Kahlenbergbahn
Kahlenbergbahn | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Dane podstawowe | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Długość | 5,5 km | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
Rozstaw szyn | 1435 mm | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Sieć trakcyjna | brak | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
![]() Kahlenbergbahn, stacja Nussdorf, rok 1875 | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Historia | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Rok otwarcia | 1874 | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Rok zawieszenia ruchu | 1922 | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Rok likwidacji | 1923 | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
Kahlenbergbahn – zlikwidowana normalnotorowa parowa kolej zębata w Wiedniu funkcjonująca w latach 1874–1922. Linia łączyła dzielnicę Nussdorf ze wzgórzem Kahlenberg.
Historia
Projekt budowy kolei zębatej na wzgórze Kahlenberg powstał w związku z mającą się odbyć w roku 1873 w Wiedniu Wystawą światową. W marcu 1882 szwajcarskie konsorcjum (w którego skład wchodził m.in. Nikolaus Riggenbach, szwajcarski inżynier, wynalazca i budowniczy działający w branży kolejowej) złożyło w cesarsko-królewskim ministerstwie handlu wniosek o wydanie koncesji na budowę linii[1]. Koncesję wydano 10 sierpnia 1872[2]. Ze względu na fakt, że przyznana koncesja nie dawała budowniczym kolei prawa wywłaszczenia nieruchomości pod jej budowę, liczne sprzeciwy oraz wygórowane ceny gruntów budowa rozpoczęła się dopiero w maju 1873, a kolej oddano do eksploatacji dopiero w marcu 1874, rok po Wystawie Światowej[3]. W roku 1876 linia została przedłużona o kilkaset metrów, dzięki czemu pociągi dotarły na sam szczyt Kahlenbergu[4].
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4d/Kahlenbergbahn_05.jpg/220px-Kahlenbergbahn_05.jpg)
20 stycznia 1885 firma Kahlenberg-Eisenbahn-Gesellschaft otrzymała koncesję na budowę linii tramwajowej łączącej dolną stację kolei zębatej w Nussdorfie z Ringiem[5]. Otwarcie linii tramwajowej nastąpiło 16 lipca 1885[6]. Dzięki temu Kahlenberg stał się jednym z ulubionych celów wycieczek wiedeńczyków.
W roku 1912 firma Kahlenberg-Eisenbahn-Gesellschaft uzyskała zezwolenie na elektryfikację kolei[7], jednak ze względu na wybuch I wojny światowej oraz likwidację kolei nigdy do tego nie doszło.
Po zakończeniu wojny kolej zmagała się z licznymi problemami: brakami węgla, niedostatecznym utrzymaniem taboru, a w końcu demontażem jednego toru w celu uzyskania materiału torowego koniecznego do dalszej eksploatacji innych linii kolejowych. 16 września 1919 wstrzymano planowy ruch pociągów pasażerskich[8]. Ostatni pociąg pasażerski przemierzył trasę 26 listopada 1921. Do kwietnia 1922 kolej transportowała jeszcze wodę dla mieszkańców Kahlenbergu[9]. Wkrótce po wstrzymaniu ruchu pociągów linia została zniszczona w wyniku kradzieży szyn i podkładów. Ostatecznie 16 maja 1923[10] cofnięto koncesję na funkcjonowanie kolei. Wkrótce potem zezłomowano cały tabor kolei.
Dziś o istnieniu kolei przypominają zachowany budynek dworcowy w Nussdorfie (mieści się tam restauracja zum Zahnradbahn) oraz nazwa jednej z ulic: Zahnradbahnstraße.
Linia
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/ff/S_108_Abb_51_Weichenstelle_der_Kahlenbergbahn.jpg/220px-S_108_Abb_51_Weichenstelle_der_Kahlenbergbahn.jpg)
Otwarcie linii nastąpiło 7 marca 1874. Linia była dwutorowa, każdy tor wyposażony w zębatkę systemu Riggenbacha. Pierwotnie jej długość wynosiła około 4,9 km. Dolna stacja znajdowała się w Nussdorfie, górna na zboczu wzgórza Kahlenberg, na wysokości 457 m n.p.m. W roku 1876 przedłużono istniejącą linię w jej górnej części o 566 metrów. W wyniku tego górna stacja kolei znalazła się niemal na szczycie Kahlenbergu, na wysokości 484 m n.p.m., a łączna długość trasy wyniosła około 5,5 kilometra. Nowo wybudowany fragment był jednotorowy. Oprócz stacji górnej i dolnej na trasie znajdowały się dwie stacje pośrednie. Czas przejazdu wynosił odpowiednio 30 minut (w górę) oraz 25 minut (w dół).
Tabor
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b0/Kahlenberg_steam_engine.jpg/220px-Kahlenberg_steam_engine.jpg)
Kolej przez cały okres swojego istnienia eksploatowała wyłącznie parowozy. Zostały one dostarczone w roku 1874 przez szwajcarską firmę Maschinenfabrik Winterthur. Ponadto kolej użytkowała kilkanaście wagonów pasażerskich oraz niewielką liczbę wagonów towarowych. Te ostatnie były wykorzystywane na potrzeby własne kolei oraz (cysterny) do zaopatrywania w wodę mieszkańców Kahlenbergu. Całość taboru została zezłomowana wkrótce po zamknięciu kolei.
Przypisy
- ↑ Lokales und Verschiedenes. (...) Bergbahnen. „Innsbrucker Nachrichten”. 63/1872, 16.03.1872. (niem.).
- ↑ RGBl 1872/133. „Reichsgesetzblatt für die im Reichsrath vertretenen Königreiche und Länder”. Rocznik 1872. s. 419 i następne. (niem.).
- ↑ Karl Prochaska: Geschichte der Eisenbahnen der österreichisch-ungarischen Monarchie. Wiedeń: 1898, s. 156.
- ↑ Johann Hödl: Das Wiener U-Bahn-Netz. 200 Jahre Planungs- und Verkehrsgeschichte. Dieses Buch erschien anlässlich des Jubiläums „40 Jahre U-Bahn-Bau in Wien“ (3. November 1969 bis 3. November 2009). Wiedeń: Wiener Linien GmbH & Co KG, 2009, s. 119. ISBN 978-3-200-01184-7.
- ↑ RGBl 1885/14. „Reichsgesetzblatt für die im Reichsrath vertretenen Königreiche und Länder”. Rocznik 1885, s. 25-29, 1885. (niem.).
- ↑ Neue Wiener Tramway. „Die Presse”. 192/1885, s. 5, 15.07.1885. (niem.).
- ↑ RGBl 1912/158. „Reichsgesetzblatt für die im Reichsrath vertretenen Königreiche und Länder”. Rocznik 1912. s. 869-874. (niem.).
- ↑ Hellmuth Fröhlich. Vergessene Schienen. „Die Modelleisenbahn”. 4/1968, s. 54, 1968. Minirex. ISSN 1421-2900.
- ↑ Eine verfallene Eisenbahn. „Die Lokomotive”. 6/1923, s. 91, 1923.
- ↑ BGBl 1923/268. „Bundesgesetzblatt für die Republik Österreich”. Rocznik 1923, 1923. (niem.).
Bibliografia
- Kahlenberg Eisenbahn Gesellschaft: Kahlenberg. Karte 1:5000, s.a., s.l. [1870]. [1]
- Hans Peter Pawlik, Franz Raab: Kahlenbergbahn. [auszugsweiser Vorabdruck aus Bd. 5 der Schriftenreihe Internationales Archiv für Lokomotivgeschichte anläßlich der Ausstellung „Kahlenbergerinnerungen“, veranst. vom Bezirksmuseum Döbling, 24. Mai bis 29. Oktober 1972]. Slezak, Wien 1972, ISBN 3-900134-16-2. [2][3]
- Alfred Niel: Unvergessene alte Kahlenbergbahn. [Mit Illustr. u. Noten.] Verl. Carinthia, Klagenfurt 1974. [4]
- Hans Peter Pawlik: Unvergessene Kahlenbergbahn. 2. Aufl., Slezak, Wien 2001, ISBN 3-85416-191-3. [5]
- Helfried Seemann [Hrsg.], Richard Heinersdorff [Texte]: Wiener Bergbahnen. Kahlenberg, Leopoldsberg, Sophienalpe. Album, Verl. für Photographie, Wien 2001, ISBN 3-85164-105-1. [6]
- Martin Fuchs: Was dampft da auf den Kahlenberg? Die Geschichte der Wiener Bergbahnen. M. Fuchs, Wien 2002, ISBN 3-9501257-6-0. [7]
- Martin Fuchs: Bergbahnen im Wienerwald. Zahnradbahn – Drahtseilbahn – Knöpferlbahn. 2., durchges. u. erg. Auflage, M. Fuchs, Wien 2004. [8]