Jan Zientarski
![]() | |||
![]() | |||
Data i miejsce urodzenia | 24 października 1894 | ||
---|---|---|---|
Data i miejsce śmierci | 4 maja 1982 | ||
Przebieg służby | |||
Lata służby | 1914-1946 | ||
Siły zbrojne | Wojsko Polskie | ||
Główne wojny i bitwy | wojna polsko-bolszewicka | ||
Późniejsza praca | Słowo Powszechne, „Inco” | ||
![]() | |||
Odznaczenia | |||
![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() | |||
|
Jan Zientarski[a] (ur. 24 października 1894 w Niegradowie, zm. 4 maja 1982 w Warszawie) – pułkownik piechoty Wojska Polskiego, działacz niepodległościowy, kawaler Orderu Virtuti Militari, uczestnik wojny polsko-bolszewickiej, kampanii wrześniowej, akcji „Burza”, ofiara represji komunistycznych.
Życiorys
Urodził się 24 października 1894 we wsi Niegardów, w ówczesnym powiecie miechowskim guberni kieleckiej, w rodzinie Jakuba (1866–1926) i Zofii z Pytlińskich (1873–1951)[2][3][4]. Był starszym bratem Stanisława, ps. „Stanisław Klawiec” (ur. 6 września 1899), żołnierza 1 pułku piechoty Legionów Polskich, zaginionego w lipcu 1916 pod Kostiuchnówką, pośmiertnie odznaczonego Krzyżem Niepodległości[5][6][7][8][9].
Był żołnierzem II Brygady Legionów, dwukrotnie rannym. Uczestniczył w wojnie polsko-bolszewickiej[4].
W 1921 został przeniesiony do 11 pułku piechoty w Tarnowskich Górach[4]. 3 maja 1922 został zweryfikowany w stopniu majora ze starszeństwem od 1 czerwca 1919 i 377. lokatą w korpusie oficerów piechoty[10]. 10 lipca 1922 został zatwierdzony na stanowisku dowódcy batalionu[11]. Dowodził II batalionem 11 pp, detaszowanym w Będzinie[12][13][14]. W maju 1927 został przeniesiony do 10 pułku piechoty w Łowiczu na stanowisko zastępcy dowódcy pułku[15], a w kwietniu 1928 na takie samo stanowisko do 25 pułku piechoty w Piotrkowie[16][17]. W listopadzie 1929 został przeniesiony do 13 pułku piechoty w Pułtusku na stanowisko dowódcy pułku[18][19]. 10 grudnia 1931 prezydent RP nadał mu stopień pułkownika ze starszeństwem z 1 stycznia 1932 i 8. lokatą w korpusie oficerów piechoty[20][21]. 18 października 1935 został mianowany dowódcą piechoty dywizyjnej 10 Dywizji Piechoty w Łodzi[22].
W czasie kampanii wrześniowej był dowódcą Oddziału Wydzielonego nr 1 10 DP, Armii „Łódź” złożonego z 28 pp, 10 pal bez 3 baterii, 91 kompanii czołgów TK. Po bojach osłaniających odwrót 10 DP, jego oddział został rowiązany a on przekroczył granicę węgierską i został internowany w obozie w Vámosmikola. W maju 1941 r. udało mu się uciec z niewoli i dotrzeć do Budapesztu, gdzie zamieszkał pod nazwiskiem Jan Racięski. Działał w Obozie Polski Walczącej. Był dowódcą komórki przerzutowej, w ramach której organizował m.in. przerzut marszałka Edwarda Rydza-Śmigłego do Polski był także uczestnikim jego pogrzebu. Po śmierci Rydza-Śmigłego działał w Obozie Polski Walczącej. Od 1943 był inspektorem Komendy Głównej Armii Krajowej. W sierpniu 1944 został dowódcą Korpusu Kieleckiego "Jodła"[23][24]. W związku z rozkazem gen. Tadeusza Komorowskiego z 14 sierpnia 1944 r. o udzieleniu pomocy walczącej Warszawie, nakazał koncentrację oddziałów okręgu w rejonie Przysucha-Niekłań (krypt. „Zemsta”). 23 sierpnia, podczas odprawy dowódców podległych sobie oddziałów, podjął decyzję o przerwaniu marszu na pomoc Warszawie. W połowie stycznia 1945 r. płk Zientarski uczestniczył w odprawie z udziałem gen. Leopolda Okulickiego, który poinformował o rozwiązaniu AK przy równoczesnym zachowaniu kadrowej konspiracji niepodległościowej[25].
24 lipca 1946 r. płk Zientarski został aresztowany w Sosnowcu, a następnie przewieziony do Warszawy. Od połowy sierpnia przetrzymywany był w więzieniu mokotowskim. Władze bezpieczeństwa uznały go za czołowego działacza WiN-u. Proces płk. Zientarskiego i jego dwóch podkomendnych, Franciszka Polkowskiego i Jana Dąbrowskiego, odbył się w maju i czerwcu 1947 r. Został skazany na trzy i pół roku więzienia. Po opuszczeniu zakładów karnych (Warszawa-Mokotów i Wronki) pracował m.in. w „Słowie Powszechnym” oraz w Zjednoczonych Zespołach Gospodarczych „Inco”. Działał w środowisku kombatantów, legionistów i członków Armii Krajowej. Zmarł w Warszawie 4 maja 1982 i został pochowany na cmentarzu Powązkowskim[4][3].
Był dwukrotnie żonaty. Pierwsza żona Halina Waleria z Wyszatyckich (1898–1944), zginęła w czasie powstania warszawskiego[4][26][3]. Po raz drugi ożenił się z Ireną Patejak primo voto Derulską (1914–2001), porucznikiem Armii Krajowej[3].
W październiku 1990 dotychczasowa ulica Pawła Findera w Radomiu została przemianowana na ulicę płk. Jana Zientarskiego[27].
Ordery i odznaczenia
- Krzyż Złoty Orderu Wojennego Virtuti Militari – 13 września 1939 „za wykazane męstwo i zasługi wybitne w dowodzeniu”[28]
- Krzyż Srebrny Orderu Wojennego Virtuti Militari nr 875[b] – 17 maja 1921[29][30]
- Krzyż Niepodległości – 20 styczniaw 1931 „za pracę w dziele odzyskania niepodległości”[31][32][33][34]
- Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski – 11 listopada 1935 „za zasługi w służbie wojskowej”[35][36]
- Krzyż Walecznych czterokrotnie[37]
- Złoty Krzyż Zasługi[37][38]
- Medal Pamiątkowy za Wojnę 1918–1921[39]
- Medal Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości[39]
- łotewski Medal Pamiątkowy 1918-1928 – 6 sierpnia 1929[40]
Uwagi
- ↑ 12 marca 1934 ogłoszono sprostowanie nazwiska płk. Jana Zientarskiego-Lizińskiego z „Zientarski-Liziński” na „Zientarski”[1].
- ↑ Jan Zientarski w kwestionariuszu kawalera Orderu Virtuti Militari podał, że posiada krzyż z wybitym numerem „866”. Numer ten został przekreślony, a obok postawiony znak zapytania i dopisany numer „875”[2]. Posiadaczem krzyża z numerem „866” był również Zdzisław Sieczkowski.
Przypisy
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 7 z 12 marca 1934, s. 91.
- ↑ a b Kolekcja ↓, s. 1.
- ↑ a b c d Cmentarz Stare Powązki: JAKUB ZIENTARSKI, [w:] Warszawskie Zabytkowe Pomniki Nagrobne [dostęp 2023-11-30] .
- ↑ a b c d e Zientarski-Liziński Jan. Radosław Butryński. [dostęp 2023-11-30].
- ↑ Kartoteka personalno-odznaczeniowa. Wojskowe Biuro Historyczne. [dostęp 2023-11-30].
- ↑ Kartoteka personalno-odznaczeniowa. Wojskowe Biuro Historyczne. [dostęp 2023-11-30].
- ↑ Klawiec Stanisław. Muzeum Józefa Piłsudskiego w Sulejówku. [dostęp 2023-11-30].
- ↑ Kartoteka personalno-odznaczeniowa. Wojskowe Biuro Historyczne. [dostęp 2023-11-30].
- ↑ Kartoteka personalno-odznaczeniowa. Wojskowe Biuro Historyczne. [dostęp 2023-11-30].
- ↑ Lista starszeństwa 1922 ↓, s. 33.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 22 z 22 lipca 1922, s. 545.
- ↑ Rocznik Oficerski 1923 ↓, s. 155, 402.
- ↑ Rocznik Oficerski 1924 ↓, s. 147, 345.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 55 z 22 maja 1925, s. 267.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 14 z 5 maja 1927, s. 127.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 9 z 26 kwietnia 1928, s. 140.
- ↑ Rocznik Oficerski 1928 ↓, s. 41, 165.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 20 z 23 grudnia 1929, s. 381.
- ↑ Rocznik Oficerski 1932 ↓, s. 19, 543.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 10 z 11 grudnia 1931, s. 395.
- ↑ Rybka i Stepan 2006 ↓, s. 8, w marcu 1939 zajmował 7. lokatę.
- ↑ Rybka i Stepan 2006 ↓, s. 8, 533.
- ↑ Ewa Kutyła, Najstarsze radomskie kościoły, Gmina Miasta Radomia, Radom, 2018, s. 38
- ↑ EwaE. Kutyła EwaE., Radomskie miejsca pamięci II wojny światowej, Gmina Miasta Radomia, 2010, s. 37-38 .
- ↑ Ryszard Śmietanka-Kruszelnicki: Jan Zientarski. IPN. [dostęp 2023-12-27].
- ↑ Halina Waleria Zientarska. Muzeum Powstania Warszawskiego. [dostęp 2023-11-30].
- ↑ Jest taka ulica w Radomiu. „Tygodnik 7 dni”. 674, s. 8, 2019-03-07. Radom. .
- ↑ Rómmel 1958 ↓, s. 383.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 21 z 28 maja 1921, s. 990.
- ↑ Kartoteka personalno-odznaczeniowa. Wojskowe Biuro Historyczne. [dostęp 2023-11-30].
- ↑ M.P. z 1931 r. nr 18, poz. 31.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 2 z 19 marca 1931, s. 64.
- ↑ Kartoteka personalno-odznaczeniowa. Wojskowe Biuro Historyczne. [dostęp 2023-11-30].
- ↑ Kartoteka personalno-odznaczeniowa. Wojskowe Biuro Historyczne. [dostęp 2023-11-30].
- ↑ M.P. z 1935 r. nr 258, poz. 308.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 12 z 11 listopada 1935, s. 121.
- ↑ a b Rocznik Oficerski 1932 ↓, s. 19.
- ↑ Kartoteka personalno-odznaczeniowa. Wojskowe Biuro Historyczne. [dostęp 2023-11-30].
- ↑ a b Kolekcja ↓, s. 3.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 12 z 6 sierpnia 1929, s. 238.
Bibliografia
- Zientarski Jan (Jan Stanisław). [w:] Kolekcja Orderu Wojennego Virtuti Militari, sygn. I.482.69-6074 [on-line]. Wojskowe Biuro Historyczne. [dostęp 2023-11-30].
- Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych. [dostęp 2023-10-30].
- Lista starszeństwa oficerów zawodowych. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1922.
- Rocznik Oficerski 1923. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1923.
- Rocznik Oficerski 1924. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1924.
- Rocznik Oficerski 1928. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1928.
- Rocznik Oficerski 1932. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1932.
- Juliusz Rómmel: Za honor i ojczyznę. Wspomnienia dowódcy armii „Łódź” i „Warszawa”. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo „Iskry”, 1958.
- Ryszard Rybka, Kamil Stepan: Rocznik oficerski 1939. Stan na dzień 23 marca 1939. Kraków: Fundacja CDCN, 2006. ISBN 978-83-7188-899-1.