Jan Błoński
![]() | Zobacz też: Jan Kidawa-Błoński. |
Data i miejsce urodzenia | 15 stycznia 1931 |
---|---|
Data i miejsce śmierci | 10 lutego 2009 |
profesor nauk filologicznych | |
Specjalność: historia literatury polskiej | |
Alma Mater | |
Profesura | 1981 |
Uczelnia | |
Odznaczenia | |
![]() |
Jan Andrzej Błoński (ur. 15 stycznia 1931 w Warszawie[1], zm. 10 lutego 2009 w Krakowie[2]) – polski historyk literatury, krytyk literacki, eseista, tłumacz, profesor nauk humanistycznych, wykładowca Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Życiorys
Był starszym bratem Wandy Błońskiej-Wolfarth. Jego babka była francuską guwernantką, dzięki czemu był dwujęzyczny, biegle poruszał się w obszarze kultury i języka francuskiego[3].
Doktoryzował się pracą Mikołaj Sęp Szarzyński a początki polskiego baroku. Czołowy przedstawiciel tzw. krakowskiej szkoły krytyki literackiej. Uważany za jednego z najbardziej wpływowych krytyków powojennych, doprowadził m.in. do wydania w Polsce wszystkich dzieł Witolda Gombrowicza. Autor eseju Biedni Polacy patrzą na getto („Tygodnik Powszechny” nr 2/1987[4]).
W 1953 podpisał tzw. apel krakowski z poparciem stalinowskich władz PRL po aresztowaniu pod sfabrykowanymi zarzutami duchownych katolickich i skazaniu na karę śmierci: Edwarda Chachlicę, Michała Kowalika i księdza Józefa Lelitę.
W 1981 uhonorowany Nagrodą im. Kazimierza Wyki[5]. W latach 1996–2001 juror Literackiej Nagrody Nike. Członek Collegium Invisibile[6]. W listopadzie 1995 uhonorowany Nagrodą Krakowska Książka Miesiąca za Wszystkie sztuki Sławomira Mrożka. W styczniu 2007 otrzymał Złoty Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”[7]. 2 marca 2009 został pośmiertnie uhonorowany Nagrodą im. ks. Stanisława Musiała[8]. Pochowany na Cmentarzu Salwatorskim w Krakowie (kwatera SC6-9-22)[9][10].
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b3/Gr%C3%B3b_prof._Jana_B%C5%82o%C5%84skiego.jpg/240px-Gr%C3%B3b_prof._Jana_B%C5%82o%C5%84skiego.jpg)
Przyjaźnił się ze Stanisławem Lemem. Jego osoba była pierwowzorem postaci Baloyne’a w powieści Głos Pana[11].
Publikacje
- (1954) Poezja K. I. Gałczyńskiego 1945-1953[12]
- (1956) Poeci i inni[13]
- (1961) Zmiana warty[14]
- (1985) Widzieć jasno w zachwyceniu: szkic literacki o twórczości Prousta[15]
- (2001) Mikołaj Sęp Szarzyński a początki polskiego baroku[16]
- (1973) Stanisław Ignacy Witkiewicz jako dramaturg[17]
- (1978) Odmarsz[18]
- (1981) Romans z tekstem[19]
- (1982) Samuel Beckett[20]
- (1985) Kilka myśli co nie nowe[21]
- (2008) Biedni Polacy patrza̜ na getto[22]
- (1994) Forma, śmiech i rzeczy ostateczne: studia o Gombrowiczu[23]
- (1997) Od Stasia do Witkacego[24]
- (2011) Miłosz jak świat[25]
- (2001) Mieszaniny[26]
- (2001) Witkacy sztukmistrz, filozof, estetyk[27]
- (2001) Wszystko co literackie[28]
- (2003) Między literaturą a światem[29]
- (2003) Witkacy na zawsze[30]
- (2004) Listy 1963-1996[31]
- (2007) Wyspiański wielokrotnie[32]
- (2008) Lektury użyteczne[33]
- (2010) Gospodarstwo krytyka: teksty rozproszone[34]
- (2011) Błoński przekorny: dziennik, wywiady[35]
- (2019) Język właściwie użyty. Szkice o poezji polskiej drugiej połowy XX wieku[36]
Upamiętnienie
W Krakowie na Wydziale Polonistyki Uniwersytetu Jagiellońskiego w latach 2011–2018 i ponownie od 2024 organizowany jest Festiwal imienia Jana Błońskiego[37][38][39][40] [41][42][43][44][45][46][47][48].
Przypisy
- ↑ Błoński Jan Andrzej, [w:] WładysławW. Tyrański WładysławW., Kto jest kim w Krakowie : lokalne władze, urzędy, instytucje, środowiska : edukacja, zatrudnienie, pozycja zawodowa, działalność polityczna i społeczna, sympatie polityczne, rodzina, rozrywki i upodobania (dane z 1999 roku), Kraków: Krakowska Agencja Informacyjna, 2000, s. 27, ISBN 83-909309-2-7, OCLC 47866363 [dostęp 2023-01-24] .
- ↑ Jan Błoński, [w:] Encyklopedia teatru polskiego (osoby). [dostęp 2023-01-24] .
- ↑ Jan Błoński – opętany miłością do książek. polskieradio.pl, 2024-02-10. [dostęp 2024-02-15].
- ↑ Tekst eseju
- ↑ Nagroda im. Kazimierza Wyki. [dostęp 2014-05-18]. [zarchiwizowane z tego adresu (2 lutego 2014)].
- ↑ Lista tutorów Collegium Invisibile. ci.edu.pl. [dostęp 2011-04-02].
- ↑ Gloria Artis dla badaczy polskiej literatury. PAP – Nauka w Polsce, 2007-01-15. [dostęp 2012-12-14].
- ↑ Nagroda im. Księdza Stanisława Musiała, "Dziennik Polski", 06.03.2009
- ↑ Jan Wiktor Tkaczyński (red.): Pro Memoria II. Profesorowie Uniwersytetu Jagiellońskiego spoczywający na Cmentarzu Rakowickim i Salwatorskim 1803–2015. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2016, s. 288.
- ↑ Jan WiktorJ.W. Tkaczyński Jan WiktorJ.W. (red.), Pro Memoria III. Profesorowie Uniwersytetu Jagiellońskiego spoczywający na cmentarzach Krakowa 1803-2017, Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2018, s. 30, ISBN 978-83-233-4527-5 .
- ↑ Stanisław Lem, Sławomir Mrożek: Listy 1956–1978. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 2011 `, s. 685. ISBN 978-83-08-04730-9.
- ↑ JanJ. Błoński JanJ., Poezja K. I. Gałczyńskiego 1945-1953., Wrocław: s.n., 1954 [dostęp 2018-03-28] .
- ↑ JanJ. Blonski JanJ., Poeci i inni, Krakow: Wydawnictwo Literackie, 1956 [dostęp 2018-03-28] .
- ↑ JanJ. Błoński JanJ., Zmiana warty., Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1961 [dostęp 2018-03-28] .
- ↑ JanJ. Błoński JanJ., Widzieć jasno w zachwyceniu: szkic literacki o twórczości Prousta., Kraków: Wydawnictwo Literackie, 1985, ISBN 83-08-01249-3 [dostęp 2018-03-28] .
- ↑ JanJ. Błoński JanJ., Towarzystwo Autorów i Wydawców Prac Naukowych Universitas, Mikołaj Sęp Szarzyński a początki polskiego baroku, Kraków: Towarzystwo Autorów i Wydawców Prac Naukowych "Universitas", 2001, ISBN 83-7052-542-3 [dostęp 2018-03-28] .
- ↑ JanJ. Błoński JanJ., Stanisław Ignacy Witkiewicz jako dramaturg, Kraków: Państ. Wydaw. Nauk., 1973 [dostęp 2018-03-28] .
- ↑ JanJ. Błoński JanJ., Odmarsz, Kraków 1978 [dostęp 2018-03-28] .
- ↑ JanJ. Błoński JanJ., Romans z tekstem, Kraków: Wyd. literackie, 1981 [dostęp 2018-03-28] .
- ↑ JanJ. Błoński JanJ., MarekM. Kedzierski MarekM., Samuel Beckett, Warszawa: Czytelnik, 1982, ISBN 83-07-00687-2 [dostęp 2018-03-28] .
- ↑ JanJ. Błoński JanJ., Kilka myśli co nie nowe, Kraków: Znak, 1985, ISBN 83-7006-121-4 [dostęp 2018-03-28] .
- ↑ JanJ. Błoński JanJ., Biedni Polacy patrza̜ na getto, Kraków: Wydawn. Literackie, 2008, ISBN 978-83-08-04200-7 [dostęp 2018-03-28] .
- ↑ JanJ. Błoński JanJ., Forma, śmiech i rzeczy ostateczne: studia o Gombrowiczu, Kraków: Wydawn. Znak, 1994, ISBN 83-7006-316-0 [dostęp 2018-03-28] .
- ↑ JanJ. Błoński JanJ., Od Stasia do Witkacego, Kraków: Wydawn. Literackie, 1997, ISBN 83-08-02658-3 [dostęp 2018-03-28] .
- ↑ JanJ. Błoński JanJ., Miłosz jak świat, Kraków: Wydawnictwo Znak, 2011, ISBN 978-83-240-1861-1 [dostęp 2018-03-28] .
- ↑ JanJ. Błoński JanJ., Mieszaniny, Kraków: Wyd. Literackie, 2001, ISBN 83-08-03168-4 [dostęp 2018-03-28] .
- ↑ JanJ. Błoński JanJ., Witkacy sztukmistrz, filozof, estetyk, Kraków: Wyd. Literackie, 2001, ISBN 83-08-03073-4 [dostęp 2018-03-28] .
- ↑ JanJ. Blonski JanJ., JerzyJ. Jarzebski JerzyJ., Wszystko co literackie, Krakow: Wydawn. Literackie, 2001, ISBN 83-08-03183-8 [dostęp 2018-03-28] .
- ↑ JanJ. Błoński JanJ., JerzyJ. Jarzębski JerzyJ., Między literaturą a światem, Kraków: Wydawn. Literackie, 2003, ISBN 83-08-03344-X [dostęp 2018-03-28] .
- ↑ JanJ. Błoński JanJ., Witkacy na zawsze, Kraków: Wydawn. Literackie, 2003, ISBN 83-08-03484-5 [dostęp 2018-03-28] .
- ↑ SławomirS. Mrożek SławomirS., JanJ. Błoński JanJ., Listy 1963-1996, Kraków: Wydawn. Literackie, 2004, ISBN 83-08-03605-8 [dostęp 2018-03-28] .
- ↑ JanJ. Błoński JanJ. i inni, Wyspiański wielokrotnie, Kraków: "Universitas", 2007, ISBN 978-83-242-0548-6 [dostęp 2018-03-28] .
- ↑ JanJ. Błoński JanJ., MateuszM. Borowski MateuszM., MałgorzataM. Sugiera MałgorzataM., Lektury użyteczne, Kraków: Księgarnia Akademicka, 2008, ISBN 978-83-7188-108-4 [dostęp 2018-03-28] .
- ↑ JanJ. Błoński JanJ., JerzyJ. Jarzębski JerzyJ., MarianM. Zaczyński MarianM., Gospodarstwo krytyka: teksty rozproszone, Kraków: Wydawnictwo Literackie, 2010, ISBN 978-83-08-04564-0 [dostęp 2018-03-28] .
- ↑ JanJ. Błoński JanJ., MarianM. Zaczyński MarianM., Błoński przekorny: dziennik, wywiady, Kraków: Wydawnictwo Znak, 2011, ISBN 978-83-240-1500-9 [dostęp 2018-03-28] .
- ↑ Wydawnictwo [online], Instytut Literatury [dostęp 2021-03-05] (pol.).
- ↑ Festiwal im. Jana Błońskiego. krytykaliteracka.pl. [dostęp 2024-05-26].
- ↑ Aleksander Fiut: Festiwal im. Jana Błońskiego na Wydziale Polonistyki Uniwersytetu Jagiellońskiego. pauza.krakow.pl, 2 czerwca 2011. [dostęp 2024-05-26].
- ↑ Festiwal im. Jana Błońskiego. kultura.onet.pl, 4 kwietnia 2011. [dostęp 2024-05-26].
- ↑ Festiwal Błońskiego w maju – „Widzieć jasno… w tłumaczeniu?”. krakow.pl, 17 maja 2016. [dostęp 2024-05-26].
- ↑ VI edycja Festiwalu im. Jana Błońskiego. polonistyka.uj.edu.pl, 2017. [dostęp 2024-05-26].
- ↑ Festiwal im. Jana Błońskiego. Głosy ze środka Europy. nowadekada.pl, grudzień 2018. [dostęp 2024-05-26].
- ↑ 7. edycja Festiwalu im. Jana Błońskiego: Głosy ze środka Europy. miastoliteratury.pl. [dostęp 2024-05-26].
- ↑ Katarzyna Fortuna: Festiwal im. Jana Błońskiego. radiokrakow.pl, 23 maja 2024. [dostęp 2024-05-26].
- ↑ Festiwal im. Jana Błońskiego 2024. karnet.krakowculture.pl, maj 2024. [dostęp 2024-05-26].
- ↑ Zaproszenie na Festiwal im. Jana Błońskiego. ifp.uken.krakow.pl, 20 maja 2024. [dostęp 2024-05-26].
- ↑ Podróż w głąb słowa – między liberaturą a cyberpoezją (Festiwal im. Jana Błońskiego). k34.pl, maj 2024. [dostęp 2024-05-26].
- ↑ Dzięki inicjatywie studentek i studentów powraca Festiwal im. Jana Błońskiego. radiokrakowkultura.pl, 16 maja 2024. [dostęp 2024-05-26].
Linki zewnętrzne
- Prof. dr hab. Jan Błoński, [w:] baza „Ludzie nauki” portalu Nauka Polska (OPI PIB) [dostęp 2010-12-09] .
- PWN: 3878621
- ETP: 40274
- Hrvatska enciklopedija: 8207
- identyfikator osoby w serwisie „Nauka Polska”: 59538