Kasztelania sieradzka
Kasztelania sieradzka – kasztelania w Sieradzu powstała na przełomie XI i XII w.[1][2]
Rozciągała się na powierzchni ok. 5500 km² i była najrozleglejszą spośród wchodzących w skład księstwa łęczyckiego, księstwa sieradzkiego, a później województwa sieradzkiego. Jej zasięg wytyczały na północy wsie: Chodaki, Zadzim, Lubola i Tomisławice; na zachodzie Żerechów, Socha, Witów, Zagajew, Raczków, Orzeżyn, Brudzew, Czajew, Godynice, Klonowa i Kopaniny; na południu doliny rzek Strugi Węglewskiej i Oleśnicy; na południowym wschodzie Wola Wiązowa, Kuźnica, Szczerców, dolina Widawki, następnie jej dopływu Rakówki oraz wsie: Rożniatowice, Kociszew, Śladkowice, Bychlew i Stara Gadka; na północnym wschodzie dolina Neru. W jej skład wchodziło również terytorium (ok. 200 km²) opola chropskiego (okolice dzisiejszych Pabianic).
Józef Kobierzycki w swych Przyczynkach do dziejów Ziemi Sieradzkiej[a]zamieścił listę 65 kasztelanów sieradzkich poczynając od Roberta h. Korab (1081), Piotra Dunina Włostowica h. Łabędź (1117), Hinczy z Rogowa h. Działosza (1190), a kończąc na Pawle Poraju Biernackim h. Poraj (1826).
Wprowadzone w II połowie XIV w. na miejsce kasztelanii powiaty (np. powiat sieradzki), wywodzące się z okręgów sądowych, dopiero w następnym stuleciu stały się jednostkami podziału terytorialnego. W razie potrzeby, np. przy zbieraniu podatków, korzystano z kościelnego podziału terytorium na parafie, bowiem aż do XIX w. nie wykształcono w Polsce niższych jednostek administracji państwowej.
Kasztelanowie sieradzcy
Grafika | Okres sprawowania urzędu | Kasztelan | Dalsza kariera | przypisy |
---|---|---|---|---|
![]() | 1291–1298 | Zbigniew Bąk z Brzezia | wojewoda sieradzki | [3] |
![]() | 1305-1316 | Klemens z Mierzyna | wojewoda sieradzki | |
![]() | 1318–1343 | Wacław Lis z Lutomierska | ||
![]() | 1343–1346 | Wacław z Lutomierska | ||
![]() | 1354–1359 | Chebda ze Służewa | wojewoda sieradzki | |
![]() | 1359–1369 | Świętopełk Bechcicki z Irządz | wojewoda sieradzki | |
![]() | 1370 | Piotr Świnka z Charłupi Wielkiej | ||
1372–1375 | Zbigniew N. | |||
1381–1384 | Jakub N. | |||
![]() | 1390–1398 | Adam Świnka z Charłupi Wielkiej | ||
![]() | 1399–1430 | Marcin Zaremba | wojewoda sieradzki | |
![]() | 1431–1452 | Wawrzyniec Zaremba | wojewoda sieradzki | |
![]() | 1453–1460 | Jan Hińcza z Rogowa | kasztelan sandomierski | |
![]() | 1461–1477 | Jan Zaremba | wojewoda sieradzki | |
1478–1480 | Piotr Dunin z Morawian | wojewoda brzeskokujawski | ||
![]() | 1483–1484 | Dobiesław Kurozwęcki | wojewoda lubelski | |
![]() | 1485–1501 | Mikołaj Kurozwęcki | wojewoda lubelski | |
![]() | 1501–1523 | Jan Przerębski | zmarł | |
![]() | 1524–1547 | Jakub Przerębski | ||
![]() | 1547–1559 | Stanisław Przerębski | ||
![]() | 1563–1567 | Jan Lutomierski | zmarł | |
![]() | 1567–1579 | Andrzej Dembowski | zmarł | |
![]() | 1578–1580 | Hieronim Bużeński | zmarł | |
![]() | 1581–1585 | Jan Krzysztoporski | zmarł | |
![]() | 1587–1588 | Stanisław Przedbor Koniecpolski | zmarł | |
![]() | 1588–1603 | Hieronim Bużeński | zmarł | |
![]() | 1603 | Stanisław Przerębski | zmarł | |
![]() | 1603–1612 | Jakub Jan Przerębski | ||
![]() | 1615–1620 | Jan Rudnicki | ||
![]() | 1620–1637 | Maksymilian hr. Przerembski | wojewoda łęczycki | |
![]() | 1628–1637 | Adam Walewski z Walewic | kasztelan łęczycki | |
![]() | 1638–1645 | Jan Koniecpolski | wojewoda sieradzki | |
![]() | 1646–1649 | Przemysław Bykowski | zmarł | |
![]() | 1649–1652 | Wojciech Jan Łubieński | zmarł | |
![]() | 1656–1657 | Hieronim Wierzbowski | wojewoda brzeskokujawski | |
![]() | 1658–1662 | Hieronim Grabiński | zmarł | |
![]() | 1663–1665 | Zygmunt Karol hr. Przerębski | wojewoda sieradzki | |
![]() | 1666–1679 | Jan Wojciech Męciński z Kurozwęk | zmarł | |
![]() | 1680–1689 | Melchior Jakub Grudziński | zmarł | |
![]() | w okresie 1680–1689 | Mikołaj Wiktoryn Grudziński | ||
![]() | 1690–1692 | Stanisław Małachowski | wojewoda poznański | |
![]() | 1692–1699 | Aleksander Feliks Lipski | wojewoda kaliski | |
![]() | 1699–1703 | Franciszek Bogusław ks. Dönhoff | zmarł | |
![]() | 1697–1703 | Franciszek Antoni Zapolski | zmarł | |
![]() | 1710–1729 | Michał Stanisław Tarnowski | zmarł | |
![]() | 1729–1750 | Antoni Józef Mycielski | zmarł | |
![]() | 1752–1757 | Kazimierz Jan Rychłowski | zmarł | |
![]() | 1756–1776 | Jan Antoni Mączyński | zmarł | |
![]() | Maciej Mycielski | |||
![]() | 1776–1780 | Aleksander Józef Nikodem Mączyński | zmarł | |
![]() | 1780–1788 | Władysław Biernacki | zmarł | |
![]() | 1788–1795 | Paweł Biernacki |
Uwagi
- ↑ Wyd. Warszawa 1915, s. 64–66.
Przypisy
- ↑ MarekM. Koter MarekM., Historyczno-geograficzne podstawy oraz proces kształtowania się regionu łódzkiego., [w:] T.T. Marszał (red.), Miasto – region – gospodarka w badaniach geograficznych. W stulecie urodzin Profesora Ludwika Straszewicza, Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, 2016, s. 131–161 .
- ↑ Jerzy Sikora, Między podbojem a prowincją. Przyczynek do piastowskiej organizacji Polski Centralnej w X i XI w., Olgierd Ławrynowicz, Jerzy Maik, Piotr A. Nowakowski (red.) [w:] Non Sensistis Gladios. Studia ofiarowane Marianowi Głoskowi w 70. rocznicę urodzin, Łódź 2011, s. 349-367.
- ↑ Kasztelanowie sierdzcy, Wielka Genealogia Minakowskiego – M.J. Minakowski [online], wielcy.pl [dostęp 2024-05-27] .
Linki zewnętrzne
- Marek Koter, Historyczno–geograficzne podstawy oraz proces kształtowania się regionu łódzkiego. [w:] T. Marszał (red.), Miasto – region – gospodarka w badaniach geograficznych. W stulecie urodzin Profesora Ludwika Straszewicza, Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, 2016, s. 131–161. Informacja o pracy: (str. 133–136; Ryc. 1) Opisane jest kształtowanie się prowincji łęczyckiej i kasztelanii wchodzących na jej terenie. Podkreślone jest znaczenie Łęczycy. Na Ryc. 1 pokazany jest zasięg prowincji łęczyckiej przed rozbiciem dzielnicowym, wraz z kasztelaniami znajdującymi się na jej terenie (łęczycką, sieradzką, spicymierską, wolborską, rozpierską, skrzyńską, żarnowską i małogoską).
- Jerzy Sikora, Między podbojem a prowincją. Przyczynek do piastowskiej organizacji Polski Centralnej w X i XI w., Olgierd Ławrynowicz, Jerzy Maik, Piotr A. Nowakowski (red.) [w:] Non Sensistis Gladios. Studia ofiarowane Marianowi Głoskowi w 70. rocznicę urodzin, Łódź 2011, s. 349–367. Informacja o pracy: Praca opisuje proces powstawania prowincji łęczyckiej, który obejmuje: (1) okres wewnętrznej ekspansji państwa Polan w X wieku i związane z tym podporządkowywanie sobie mieszkańców i terenów poprzez niszczenie starych grodów i budowę nowych; (2) zmiany jakie zachodziły na tych terenach podczas reorganizacji państwa rozpoczętej przez Kazimierza Odnowiciela po kryzysie lat 30. XI w., i zachodzącej w 2. poł. XI i 1. poł. XII w. włącznie z powstaniem nowego systemu grodów administracyjnych, co wiązało się z przebudową obiektów z okresu pierwszej monarchii, jak Tum (koło Łęczycy), czy Rozprza, jak i kompletnie nowe założenia: Spicymierz, Sieradz, być może też Wolbórz. Autor posługuje się terminami "grody – ośrodki administracji państwa", "system grodowy" na określenie struktur, które póżniej określane są kasztelaniami.
Bibliografia
- Dylik J., „Województwo ze stolicą bez antenatów”, Łódź 1971 r.
- Rosin R., Warunki naturalne, drogi lądowe i rozwój terytorialno–administracyjny, [w:] „Szkice z dziejów Sieradzkiego”, Łódź 1977 r.