Juliusz Gilewicz
![]() | |||
![]() | |||
Data i miejsce urodzenia | 1 listopada 1890 | ||
---|---|---|---|
Data i miejsce śmierci | 11 października 1943 | ||
Przebieg służby | |||
Siły zbrojne |
| ||
Formacja |
| ||
Jednostki | 6 eskadra wywiadowcza, | ||
Stanowiska | dowódca eskadry, | ||
Główne wojny i bitwy | I wojna światowa, | ||
Odznaczenia | |||
![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() | |||
|
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/35/Juliusz_Gilewicz_i_Barbara_Kote%C5%82ko_gr%C3%B3b.jpg/220px-Juliusz_Gilewicz_i_Barbara_Kote%C5%82ko_gr%C3%B3b.jpg)
Juliusz Gilewicz (ur. 1 listopada 1890 w Białopolu, zm. 11 października 1943 w Auschwitz-Birkenau) – podpułkownik pilot Wojska Polskiego, żołnierz Armii Imperium Rosyjskiego podczas I wojny światowej, uczestnik wojny polsko-bolszewickiej, kawaler Orderu Virtuti Militari. Podczas II wojny światowej działał w Związku Walki Zbrojnej, był dowódcą organizacji konspiracyjnej w obozie Auschwitz-Birkenau, tam też zginął.
Życiorys
Urodził się w rodzinie Mieczysława i Amelii z Podczaszyńskich (1862–1940). Uczył się w gimnazjum w Żytomierzu, skąd został wydalony za przynależność do tzw. „Polskiej Korporacji Samokształceniowej”. Maturę zdał jako ekstern w Wiaźmie w 1909 roku[1]. Podjął studia na uniwersytecie kijowskim. Ukończył sześć semestrów na Wydziale Medycznym i dwa na Wydziale Prawnym. Wybuch I wojny światowej uniemożliwił mu kontynuowanie nauki. W styczniu 1915 roku został powołany do odbycia służby w armii carskiej. Otrzymał przydział do Szkoły Pilotów w Gatczynie, po jej ukończeniu został pilotem 3. eskadry. W jej składzie wziął udział w walkach na froncie. Od września 1917 roku był żołnierzem oddziału lotniczego I Korpusu Polskiego gen. Józefa Dowbora-Muśnickiego[2]. W marcu 1918 roku został wzięty do niewoli przez Niemców, ale wkrótce potem uciekł i powrócił do Rosji. Został wcielony do Armii Czerwonej, służył w 3. Artyleryjskim Aviatoryadzie jako jego dowódca. 7 lipca 1919 roku zdezerterował i na samolocie myśliwskim Nieuport 24bis wylądował na polskim lotnisku w Nowych Święcianach[3]. W lotnictwie rosyjskim odbył ok. 200 lotów bojowych i był dwukrotnie ranny podczas walk powietrznych[1].
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/7c/5_eskadra_wywiadowcza_-_samolot_Nieuport_24bis_por_Juljusza_Gilewicza.jpg/220px-5_eskadra_wywiadowcza_-_samolot_Nieuport_24bis_por_Juljusza_Gilewicza.jpg)
Wstąpił do odrodzonego Wojska Polskiego, w lipcu 1919 roku został przydzielony do 6. eskadry wywiadowczej, gdzie służył jako szef pilotów[4]. Od 11 grudnia 1919 roku służył w 5. eskadrze wywiadowczej, w styczniu 1920 roku objął stanowisko jej dowódcy[5][6][7][a]. Dowodził tą jednostką do końca wojny polsko-bolszewickiej. Dzięki jego zaangażowaniu w eskadrze prowadzono szkolenie personelu latającego, co przyczyniło się do wyszkolenia dwóch pilotów[9]. Na krótko, w maju 1920 roku, objął dowództwo nad 18. eskadrą wywiadowczą[10]. Powrócił do 5. ew i w czerwcu brał udział w zwalczaniu pociągów pancernych Armii Czerwonej; 21 czerwca udało mu się uszkodzić jeden z nich[11]. 11 lipca odszukał odciętą 12. dywizję piechoty i przekazał jej dowódcy rozkazy sztabu armii oraz informacje o położeniu wojsk nieprzyjaciela, dzięki czemu dywizja mogła przygotować się do walki[12]. W czasie wojny polsko-bolszewickiej wykonał 40 lotów bojowych[13].
25 kwietnia 1921 zdał stanowisko dowódcy 5. ew[7], a 17 czerwca został mianowany dowódcą 1. Ruchomego Parku Lotniczego. 1 stycznia 1922 został powołany na stanowisko kierownika oddziału technicznego w Wyższej Szkole Pilotów w Grudziądzu. W późniejszych latach służył jako pilot w 3. i 4. pułku lotniczym[2]. W 1924 roku wziął udział w grupowym przelocie zakupionych we Francji sześciu samolotów Potez XVA2 nad Alpami[14]. W 1925 wziął udział w I Pomorskim Locie Okrężnym, w którym zajął pierwsze miejsce[15]. Na początku 1926 objął dowództwo nowo zorganizowanego dywizjonu myśliwskiego w 4. pl[16]. Jesienią 1928 objął dowództwo nad dywizjonem szkolnym 2. pułku lotniczego[17]. W drugiej połowie 1929 roku został mianowany dowódcą dywizjonu szkolnego w 5. pułku lotniczym w Lidzie[18], a następnie został przeniesiony do Departamentu Aeronautyki Ministerstwa Spraw Wojskowych w Warszawie. W marcu 1931 został przeniesiony do 4 pułku lotniczego na stanowisko dowódcy dywizjonu[19], a 13 marca 1933 wyznaczony na stanowisko komendanta bazy[20][21][7]. 12 marca 1933 prezydent RP nadał mu stopień podpułkownika z dniem 1 stycznia 1933 i 2. lokatą w korpusie oficerów aeronautycznych[22]. Po przejściu w 1937 roku w stan spoczynku pracował w Polskich Liniach Lotniczych LOT jako kierownik wydziału nawigacji i personelu latającego[3].
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/66/Juliusz_Gilewicz_Auschwitz.png/220px-Juliusz_Gilewicz_Auschwitz.png)
Po wybuchu II wojny światowej działał w Związku Walki Zbrojnej pod pseudonimem „Gil”. Stworzył grupę konspiracyjną złożoną z byłych pracowników PLL LOT, Aeroklubu Warszawskiego oraz Państwowych Zakładów Lotniczych. Organizacja skupiała się na prowadzeniu nasłuchu radiowego wiadomości z Wielkiej Brytanii, przerzucie polskich lotników za granicę oraz prowadzeniu wywiadu wojskowego w zakresie lotnictwa[23]. W styczniu 1942 roku został aresztowany przez Gestapo i uwięziony na Pawiaku. 18 kwietnia został wywieziony do obozu koncentracyjnego Auschwitz-Birkenau, gdzie otrzymał numer obozowy 31033[24]. W obozie został członkiem Związku Organizacji Wojskowej utworzonego przez rtm. Witolda Pileckiego, a latem 1942 roku objął jego kierownictwo. Organizacja została wykryta przez obozowe Gestapo w 1943 roku. 11 października 1943 roku został rozstrzelany pod „Ścianą Śmierci” wraz z innymi członkami kierownictwa organizacji, m.in. swoim bratem mjr. Kazimierzem Gilewiczem (1892–1943)[25].
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/3b/Nieuport_24_Gilewicza.jpg/220px-Nieuport_24_Gilewicza.jpg)
Jego symboliczny grób znajduje się na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie (kwatera A 17-4-11)[26][27].
Od 19 października 1917 był mężem Pauli Iwanow[28].
- Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari nr 8115[7]
- Krzyż Walecznych
- Srebrny Krzyż Zasługi (10 listopada 1925)[31]
- Medal Pamiątkowy za Wojnę 1918–1921[28]
- Medal Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości[28]
- Brązowy Medal za Długoletnią Służbę[28]
- Polowa Odznaka Pilota nr 20[32]
- Krzyż Świętego Jerzego 4 stopnia (Imperium Rosyjskie)
- Krzyż Świętego Jerzego 3 stopnia (Imperium Rosyjskie)
- Order Świętego Włodzimierza 4 kl. z mieczami i kokardą (Imperium Rosyjskie)
- Order Świętej Anny 3 kl. z mieczami i kokardą (Imperium Rosyjskie)
- Order Świętego Stanisława 3 kl. z mieczami i kokardą (Imperium Rosyjskie)
- Broń Świętego Jerzego (Imperium Rosyjskie)
- francuska Odznaka Pilota[28]
- rumuńska Odznaka Pilota[28]
- czechosłowacka Odznaka Pilota[28]
Uwagi
Przypisy
- ↑ a b Januszewski 2019 ↓, s. 150.
- ↑ a b Zieliński, Wójcik 2005 ↓, s. 59.
- ↑ a b c Gilewicz Juliusz ppłk pil.. Encyklopedia Lotnictwa. [dostęp 2020-06-03]. (pol.).
- ↑ Gilewicz 1929 ↓, s. 17.
- ↑ Romeyko 1933 ↓, s. 150.
- ↑ Mordawski 2009 ↓, s. 205.
- ↑ a b c d Kolekcja VM ↓, s. 1.
- ↑ Tarkowski 1991 ↓, s. 47.
- ↑ Niestrawski t. II 2017 ↓, s. 107.
- ↑ Pawlak 1989 ↓, s. 69.
- ↑ Tarkowski 1991 ↓, s. 74.
- ↑ Niestrawski t. II 2017 ↓, s. 159.
- ↑ Januszewski 2019 ↓, s. 151.
- ↑ Romeyko 1933 ↓, s. 284.
- ↑ Niestrawski 2018 ↓, s. 36.
- ↑ Pawlak 1989 ↓, s. 264.
- ↑ Pawlak 1989 ↓, s. 149.
- ↑ Juliusz Gilewicz (1890–1943), podpułkownik pilot Wojska Polskiego. infolotnicze.pl. [dostęp 2020-06-04]. (pol.).
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 3 z 26 marca 1931, s. 106.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 5 z 11 kwietnia 1933, s. 80.
- ↑ Pawlak 1989 ↓, s. 265.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 3 z 14 marca 1933, s. 46.
- ↑ Szołdarska 1986 ↓, s. 17.
- ↑ Ppłk Juliusz Gilewicz (1890–1943). cyra.wblogu.pl. [dostęp 2020-06-03]. [zarchiwizowane z tego adresu (2020-06-03)]. (pol.).
- ↑ Zorganizowana konspiracja. auschwitz.org. [dostęp 2020-06-04]. (pol.).
- ↑ Wyszukiwarka cmentarna --- Warszawskie cmentarze [online], www.cmentarzekomunalne.com.pl [dostęp 2021-07-19] .
- ↑ Juliusz Gilewicz. timenote.info. [dostęp 2020-06-04]. (hebr.).
- ↑ a b c d e f g Stanisław Łoza (red.): Czy wiesz kto to jest? Uzupełnienia i sprostowania. Warszawa: 1939, s. 83–84. [dostęp 2021-07-20].
- ↑ Niestrawski t. I 2017 ↓, s. 243,248,255.
- ↑ Januszewski 2018 ↓, s. 61.
- ↑ M.P. z 1925 r. nr 262, poz. 1085 „za zasługi na polu rozwoju lotnictwa wojskowego”.
- ↑ Kolekcja VM ↓, s. 3.
Bibliografia
- Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych. [dostęp 2022-01-19].
- Juliusz Gilewicz (red.), 2 Pułk Lotniczy. Kraków 1919–1929, Kraków: Komitet Wojewódzki L.O.P.P., 1929, OCLC 832574371 .
- Gilewicz Juljusz. [w:] Kolekcja Orderu Wojennego Virtuti Militari; sygn. I.482.18-1101 [on-line]. Wojskowe Biuro Historyczne. [dostęp 2023-08-19].
- Marian Romeyko (red.), Ku czci poległych lotników: księga pamiątkowa, Warszawa: Wydawnictwo Komitetu Budowy Pomnika ku czci Poległych Lotników, 1933, OCLC 830230270 [dostęp 2020-06-03] [zarchiwizowane z adresu 2020-06-03] .
- Halszka Szołdarska: Lotnictwo Podziemia czyli dzieje Wydziału Lotniczego KG AK. Warszawa: Wydawnictwa Komunikacji i Łączności, 1986, seria: Biblioteczka Skrzydlatej Polski. Tom 29. ISBN 83-206-0532-6. OCLC 19059375.
- Jerzy Pawlak: Polskie eskadry w latach 1918–1939. Warszawa: Wydawnictwa Komunikacji i Łączności, 1989. ISBN 83-206-0760-4. OCLC 69601095.
- Krzysztof A. Tarkowski: Lotnictwo polskie w wojnie z Rosją Sowiecką: 1919–1920. Warszawa: Wydawnictwa Komunikacji i Łączności, 1991. ISBN 83-206-0985-2. OCLC 69498511.
- Hubert Mordawski: Polskie lotnictwo wojskowe 1918–1920 : narodziny i walka. Poznań ; Wrocław: Wydawnictwo Dolnośląskie Oddział Publicat, 2009. ISBN 978-83-245-8844-2. OCLC 750811729.
- Mariusz Niestrawski: Polskie wojska lotnicze w okresie walk o granice państwa polskiego (1918–1921). T. I: Początki, organizacja, personel i sprzęt. Oświęcim: Napoleon V, 2017. ISBN 978-83-65746-74-0. OCLC 995372299.
- Mariusz Niestrawski: Polskie wojska lotnicze w okresie walk o granice państwa polskiego (1918–1921). T. II: Walka i demobilizacja. Oświęcim: Napoleon V, 2017. ISBN 978-83-65746-74-0. OCLC 995372299.
- Mariusz Niestrawski. Pierwszy Pomorski Lot Okrężny (19 września 1925). „Aeroplan”. 1(130)/2018, 2018. Warszawa: Agencja Lotnicza Altair Sp. z o.o. ISSN 1232-8839.
- Stanisław Januszewski: Awiacja I Korpusu Polskiego na Wschodzie 1917–1918. Wrocław: Fundacja Otwartego Muzeum Techniki, 2018. ISBN 978-83-64688-18-8.
- Stanisław Januszewski: Polacy w siłach powietrznych Wielkiej Wojny. Polscy pionierzy lotnictwa. T. 2. Wrocław: Fundacja Otwartego Muzeum Techniki, 2019. ISBN 978-83-64688-21-8.
- Józef Zieliński, Waldemar Wójcik: Lotnicy Kawalerowie Orderu Wojennego Virtuti Militari: 1919–1920. T. 1: Wojna polsko-bolszewicka 1919–1920. Warszawa: Wydawnictwo Adam Marszałek, 2005. ISBN 83-7441-243-7. OCLC 749442378.
- VIAF: 302837404
- PLWABN: 9810613583705606