Kacyk plamisty
Icterus pectoralis[1] | |||
(Wagler, 1829) | |||
![]() | |||
Systematyka | |||
Domena | eukarionty | ||
---|---|---|---|
Królestwo | zwierzęta | ||
Typ | strunowce | ||
Podtyp | kręgowce | ||
Gromada | ptaki | ||
Podgromada | Neornithes | ||
Infragromada | ptaki neognatyczne | ||
Rząd | |||
Podrząd | |||
Rodzina | kacykowate | ||
Podrodzina | kacyki | ||
Rodzaj | Icterus | ||
Gatunek | kacyk plamisty | ||
Synonimy | |||
| |||
Podgatunki | |||
| |||
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[3] | |||
![]() najmniejszej troski | |||
Zasięg występowania | |||
![]() | |||
| |||
|
Kacyk plamisty[4] (Icterus pectoralis) – gatunek średniej wielkości ptaka z podrodziny kacyków w rodzinie kacykowatych (Icteridae). Zamieszkuje tereny Ameryki Centralnej; introdukowany na Florydę. Nie jest zagrożony wyginięciem.
Taksonomia
Gatunek ten został opisany naukowo w 1829 roku przez Johann Georg Wagler[2][5]. Holotyp pochodził najprawdopodobniej z Totolapán w stanie Oaxaca w Meksyku[2]. Rezultaty kilku badań filogenetycznych wskazują, że z kacykiem plamistym najbliżej spokrewniony jest kacyk białoskrzydły (I. graceannae)[6][7][8][9]. Barierą geograficzną mógł dla nich być Przesmyk Panamski[6].
Według Jetz et al. (2012) te dwa gatunki siostrzane rozdzieliły się około 3,44 mln lat temu[8], a według Barker et al. (2015) – blisko 2,36 mln lat temu[9]; ich wspólna linia rozwojowa miała się natomiast wyodrębnić odpowiednio 4,39 mln[8] lub 3,07 mln lat temu[9]. Amei i Smith (2014) wykorzystując dwie różne metody, otrzymali wyniki określające moment rozdzielenia się tych gatunków: 1,88 mln (przedział bayesowski, tu odpowiadający przedziałowi ufności 95%: 1,01–3,71 mln) oraz 2,19 mln (przedział ufności 95%: 1,15–3,19 mln) lat temu[6]. Wspomniane trzy badania dotyczyły szerszej grupy ptaków; po raz pierwszy na wzajemnych relacjach wszystkich kacykowatych skupili się Powell et al. (2014). Wykorzystano różne odcinki genomu mitochondrialnego, od całego do sekwencji pojedynczych genów. W przypadku kacyka plamistego i białoskrzydłego użyto sekwencji genu cytochromu b oraz ND2 obydwu tych gatunków oraz sekwencji COX1 kacyka plamistego. Poniższy kladogram jest uproszczeniem obejmującego rodzaj Icterus fragmentu, uzyskanego przez nich drzewa filogetycznego[7]:
| |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Pod względem schematu upierzenia i konstrukcji pieśni, kacyki plamiste są niezwykle podobne do kacyków dużych (I. gularis). Wynika to jednak z konwergencji, jako że pod względem genetycznym są to jedne z najbardziej sobie odległych gatunków kacyków[10]. IOC wyróżnia dla kacyka plamistego 4 podgatunki[5]:
- I. p. carolynae Dickerman, 1981
- I. p. pectoralis (Wagler, 1829) – nominatywny
- I. p. guttulatus Lafresnaye, 1844
- I. p. espinachi Ridgway, 1882
W starszych publikacjach podgatunki np. guttulatus były uznawane za synonim podgatunku nominatywnego, ponieważ opisanymi podgatunkami były najprawdopodobniej młode ptaki (juv.)[11]. Podgatunek anthonyi opisany w 1930 z Gwatemali przez Griscoma zsynonimizowano z guttulatus[11].
Zasięg występowania i środowisko
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/0d/Spot-breasted_Oriole_%28Icterus_pectoralis%29_%288079406049%29.jpg/220px-Spot-breasted_Oriole_%28Icterus_pectoralis%29_%288079406049%29.jpg)
Gatunek ten występuje na terenach Ameryki Centralnej, po pacyficznej stronie Meksyku, w Gwatemali, Hondurasie, Salwadorze, Nikaragui i Kostaryce[12][13]. Izolowana populacja (najprawdopodobniej introdukowana lub zalatująca[13], pierwsze obserwacje z 1949 roku[12]) występuje na Florydzie (Miami), na obszarze ok. 60 km²[12], gdzie była bardzo liczna, dziś sporadyczna, zaobserwowano nawet drastyczny spadek liczebności tej populacji[12]. Odwrotnie opisują to autorzy HBW, wedle których na początku XXI wieku populacja kacyków plamistych na Florydzie miała zwiększać swoją liczebność[14]. Introdukowane zostały też na Wyspę Kokosową (terytorium Kostaryki)[12].
Poszczególne podgatunki zamieszkują[2][5][13]:
- I. p. carolynae – południowo-zachodni Meksyk
- I. p. pectoralis – południowo-wschodni Meksyk
- I. p. guttulatus – południowo-wschodni Meksyk, na południe przez Gwatemalę, Honduras, do północno-zachodniej Nikaragui
- I. p. espinachi – południowo-zachodnia Nikaragua do północno-zachodniej Kostaryki
Kacyk plamisty występuje w lasach, na łąkach, polanach, w zakrzewieniach, wśród roślin takich jak mimoza, akacja czy jadłoszyn, gdzie może zakładać swoje gniazda[12][13]. Ptak jest też częsty w miastach, w ogrodach i parkach, na trawnikach, gdzie także dobrze sobie radzi i pożywia się[12]. Występuje głównie na nizinach, odnotowywany do 900 m n.p.m. (I. p. guttulatus)[14].
Morfologia
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/bf/Icterus_pectoralis_1849.jpg/220px-Icterus_pectoralis_1849.jpg)
Ptak średniej wielkości, osiąga długość ciała do 24 cm[12]. Masa ciała wynosi u samców średnio 52,6 g, u samic – 44,9 g (liczby zbadanych osobników nie podano)[14].
W upierzeniu kacyka plamistego dominuje czerwień, żółć i pomarańcz, z czego na głowie dominują barwy jaskrawsze[12][13][11]. Czarna plama rozciąga się od nozdrzy, przez oczy i przechodzi ona na gardełko oraz górną część piersi[12][13]. Obok niej znajdują się czarne kropki[12][11]. Czarne są także pióra ogona i skrzydeł[13]. Na tarczach skrzydeł występują białe pióra[13]. Brak dymorfizmu płciowego, samice jedynie czasem mają ciemniejsze ubarwienie ciała ze spodem ogona w odcieniu oliwkowozielonego[13]. Osobniki juwenalne mają grzbiet oliwkowobrązowy, pozbawiony plamkowania[12]. Dziób jest lekko zakrzywiony[15].
Ekologia i zachowanie
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1b/Icterus_pectoralis_%28Spot-breasted_Oriole%29_07.jpg/220px-Icterus_pectoralis_%28Spot-breasted_Oriole%29_07.jpg)
Odżywianie się
Pokarmem kacyka plamistego są owoce (jagody), bezkręgowce, nasiona i nektar kwiatów drzew – brezylek (Caesalpinia), Gliricidia, ketmii (Hibiscus)[12], koralodrzewi (Erythrina)[14]. Podczas szukania pożywienia podskakuje na ziemi i przeczesuje podłoże w poszukiwaniu owadów, czasem też niszczy kwiatostany, ażeby dostać się do nektaru[13].
Śpiew i zachowania społeczne
Podobnie jak inne ptaki tropikalne, kacyk plamisty śpiewa cały rok, zarówno samiec, jak i samica[13]. Pomimo iż obie płcie śpiewają, to samiec ma bardziej złożone zwrotki[12]. Ich śpiew jest opisywany jako złożony z gwizdów i treli (niektórzy porównują śpiew tego gatunku do śpiewu wcześniej wspomnianego kacyka dużego)[13]. Gatunek ten przebywa w parach lub małych grupkach, w towarzystwie innych kacykowatych np. kacyków pąsowogłowych (I. pustulatus) czy kacyków dużych[15].
Rozmnażanie
Okres lęgowy trwa od kwietnia do lipca[14]. Ptaki te tworzą monogamiczne pary i po połączeniu się chronią swe terytorium przed innymi ptakami[13]. Parka buduje gniazdo w kształcie worka, zbudowane z traw, korzonków, o długości pół metra, typowe dla przedstawicieli kacykowatych (wyjątkiem jest I. icterus)[12]. Jego budową zajmuje się głównie samica; ma być nieco mocniej splecione niż u innych kacyków, jednak nie zostało to w pełni potwierdzone. Umieszczone zostaje od 6 do 18 m nad podłożem[14]. Gniazdo plecione jest często na gałęziach mimoz i akacji, gdyż kolce tych drzew chronią przed drapieżnikami. Dodatkowo specyficzny kształt workowatego gniazda utrudnia wejście doń m.in. wężom (Serpentes)[12]. Nie chroni to wszystko jednak gniazd przed pasożytnictwem innych ptaków, takich jak: starzyk brunatnogłowy (Molothrus ater), starzyk czarny (Molothrus aeneus) czy starzyk wielki (Molothrus oryzivorus)[12][13]. Zniesienie składa się z trzech jaj o niebieskawej skorupce pokrytej czarniawymi i fioletowymi plamami oraz kreskami; wymiary średnie (nie podano dla jakiej liczby jaj): 22,8 na 17,8 mm. Wysiaduje wyłącznie samica, pisklęta karmią obydwoje rodzice. Przynajmniej do 2011 roku czas wysiadywania i przebywania młodych w gnieździe były nieznane[14].
Status
Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody (IUCN) uznaje kacyka plamistego za gatunek najmniejszej troski (LC – Least Concern). Liczebność populacji w 2019 roku szacowano między 500 000 a 4 999 000 osobników, czyli uchodzi za ptaka pospolitego. Trend liczebności populacji uznaje się za lekko spadkowy[3].
Przypisy
- ↑ Icterus pectoralis, [w:] Integrated Taxonomic Information System (ang.).
- ↑ a b c d Spot-breasted Oriole (Icterus pectoralis). IBC: The Internet Bird Collection. [dostęp 2016-05-07]. (ang.).
- ↑ a b Icterus pectoralis, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species (ang.).
- ↑ P. Mielczarek & M. Kuziemko: Podrodzina: Icterinae (Vigors, 1825) – kacyki. Kompletna lista ptaków świata (Wersja: 2021-05-26). [dostęp 2021-10-09]. (pol.).
- ↑ a b c F. Gill, D. Donsker & P. Rasmussen: IOC World Bird List (v.11.2). IOC. [dostęp 2021-10-10]. (ang.).
- ↑ a b c AmeiA. Amei AmeiA., Brian TilstonB.T. Smith Brian TilstonB.T., Robust Estimates of Divergence Times and Selection with a Poisson Random Field Model: A Case Study of Comparative Phylogeographic Data, „Genetics”, 196 (1), 2014, s. 225–233, DOI: 10.1534/genetics.113.157776, ISSN 1943-2631, PMID: 24142896, PMCID: PMC3872187 (ang.).
- ↑ a b Alexis F.L.A.A.F.L.A. Powell Alexis F.L.A.A.F.L.A. i inni, A comprehensive species-level molecular phylogeny of the New World blackbirds (Icteridae), „Molecular Phylogenetics and Evolution”, 71, 2014, s. 94–112, DOI: 10.1016/j.ympev.2013.11.009 (ang.).
- ↑ a b c W.W. Jetz W.W. i inni, The global diversity of birds in space and time, „Nature”, 491 (7424), 2012, s. 444–448, DOI: 10.1038/nature11631, ISSN 0028-0836 [dostęp 2021-02-27] (ang.). (drzewo filogenetyczne dostępne w bazie timetree.org).
- ↑ a b c F. KeithF.K. Barker F. KeithF.K. i inni, New insights into New World biogeography: An integrated view from the phylogeny of blackbirds, cardinals, sparrows, tanagers, warblers, and allies, „The Auk”, 132 (2), 2015, s. 333–348, DOI: 10.1642/AUK-14-110.1, ISSN 0004-8038 [dostęp 2021-10-08] (ang.).
(drzewo filogenetyczne dostępne również w bazie timetree.org).
- ↑ Price i inni, Song and plumage evolution in the New World orioles (Icterus) show similar lability and convergence in patterns, „Evolution; international journal of organic evolution”, 61, 2007, s. 850–863, DOI: 10.1111/j.1558-5646.2007.00082.x .
- ↑ a b c d Robert W. Dickerman. A taxonomic review of the Spotted-breasted Oriole. „Nemouria”. 26, s. 1–10, 1981. (ang.).
- ↑ a b c d e f g h i j k l m n o p q Wilgowrony i kacyki, [w:] DavidD. Alderton DavidD., Encyklopedia ptaków świata, PeterP. Barrett, Wydawnictwo Dragon, 2020, s. 179, ISBN 978-83-8172-650-4 [dostęp 2021-10-10] .
- ↑ a b c d e f g h i j k l m n Ian Realo: Icterus pectoralis. [w:] Animal Diversity Web [on-line]. 2013. [dostęp 2021-10-10]. (ang.).
- ↑ a b c d e f g Josep delJ. Hoyo Josep delJ., AndrewA. Elliott AndrewA., DavidD. Christie DavidD. (red.), Handbook of the Birds of the World, t. 16. Tanagers to New World Blackbirds, Barcelona: Lynx Edicions, 2011, s. 766, ISBN 978-84-96553-78-1 (ang.).
- ↑ a b Kacyk plamisty Icterus pectoralis. [w:] eBird [on-line]. Cornell Lab of Ornithology. [dostęp 2021-10-10]. (ang.).
Linki zewnętrzne
- Zdjęcia, krótkie filmy i nagrania głosów (ang.). W: eBird [on-line]. Cornell Lab of Ornithology.