Jayaram Jayalalitha
![]() | |||
Data i miejsce urodzenia | 24 lutego 1948 | ||
---|---|---|---|
Data i miejsce śmierci | 5 grudnia 2016 | ||
Premier stanu Tamilnadu | |||
Okres | od 2002 | ||
Przynależność polityczna | |||
Poprzednik | O. Panneerselvam | ||
Następca | M. Karunanidhi | ||
Premier stanu Tamilnadu | |||
Okres | od 14 maja 2001 | ||
Poprzednik | M. Karunanidhi | ||
Następca | O. Panneerselvam | ||
Premier stanu Tamilnadu | |||
Okres | od 1991 | ||
Poprzednik | M. Karunanidhi | ||
Następca | M. Karunanidhi | ||
Premier stanu Tamilnadu | |||
Okres | od 2011 | ||
Poprzednik | M. Karunanidhi | ||
|
![]() | |
Imię i nazwisko | Jayaram Jayalalitha |
---|---|
Data urodzenia | 24 lutego 1948 |
Data śmierci | 5 grudnia 2016 |
Zawód | aktorka, wokalistka, producentka filmowa |
Lata aktywności | 1961–2010 |
Jayaram Jayalalitha (tamil. ஜெயலலிதா ஜெயராம்; ur. 24 lutego 1948 w Melukote, zm. 5 grudnia 2016 w Ćennaju) – indyjska aktorka i polityk, także tancerka[2], wokalistka, producentka filmowa, pisarka i publicystka. Czterokrotna premier rządu stanowego Tamilnadu (1991–1996, 2001, 2002–2006 oraz 2011–2016), sekretarz generalny partii All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam 1989-2016.
Życiorys
Dzieciństwo i młodość
Urodziła się 24 lutego 1948 w Melukote[1]. Pochodziła z bramińskiej rodziny[3].
Działalność artystyczna i publicystyczna
Zadebiutowała w anglojęzycznym filmie Epistle (1961). W 1964 po raz pierwszy wystąpiła w roli głównej, w stworzonym w kannada obrazie Chinnada Gombe. Rok później, rolą w Vennira Aadai (reżyseria C.V. Sridhar), rozpoczęła karierę w tamilskim przemyśle filmowym. Również w 1965 rozpoczęła pracę w Tollywood (Manushulu Mamathalu)[4][5]. Zdobyła popularność, grając role kobiet wampów[6]. Wielokrotnie partnerowała M.G. Ramachandranowi, wystąpiła z nim w przeszło 25 filmach[7]. Grywała również między innymi z N.T. Rama Rao i Sivaji Ganeshanem[8]. Daivamagan (1969), w którym wystąpiła razem z tym ostatnim, był pierwszym filmem tamilskim, który ubiegał się o nominację do Oscara[9].
Była autorką czterech powieści oraz licznych opowiadań w języku tamilskim[10]. Opublikowała liczne artykuły, zarówno w prasie tamilskojęzycznej, jak i anglojęzycznej[11].
Zyskała szereg przydomków, między innymi: Amma[12], Thangamana thalaivi'[13], Puratchi thalaivi[1], Idhaya Deivam (Bogini naszych serc), Kaaval Deivam, Adi Parasakthi[14].
Działalność polityczna
W życie publiczne zaangażowała się w czerwcu[15] 1982[16], wstępując do reprezentującej interesy niskich kast drawidyjskiej partii All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam. Dzięki wsparciu M.G. Ramachandrana już w styczniu 1983 została sekretarzem partii odpowiedzialnym za propagandę[17]. W 1984 weszła w skład Rajya Sabhy[18]. Pięć lat później zrezygnowała z mandatu, zostając deputowaną do Zgromadzenia Ustawodawczego Tamil Nadu[19].
W wyborach stanowych z 1991 odnowiła mandat[20] i stanęła na czele stanowego gabinetu[21]. Jako premier rządu zasłynęła budowaniem wokół swojej osoby kultu jednostki (m.in. poprzez ustawienie w Ćennaju ogromnych billboardów promujących własne dokonania)[22]. Na szczeblu ogólnokrajowym wspierała politykę rządu związkowego, zdominowanego przez INC[23]. W czasie jej urzędowania w Tańdźawur odbyła się ósma światowa konferencja Tamilów (1–5 stycznia 1995)[24][25].
Po wyborach stanowych z 1996 utraciła fotel premiera na rzecz swojego głównego politycznego rywala, Muthuvela Karunanidhiego[26]. Nie uzyskała też mandatu. 6 grudnia 1996 została aresztowana w związku z zarzutami korupcyjnymi[27]. W 1998 roku udzieliła poparcia rządowi centralnemu stworzonemu przez koalicję z BJP na czele. Wycofała je jednak już rok później. Doprowadziło to do utraty większości przez gabinet, następnie zaś do przyspieszonych wyborów[23][28]. Na stanowisko powróciła 14 maja 2001, jednak już 14 września tego samego roku została zdymisjonowana po ponownie pojawiających się oskarżeniach o korupcję.
Po raz trzeci premierem tamilskiego rządu stanowego została 2 marca 2002. Piastowała tę funkcję do 12 maja 2006. Następnie była liderką opozycji w Zgromadzeniu Ustawodawczym Tamil Nadu[29].
Zwycięstwo jej partii w wyborach stanowych w 2011 umożliwiło jej ponowne objęcie stanowiska premiera. Została zaprzysiężona 16 maja 2011[30]. Po raz kolejny uzyskała również miejsce w parlamencie[31].
Choroba i śmierć i pogrzeb
Od kilku miesięcy zmagała się z poważnymi problemami ze zdrowiem. 4 grudnia 2016 doznała zawału serca i była w stanie krytycznym. Zmarła 5 grudnia 2016[32]. Po jej śmierci ogłoszono siedmiodniową żałobę w Tamilnadu[33]. 6 grudnia 2016 jej pogrzeb państwowy odbył się w Ćennaju i została pochowana nadmorskiej kapliczki obok swojego mentora, M.G. Ramachandrana[34].
Życie prywatne
Była niezamężna[35].
Aktorka
- Mohini Jaganmohini (2010)
- Jayammu Nischayammuraa (2010)
- Key (2010)
- 10th Class (2006)
- Veeri Veeri Gummadi Pandu (2005)
- Grahanam (2004)
- Njan Thamburan (2002)
- Hathkadi (1995)
- Linga Babu Love Story (1995)
- Allari Premikudu (1994)
- Detective Naarada (1993)
- Jamba Lakidi Pamba (1993)
- Joker (1993)
- Rajendrudru Gajendrudru (1993)
- 420 (1992)
- Appula Appa Rao (1991)
- April 1st Vidudhala (1991)
- Kobbari Bondam (1991)
- Apsarass (1990)
- Pooram (1989)
- Karnival (1989)
- Ivalente Kamuki (1989)
- Utharam (1989)
- Aval Oru Sindhu (1989)
- Oru Vadakkan Veeragatha (1989)
- Aayiram Chirakulla Moham (1989)
- Indrudu Chandrudu (1989)
- Vyshali (1988)
- Inquilabinte Puthri (1988)
- Oru Muthassi Katha (1988)
- Sruthi Layalu (1987)
- Ithu Oru Thudakkam Mathram (1986)
- Poovinu Puthiya Poonthennal (1986)
- Uppu (1986)
- Nadhiyai Thedi Vandha Kadal (1980)
- Velankanni Matha (1977)
- Chitra Pournami (1976)
- Gurudakshinai (1976)
- Jai Jagat Janani (1976)
- Avanthan Manithan (1975)
- Pattam Bharathamum (1975)
- Anbai Thedi (1974)
- Premalu Pellilu (1974)
- Thayi (1974)
- Thirumangalyam (1974)
- Dr. Babu (1973)
- Ganga Gauri (1973)
- Jesus (1973)
- Pattikatu Ponnaiah (1973)
- Vandhale Magarasi (1973)
- Annamitta Kai (1972)
- Eharmam Engay (1972)
- Neethi (1972)
- Pattikada Pattanama (1972)
- Raman Thediya Seethai (1972)
- Shakti Leela (1972)
- Bharyabiddalu (1972)
- Srikrishna Vijayam (1971)
- Srikrishna Satya (1971)
- Kumari Kottam (1971)
- Neerum Neruppum (1971)
- Oru Thai Makkal (1971)
- Savale Samali (1971)
- Sumathi En Sundari (1971)
- En Annan (1970)
- Enga Mama (1970)
- Engiruthu Vandhal (1970)
- Pathukappu (1970)
- Thedi Vanda Mappillai (1970)
- Daivamagan (1969)
- Adarsha Kutumbam (1968)
- Gandikota Rahasyam (1969)
- Gopaludu Bhoopaludu (1969)
- Kadaladu Vadaladu (1969)
- Katha Nayakudu (1969)
- Nam Naadu (1969)[40]
- Attagaru Kottakodalu (1968)
- Bagdad Gajadonga (1968)
- Enga Ooru Raja (1968)
- Galatta Kalyanam (1968)
- Izzat (1968)
- Kannan En Kathalan (1968)
- Kathal Vaghanam (1968)
- Kudiruntha Koil (1968)
- Oli Vilakku (1968)
- Rahasya Police 115 (1968)
- Ther Thiruvizha (1968)
- Apoorva Piravaigal (1967)
- Arasa Kattali (1967)
- Kavalkaran (1967)
- Aastiparulu (1966)
- Navarathri (1966)
- Chandorodyam (1966)
- Muharassi (1966)
- Thanipiravi (1966)
- Aame Evaru? (1966)
- Gudhachari 116 (1966)
- Kannithai (1965)
- Vennira Adai (1965)
- Manashulu Mamatalu (1965)
- Mane Aliya (1964)
- Murudan Muthu (1964)
- Man-Mauji (1962)
- Shrishaila Mahatme (1961)
- Epistle (1961)
Śpiew w playbacku w piosenkach filmowych[41]
- Soorya Kanthi (1977)
- Anbai Thedi (1974)
- Thirumangalyam (1974)
- Vandhale Magarasi (1973)
- Pattikada Pattanama (1972)
- Adimai Penn (1969)
Nagrody i wyróżnienia
- Nagroda Kalaimamani (1972)[42]
- Filmfare Award dla najlepszej aktorki tamilskiej za Pattikada Pattanama[43]
- Filmfare Award dla najlepszej aktorki filmów w telugu za Sri Krishna Satya (1972)[9]
- Filmfare Award dla najlepszej aktorki tamilskiej za Suryakanthi (1973)[9]
- Doctor of Literature University of Madras (1991)[42]
- Doctor of Science Dr MGR Medical University (1992)[42]
- Doctor of Letters Madurai Kamaraj University (1993)[42]
- Doctor of Science Tamil Nadu Agricultural University (2003)[42]
- Doktor honoris causa Bharathidasan University (2003)[42]
Przypisy
- ↑ a b c Jayalaitha Jayaram the Kannadiga C M of Tamil Nadu. Karnatakaspider.com. [dostęp 2012-12-11]. [zarchiwizowane z tego adresu (24 stycznia 2013)]. (ang.).
- ↑ South India. Books.google.pl. s. 439. [dostęp 2013-01-19]. (ang.).
- ↑ Cut-outs, Caste and Cines Stars. Books.google.pl. s. 23. [dostęp 2012-12-16]. (ang.).
- ↑ Manushulu Mamathalu. Raaga.com. [dostęp 2012-12-14]. (ang.).
- ↑ a b Jayalalitha. Mytoday.com. [dostęp 2010-07-21]. (ang.).
- ↑ Przemoc, nacjonalizm, tańce i wzruszenia Kollywood – tamilski przemysł filmowy. W: Małgorzata Straszewska: Nie tylko Bollywood. Grażyna Stachówna, Przemysław Piekarski (red.). Warszawa: Korporacja Ha!art, 2009, s. 430, seria: linia filmowa. ISBN 978-83-61407-30-0.
- ↑ Jayalalithaa: From Alluring Actress to Powerful Politician. Dbsjeyaraj.com. [dostęp 2012-12-14]. [zarchiwizowane z tego adresu (23 marca 2013)]. (ang.).
- ↑ Biography of Jayalalitha. Tollywood.info. [dostęp 2012-12-14]. [zarchiwizowane z tego adresu (20 stycznia 2013)]. (ang.).
- ↑ a b c Jaya’s Early Life. Jayalalithacm2011.blogspot.com. [dostęp 2012-12-17]. [zarchiwizowane z tego adresu (5 marca 2016)]. (ang.).
- ↑ Profile and biography of Chief Minister Jayalalitha, details about Early life & Political career. Tamilspider.com. [dostęp 2012-12-14]. [zarchiwizowane z tego adresu (2 stycznia 2013)]. (ang.).
- ↑ Personal Detail of Jayalalitha. Jayalalithacm2011.blogspot.com. [dostęp 2012-12-17]. [zarchiwizowane z tego adresu (5 marca 2016)]. (ang.).
- ↑ Kobiety górą!. Polska-azja.pl. [dostęp 2011-05-17]. [zarchiwizowane z tego adresu (4 marca 2016)]. (ang.).
- ↑ Cut-outs, Caste and Cines Stars. Books.google.pl. s. xii. [dostęp 2012-12-16]. (ang.).
- ↑ Person, Myth and Icon: The Visual Culture of Charisma in the Transformation of Tamil Nationalism. Lse.ac.uk. s. 6. [dostęp 2013-01-31]. (ang.).
- ↑ A Time of Coalitions: Divided We Stand. Books.google.pl. s. 235. [dostęp 2012-12-17]. (ang.).
- ↑ Who is J Jayalalithaa?. Ndtv.com. [dostęp 2012-12-13]. (ang.).
- ↑ Chief Minister Selvi J. Jayalalithaa. Tamilnadumlas.com. [dostęp 2012-12-13]. [zarchiwizowane z tego adresu (28 grudnia 2012)]. (ang.).
- ↑ Alphabetical List Of All Members Of Rajya Sabha Since 1952 – J. Rajyasabha.nic.in. [dostęp 2010-07-21]. (ang.).
- ↑ STATISTICAL REPORT ON GENERAL ELECTION, 1989 TO THE LEGISLATIVE ASSEMBLY OF TAMIL NADU. Eci.nic.in. [dostęp 2010-07-21]. [zarchiwizowane z tego adresu]. (ang.).
- ↑ STATISTICAL REPORT ON GENERAL ELECTION, 1991 TO THE LEGISLATIVE ASSEMBLY OF TAMIL NADU. Eci.nic.in. s. 5. [dostęp 2012-12-16]. [zarchiwizowane z tego adresu (7 października 2010)]. (ang.).
- ↑ Member Profile. Tn.gov.in. [dostęp 2010-07-21]. [zarchiwizowane z tego adresu (2 marca 2011)]. (ang.).
- ↑ Index J. Rulers.org. [dostęp 2010-07-21]. (ang.).
- ↑ a b Dietmar Rothermund: Indie. Nowa azjatycka potęga. Warszawa: Wydawnictwo Akademickie DIALOG, 2010, s. 34. ISBN 978-83-61203-57-5.
- ↑ Eight World Tamil Conference Of Cardboard History and Discursive Space. Jstor.org. [dostęp 2012-12-16]. (ang.).
- ↑ World Tamil Conference in Coimbatore in Jan 2010. Asiantribune.com. [dostęp 2012-12-16]. [zarchiwizowane z tego adresu (9 czerwca 2010)]. (ang.).
- ↑ States after 1947 M-W. Rulers.org. [dostęp 2010-07-21]. (ang.).
- ↑ Cut-outs, Caste and Cines Stars. Books.google.pl. s. xxvii. [dostęp 2012-12-16]. (ang.).
- ↑ India: Government and Politics in a Developing Nation. Books.google.pl. s. 358–359. [dostęp 2012-12-16]. (ang.).
- ↑ Dr. J.Jayalalitha. Nilacharal.com. [dostęp 2010-07-21]. (ang.).
- ↑ May 2011. Rulers.org. [dostęp 2011-05-17]. (ang.).
- ↑ STATISTICAL REPORT ON GENERAL ELECTION, 2011 TO THE LEGISLATIVE ASSEMBLY OF TAMIL NADU. Eci.nic.in. s. 10. [dostęp 2012-12-16]. (ang.).
- ↑ Ubóstwiana premier nie żyje. Władze obawiają się histerii i samobójstw, „TVN24.pl” [dostęp 2016-12-06] .
- ↑ Indie: po śmierci premier Jayalalithy żałoba w Tamilnadu. onet wiadomości. [dostęp 2016-12-06].
- ↑ Thousands pay tribute to Jayalalithaa Jayaram in Chennai. the guardian. [dostęp 2016-12-06].
- ↑ Jayaram Jayalalitha. Smolec.pl. [dostęp 2012-12-14]. (pol.).
- ↑ Jayalalitha. Indcity.com. [dostęp 2012-12-14]. (ang.).
- ↑ Jayalalitha – Filmography (Telugu). Jpgudelli.wordpress.com. [dostęp 2012-12-11]. (ang.).
- ↑ Jayalalithaa Jayaram. Iloveindia.com. [dostęp 2012-12-12]. (ang.).
- ↑ Films of Jayalalitha. Malayalamcinemahistory.com. [dostęp 2012-12-14]. (ang.).
- ↑ Watch Nam Naadu (1969) Free Online. Ovguide.com. [dostęp 2012-12-13]. (ang.).
- ↑ Filmography. Imdb.com. [dostęp 2012-12-12]. (ang.).
- ↑ a b c d e f Dr. J. Jayalalithaa. Nilacharal.com. [dostęp 2012-12-12]. (ang.).
- ↑ Actors, who turned politicians over the time.. Generalwebsite.com. [dostęp 2012-12-12]. (ang.).
- Britannica: biography/Jayalalitha-Jayaram