Jan Podoski
![]() | Ten artykuł dotyczy inżyniera. Zobacz też: Inne osoby o tym imieniu i nazwisku. |
![]() Jan Podoski (1967) | |||
Data i miejsce urodzenia | 2 stycznia 1904 | ||
---|---|---|---|
Data i miejsce śmierci | 22 lub 24 listopada 1998 | ||
Tytuł naukowy | profesor nadzwyczajny (1962) | ||
Edukacja | Politechnika Warszawska | ||
Uczelnia | Politechnika Warszawska | ||
Wydział | |||
Stanowisko | dziekan (1958–1962, 1964–1969) | ||
Rodzice | Roman Podoski | ||
Małżeństwo | Jadwiga Podoska | ||
![]() | |||
Odznaczenia | |||
![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() | |||
|
Jan Józef Podoski (ur. 20 grudnia 1903?/2 stycznia 1904 w Kijowie, zm. 22 lub 24 listopada 1998 w Warszawie) – inżynier trakcji elektrycznej, profesor i doctor honoris causa Politechniki Warszawskiej, honorowy obywatel Warszawy, orędownik budowy warszawskiego metra.
Życiorys
Dzieciństwo i młodość i czasy studiów (1904–1929)
Jan Józef Podoski urodził się 2 stycznia 1904 w Kijowie[1]. Był synem profesora Politechniki Warszawskiej Romana Podoskiego, który zaszczepił w nim zainteresowania techniką elektryczną[2]. Miał młodszą siostrę Martę – malarkę, rzeźbiarkę i ceramiczkę. W 1918 rodzina na stałe przeniosła się do Warszawy i Jan jako harcerz brał udział w rozbrajaniu Niemców. W 1920[1] był sanitariuszem na wojnie polsko-bolszewickiej, z której powrócił jako ułan[3].
W 1922 rozpoczął studia na Wydziale Elektrycznym Politechniki Warszawskiej[2]. W trakcie nauki został przyjęty do Korporacji Akademickiej Arkonia[4] i był aktywny w Bratniej Pomocy[1]. Podjął pracę zawodową w Elektrowni Warszawskiej, a następnie został asystentem w Katedrze Miernictwa Elektrycznego Politechniki Warszawskiej. W 1928 uzyskał tytuł inżyniera[2]. Jako zwolennik i propagator pierwszych pojawiających się pod koniec lat 20. koncepcji elektryfikacji kolei w Polsce[2] został wysłany przez Ministerstwo Komunikacji[1] na roczny staż do Francji, Włoch, Szwajcarii i Maroka. Zdobyte tam doświadczenia związane z pracą i eksploatacją kolei elektrycznych następnie wykorzystywał w pracy zawodowej. W 1928 został członkiem Stowarzyszenia Elektryków Polskich.
Jednoroczna służba wojskowa (1929-1930)
13 sierpnia 1929 został przyjęty do Szkoły Podchorążych Rezerwy Artylerii we Włodzimierzu Wołyńskim. 21 czerwca 1930 ukończył szkołę, jako prymus 5. baterii[5]. Praktykę odbył w 18 Pułku Artylerii Polowej w Ostrowi Mazowieckiej[6]. Na stopień podporucznika został mianowany ze starszeństwem z 1 stycznia 1932 i 13. lokatą w korpusie oficerów rezerwy artylerii[7]. Później został przeniesiony do korpusu oficerów rezerwy uzbrojenia. W 1934 posiadał przydział w rezerwie do Kadry 1 Oddziału Uzbrojenia[8]. Na stopień porucznika został mianowany ze starszeństwem z 1 stycznia 1938 i 12. lokatą w korpusie oficerów rezerwy uzbrojenia[7].
Początki kariery zawodowej (1930–1939)
W latach 1928–1934 pracował w Biurze Projektów i Studiów PKP, a w latach 1934–1938 pełnił funkcję zastępcy kierownika robót przy elektryfikacji pierwszego odcinka kolei w Warszawie. W tym samym czasie był starszym asystentem na Politechnice Warszawskiej. W latach 1938–1939 był dyrektorem Fabryki Sygnałów Kolejowych w Bydgoszczy[2].
Okres II wojny światowej (1939–1945)
W 1939 został zmobilizowany i wziął udział w kampanii wrześniowej. Dotarł na Litwę[1]. Następnie przez Szwecję przedostał się do Francji[9], gdzie od stycznia do maja 1940[1] uczestniczył w kampanii francuskiej[9] będąc w Sztabie Naczelnego Wodza[1]. Po ewakuacji dotarł do Anglii, gdzie był adiutantem Szefa Sztabu Naczelnego Wodza w Londynie[9]. W 1942 ukończył Wyższą Szkołę Wojenną ze stopniem majora[1], przydzielony do Samodzielnego Referatu „S”[10] (później przekształconego w Wydział „S”) w Oddziale VI (Specjalnym) Sztabu Naczelnego Wodza. Referatem oraz Wydzialem kierował mjr dypl. Jan Jaźwiński, organizator lotów specjalnych SOE do Polski z Wielkiej Brytanii (głównie z lotniska RAF Tempsford), a potem z Włoch[11]. Od stycznia 1944 kierował Wydziałem „S”, po objęciu przez mjr. dypl. Jana Jaźwińskiego funkcji komendanta Głównej Bazy Przerzutowej w Latiano pod Brindisi (Włochy). Po zakończeniu powstania warszawskiego[1] przeszedł do sztabu 1 Dywizji Pancernej pod dowództwem gen. Stanisława Maczka[9] i brał udział w walkach o wyzwolenie Belgii i Holandii oraz w walkach na terenie północnych Niemiec[12].
Działania po wojnie (1945–1998)
Po demobilizacji w latach 1946–1947[9] pracował w English Electric. W lipcu 1947 na prośbę rektora Politechniki Warszawskiej powrócił do kraju i rozpoczął wykłady na PW oraz w Szkole Inżynierskiej Wawelberga i Rotwanda. Zaczął organizować Zakład Trakcji Elektrycznej w Głównym Instytucie Elektrotechniki[1] z myślą o budowie warszawskiego metra[12]. W 1948 obronił z wyróżnieniem pracę doktorską na PW[1], a rok później stanął na czele Zakładu Trakcji Elektrycznej[9]. W grudniu 1949 został aresztowany, posądzony o szpiegostwo i skazany na 8 lat więzienia[1]. Ostatecznie został wypuszczony po 5 latach[9] w 1954 dzień po śmierci ojca[1].
Po uwolnieniu powrócił do pracy naukowej[9]. Wznowił działalność na PW, gdzie na przykładzie Warszawy opracował pierwszą w Polsce koncepcję układu komunikacyjnego dla szybko rozwijających się aglomeracji miejskich[12]. W 1956 został mianowany profesorem nadzwyczajnym[1], a w 1958 objął stanowisko dziekana Wydziału Elektrycznego PW. Był nim do 1962, kiedy to również uzyskał tytuł profesora zwyczajnego. W latach 1964–1969 ponownie był dziekanem[12] i równolegle pracował w zorganizowanym przez siebie Zakładzie Komunikacji Miejskiej w Instytucie Gospodarki Komunalnej[1]. W 1969 również otrzymał godność honorowego członka SEP[2].
Od 1958 do 1974 był wielokrotnie ekspertem ONZ w sprawach komunikacji w krajach Afryki Zachodniej i środkowego Wschodu. Po przejściu na emeryturę przez kilka lat pracował jako profesor zwyczajny w Uniwersytecie w Zairze i na Politechnice w Algierii. Był członkiem założycielem Towarzystwa Elektrotechniki Teoretycznej i Stosowanej, a w latach 1962–1968 jego przewodniczącym. Przez ponad 40 lat był członkiem Komitetu Elektrotechniki Polskiej Akademii Nauk, a w latach 1970–1975 również jego przewodniczącym. Przez ponad 20 lat był przewodniczącym Techniczno-Ekonomicznej Rady Naukowej przy prezydencie Warszawy. Od 1982 był członkiem Towarzystwa Naukowego Warszawskiego, a w latach 1983–1997 przewodniczącym Rady Naukowo-Konsultacyjnej w Generalnej Dyrekcji Budowy Metra. Był także członkiem Komitetu Transportu PAN i Union Internationale des transports Publics w Brukseli oraz honorowym członkiem Stowarzyszenia Urbanistów Polskich i Institution of Electrical Engineers w Londynie. Wieloletni członek Rady Naukowej Instytutu Elektrotechniki oraz doradca dyrektora tego instytutu[1].
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/28/Gr%C3%B3b_rodziny_Podoskich_-_Jan_Podoski%2C_2015-05-29.jpg/220px-Gr%C3%B3b_rodziny_Podoskich_-_Jan_Podoski%2C_2015-05-29.jpg)
W uznaniu zasług w dziedzinie nauki i jej popularyzacji oraz działalności społecznej Senat Politechniki Warszawskiej zadecydował o nadaniu Janowi Podoskiemu tytułu doktora honoris causa uczelni. Uroczystość miała miejsce 5 listopada 1986 w Małej Auli Politechniki Warszawskiej[2].
W 1989 został w pełni oczyszczony z postawionych mu w 1949 zarzutów[3].
29 marca 1993 Rada Warszawy jednogłośnie przyznała mu tytuł honorowego obywatela miasta[2][13].
7 kwietnia 1995 podczas uroczystości otwarcia I linii warszawskiego metra mających miejsce na stacji Wilanowska Jan Podoski przeciął wstęgę[14].
Pod koniec życia przebywał w szpitalu[9]. Zmarł 22 bądź 24 listopada 1998 w Warszawie[1][3][12][9][15]. Został pochowany w grobie rodzinnym na Powązkach[16] (kwatera 284 wprost-5-9)[17].
Upamiętnienie po śmierci
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/38/Jan_Podoski-Metro_Politechnika.jpg/220px-Jan_Podoski-Metro_Politechnika.jpg)
21 kwietnia 1999 na stacji warszawskiego metra Politechnika miała miejsce uroczysta prezentacja tablicy upamiętniającej Jana Podoskiego, który przyczynił się do budowy warszawskiej kolei podziemnej. Jej odsłonięcia dokonała wdowa Jadwiga Podoska. Tablica z odlanym popiersiem zawiera cytat wypowiedzi Jana Podoskiego[18]:
…budowa metra przywróci Warszawie rolę wielkiej europejskiej metropolii, która się nam, Polsce, należy…
10 stycznia 2003 jednej z ulic w warszawskim Śródmieściu nadano imię Romana i Jana Podoskich[19].
Ordery i odznaczenia
- 1945 – Krzyż Walecznych za udział w II wojnie światowej[1][20]
- 1946 – Order Oranje-Nassau klasy V za udział w oswobodzeniu Holandii[1][20][21]
- 1964 – Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski[1]
- 1969 – Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski[1]
- 1979 – Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski[1]
- Krzyż Armii Krajowej[21]
- Członek Orderu Imperium Brytyjskiego[20]
- Croix du combattant volontaire[15]
- Medal 30-lecia Polski Ludowej[1]
- Medal 40-lecia Polski Ludowej[1]
- Krzyż za udział w Wojnie 1918–1921[1]
Ważniejsze publikacje
- Rola i potrzeba komunikacji znaczenia miejscowego dla racjonalnego rozwiązania ogólnego programu komunikacyjnego w Polsce (Fundacja Stypendialna im. J. Tomickiego, Warszawa, 1938)
- Elektrownie, elektryfikacja i przemysł elektrotechniczny (s.n., Londyn, 1941)
- Tramwaj (Budownictwo i Architektura, Warszawa, 1957)
- Trolejbusy: budowa i eksploatacja („Arkady”, Warszawa, 1958)
- Praca silników tramwajowych w zimie (s.n., Warszawa, 1960)
- Trakcja spalinowo-elektryczna (WKiŁ, Warszawa, 1963)
- Tramwaj podziemny czy metro (Instytut Gospodarki Komunalnej, Warszawa, 1968)
- Światowe osiągnięcia w dziedzinie komunikacji miejskiej a perspektywy jej rozwoju w Polsce (Centralny Instytut Informacji Naukowo-Technicznej i Ekonomicznej, Warszawa, 1968)
- Perspektywy rozwoju transportu kolejowego w Polsce na tle osiągnięć światowych (Centralny Instytut Informacji Naukowo-Technicznej i Ekonomicznej, Warszawa, 1968)
- Komunikacja miejska (Wydawnictwa Politechniki Warszawskiej, Warszawa, 1976)
- Tramwaj szybki: projektowanie i eksploatacja (WKiŁ, Warszawa, 1983, ISBN 8320604370)
- Transport w miastach (WKiŁ, Warszawa, 1985, ISBN 8320605741)
- Zbyt ciekawe czasy (WKiŁ, Warszawa, 1991, ISBN 8320609917)[15]
- Wspomnienie o pięciu generałach (Adam Marszałek, Toruń, 1998)[15]
Przypisy
- ↑ a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y Wiesław Seruga. Wspomnienia pośmiertne: Jan Podoski (1904-1998). „Rocznik Towarzystwa Naukowego Warszawskiego”. 61, s. 78–80, 1998. ISSN 0860-164X. (pol.).
- ↑ a b c d e f g h Człowiek, o którego upomniało się metro. „Ratusz”. 4/1995, s. 6, 1995-04-07. Warszawa: Biuro Informacji Biura Zarządu m.st. Warszawy. ISSN 1231-7950. (pol.).
- ↑ a b c Jan Podoski. W: Andrzej Rogiński: Bitwy o metro. Warszawa: Oficyna Wydawniczo-Poligraficzna „Adam”, 2008, s. 70–71. ISBN 978-83-7232-834-2. (pol.).
- ↑ Zbigniew Jan Tyszka: Przy grobie śp. Filistra Jana Podoskiego. stara.arkonia.pl, 1998. [dostęp 2015-05-22]. (pol.).
- ↑ Rocznik Pamiątkowy 1930 ↓, s. 50, 191.
- ↑ Rocznik Pamiątkowy 1930 ↓, s. 240.
- ↑ a b Rybka i Stepan 2003 ↓, s. 597.
- ↑ Rocznik Oficerski Rezerw 1934 ↓, s. 196, 725.
- ↑ a b c d e f g h i j Profesor Jan Podoski 1904-1998. „Technika Transportu Szynowego”. 12/1998, s. 57. Łódź: Emi-Press. ISSN 1232-3829. (pol.).
- ↑ JanJ. Jaźwiński JanJ., Dziennik czynności Wydz. „S” Oddziału Specjalnego Sztabu Naczelnego Wodza i Bazy Nr 11, niepublikowany, w zbiorach Studium Polski Podziemnej w Londynie, s. 104 , sygn. SK 16.9, Centralne Archiwum Wojskowe sygn. CAW – 1769/89.
- ↑ JanJ. Jaźwiński JanJ., Dramat dowódcy. Pamiętnik oficera sztabu oddziału wywiadowczego i specjalnego, t. I i II, przygotowanie do druku: Piotr Hodyra i Kajetan Bieniecki, Montreal: Polski Instytut Naukowy w Kanadzie, 2012, ISBN 978-0-9868851-3-6 .
- ↑ a b c d e Małgorzata Stawicka: Jan Podoski. radawarszawy.um.warszawa.pl, 2013-10-08. [dostęp 2015-05-22]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-05-22)]. (pol.).
- ↑ Uchwała nr XLIV/251/93 Rady Miasta Stołecznego Warszawy z dnia 29 marca 1993 roku. radawarszawy.um.warszawa.pl, 1993-03-29. [dostęp 2015-05-29]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-05-24)]. (pol.).
- ↑ Metro ruszyło. W: Andrzej Rogiński: Bitwy o metro. Warszawa: Oficyna Wydawniczo-Poligraficzna „Adam”, 2008, s. 58–61. ISBN 978-83-7232-834-2. (pol.).
- ↑ a b c d Bartłomiej P. Wróblewski: K! Arkonia. archiwumkorporacyjne.pl, 2009-02-14. [dostęp 2015-05-22]. (pol.).
- ↑ Dzielnica Śródmieście m.st. Warszawy: Ulica Romana i Jana Podoskich. srodmiescie.warszawa.pl. [dostęp 2015-05-22]. (pol.).
- ↑ Cmentarz Stare Powązki: WANDA CHAMIEC, [w:] Warszawskie Zabytkowe Pomniki Nagrobne [dostęp 2020-02-16] .
- ↑ Zarząd Transportu Miejskiego: Metro warszawskie. ztm.waw.pl. [dostęp 2015-05-22]. (pol.).
- ↑ Karol Trammer. Elektryfikacyjni patroni. „Z Biegiem Szyn”. 1/2003 (3), s. 2. Warszawa: Karol Trammer. (pol.).
- ↑ a b c Antoni Grudziński: Lista żołnierzy odznaczonych. kresy-siberia.org. [dostęp 2015-05-22]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-03-04)]. (pol.).
- ↑ a b Dariusz Czechowski. Człowiek, o którego upomniało się metro. „Biuletyn”. 2–87–9, s. 30–34, 1987. Warszawa: Generalna Dyrekcja Budowy Metra w Warszawie. (pol.).
Bibliografia
- Rocznik Oficerski Rezerw 1934. Biuro Personalne Ministerstwa Spraw Wojskowych, 1934.
- Ryszard Rybka, Kamil Stepan: Awanse oficerskie w Wojsku Polskim 1935-1939. Kraków: Fundacja Centrum Dokumentacji Czynu Niepodległościowego, 2003. ISBN 83-7188-691-8.
- Rocznik Pamiątkowy Szkoły Podchorążych Rezerwy Artylerji we Włodzimierzu Rok 1929–1930. Karol Halski (red.) Tadeusz Kubalski (red.) Jerzy Michałowski (red.) Tadeusz Sztumberk-Rychter (red.) Edward Szwed (red.). Warszawa: Zakłady Graficzne „Nasza Drukarnia”, 1930.
Linki zewnętrzne
- Prof. zw. dr inż. Jan Podoski, [w:] baza „Ludzie nauki” portalu Nauka Polska (OPI PIB) [dostęp 2009-06-21] .
- PWN: 3958900
- identyfikator osoby w serwisie „Nauka Polska”: 63991