufinë w Tiranie[12]. Imieniem pisarza nazwano ulice w Gjirokastrze i w Bilisht.
Polskie przekłady powieści Ismaila Kadare
- Generał martwej armii, przeł. M. i C. Gawrysiowie, Warszawa 1984. ISBN 83-06-01079-5.
- Krew za krew, przeł. Anna Mencwel, Warszawa 1988. ISBN 83-07-01650-9.
- Kto przyprowadził Doruntinę?, przeł. Anna Laurent, Poznań 1991.
- Akta sprawy H., przeł. Anna Laurent, Poznań 1994. ISBN 83-900203-4-3.
- Potwór, przeł. Krystyna Arustowicz, Warszawa 2000. ISBN 83-06-02792-2.
- Pałac snów, przeł. Dorota Horodyska, wyd. Znak, Kraków 2006. ISBN 83-240-0698-2 (pierwszy przekład na język polski bezpośrednio z języka albańskiego)
- Następca, przeł. Dorota Horodyska, wyd. Świat Książki, Warszawa 2008. ISBN 978-83-247-0809-3.
- Ślepy ferman, przeł. Dorota Horodyska, wyd. Pogranicze, Sejny 2010. ISBN 978-83-61388-01-2.
- Córka Agamemnona, przeł. Dorota Horodyska, wyd. Świat Książki, Warszawa 2011. ISBN 978-83-247-1678-4.
- Wypadek, przeł. Dorota Horodyska, wyd. Świat Książki, Warszawa 2013, ISBN 978-83-7943-109-0.
- Kolacja dla wroga, przeł. Dorota Horodyska, wyd. Świat Książki, Warszawa 2013, ISBN 978-83-7943-110-6.
- Kronika w kamieniu, przeł. Marek Jeziorski, wyd. Sedno, Warszawa 2023, ISBN 978-83-7963-174-2.
- Most o trzech przęsłach, przeł. Marek Jeziorski, wyd. Sedno, Warszawa 2024, ISBN 978-83-7963-226-8.
Poezja
- Piramida Cheopsa, Czekając na Ciebie, [w:] Tylko Itaka pozostanie. Antologia poezji albańskiej i polskiej XX w., przeł. M. Saneja, Warszawa 1993.
- Poezja, Pisane 31 grudnia, Twój telefon, Stare kino, Przeklęte Góry, Gitarzysta, Czekając na Ciebie, Tło, Paralela, Piramida Cheopsa, [w:] Nie jest za późno na miłość. Antologia poezji albańskiej XX wieku, przeł. M. Saneja, Sejny 2005.
Wywiady z pisarzem
- Albański prawie noblista, rozm. Gabriele Invernizzi, Forum 1991/12, s. 18
- Czyje Kosowo, rozm.Henri Guirchon, Jacques Julliard, Forum 1998/15, s. 6
- Dobra nowina dla Albanii, rozm. Grzegorz Dobiecki, Rzeczpospolita 18 X 2003
- Dyktatura i literatura to dzikie bestie, rozm. Grzegorz Dobiecki, Rzeczpospolita, dod. Plus Minus 2007/1 (6-7 I 2007), s. A11
- Kultura kontra komunizm, rozm. Jose Alain Fralou, Nicole Zand, Forum 1992/2, s. 17
- Literatura to dzika bestia, rozm. Magdalena Miecznicka, Dziennik 2007/275, s. 27
- Musimy rozmawiać, rozm.Anna Uzelac, Gazeta Wyborcza 1996/265, s. 10
- Odurzający smak wolności, rozm. Marek Rapacki, Gazeta Wyborcza 1998/298, s. 14
- Tak wygląda życie małego narodu, rozm. Marek Rapacki, Gazeta Wyborcza 1999/79, s. 12
- Wywiad Ismaila Kadare dla „Newsweek” z 13 maja 1991 r., Przegląd Międzynarodowy 1991/18, s. 44
Pozostałe publikacje
- Dramat domu Szehu, Gazeta Wyborcza 1993/213, s. 14–16
- e.[lsa] d.[emo], Kadare në finalen “Angelus” Shekulli 26 X 2007
- Elsa Demo, Nuk jeni më njollë e bardhë në Poloni, Shekulli 25 IX 2007
- Zygmunt Kryłowski, Aneks, czyli „Czerwoni paszowie”, [w:] Fatos Lubonja, Albania-wolność zagrożona, Sejny 2005
- Naród albański u progu trzeciego tysiąclecia, przeł. Dorota Horodyska, Więź 1999/12
- Grzegorz Sowula, Ismail Kadare wyróżniony, Rzeczpospolita 2005/129, s. A21
- Tragiczny koniec iluzji, przeł. Dorota Horodyska, Gazeta Wyborcza 2004/72, s. 16–17
- UKA, Kadare, Odra 1995/1, s. 121–122, portr.
- Wielka zima, przeł. Bereś Stanisław, Laurent Anna, Odra 1993/1.
- Z Tirany w świat, Forum 1999/15, s. 18–19
Scenariusze filmowe
Z tym tematem związana jest kategoria: Filmowe adaptacje utworów Ismaila Kadare.
- 1979: Balle per balle
- 1979: Emblema e dikurshme
- 1979: Radiostacioni
- 1985: Te paftuarit
- 1989: Kthimi i ushtrise se vdekur
- 1991: Enigma
- 2007: Time of the Comet
Przypisy
- ↑ The well-known writer Ismail Kadare passed away.
- ↑ Dhjetor '90. Dokumente & Materiale. Tirana: UET Press, 2010. (alb.).
- ↑ Albanian wins first world Booker. BBC News, 2005-06-02. [dostęp 2017-12-25]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-02-22)]. (ang.).
- ↑ Ismaíl Kadaré Prince of Asturias Award for Literature 2009. Fundación Princesa de Asturias. [dostęp 2017-12-25]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-12-25)]. (ang.).
- ↑ Rebecca Wojno: Albanian writer to receive Jerusalem Prize. The Times of Israel, 2015-01-15. [dostęp 2017-12-25]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-03-19)]. (ang.).
- ↑ Ismail Kadare, [w:] Encyclopædia Britannica [dostęp 2023-01-31] (ang.).
- ↑ Kadare w Polsce. 2007-11-23. [dostęp 2017-12-25]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-12-25)]. (pol.).
- ↑ Książki nominowane do nagrody Angelus 2011. Angelus. [dostęp 2018-01-04]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-07-04)]. (pol.).
- ↑ Angelus 2014 – Finał. Angelus. [dostęp 2018-01-04]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-07-04)]. (pol.).
- ↑ Surviving and Subverting the Totalitarian State: A Tribute to Ismail Kadare, by Kapka Kassabova [online], World Literature Today, 15 grudnia 2020 [dostęp 2022-12-27] (ang.).
- ↑ admin, Ismaïl Kadaré, l’historiographe du totalitarisme communiste [online], Valeurs actuelles, 8 sierpnia 2020 [dostęp 2022-12-27] (fr.).
- ↑ a b “Kurrë nuk më ka mërzitur!”- Lamtumira e fundit për Ismail Kadarenë, vajzat e shkrimtarit: Ishte i veçantë! E përfytyroj që është ngjitur në panteonin e gjenive të botës dhe na shikon [online], panorama.com.al, 2024 (alb.).
- ↑ Acclaimed Albanian writer Ismail Kadare dies aged 88. Le Monde, 2024-07-01. [dostęp 2024-07-01]. (ang.).
- p
- d
- e
Lata 50. | |
---|---|
Lata 60. |
|
Lata 70. |
|
Lata 80. |
|
Lata 90. |
|
Lata 2000–2009 |
|
Lata 2010–2019 |
|
- p
- d
- e
- ISNI: 0000000121445904
- VIAF: 97033239
- LCCN: n50042586
- GND: 118995146
- NDL: 00514177
- LIBRIS: mkz1281523vcvs1
- BnF: 11909294r
- SUDOC: 026943867
- SBN: CFIV108034
- NLA: 35256672
- NKC: jn20000700843
- DBNL: kada001
- BNE: XX1648646
- NTA: 069681708
- BIBSYS: 90330862
- CiNii: DA03456327
- Open Library: OL86811A
- PLWABN: 9810543750405606
- NUKAT: n93125790
- J9U: 987007274873305171
- PTBNP: 30691
- CANTIC: a10108117
- LNB: 000020772
- NSK: 000002090
- CONOR: 18663523
- ΕΒΕ: 61710
- BLBNB: 000176021
- KRNLK: KAC199614299, KAC200802488
- LIH: LNB:Vh/;=Bf
- Britannica: biography/Ismail-Kadare
- Treccani: ismail-kadare
- Universalis: ismail-kadare
- NE.se: ismail-kadare
- SNL: Ismail_Kadare
- VLE: ismail-kadare
- Catalana: 0246591
- DSDE: Ismail_Kadare
- Hrvatska enciklopedija: 29733