Kazimierz Nowak (podróżnik)
![]() | Ten artykuł dotyczy podróżnika. Zobacz też: inne osoby o tym imieniu i nazwisku. |
![]() | |||
Data i miejsce urodzenia | 11 stycznia 1897 | ||
---|---|---|---|
Data i miejsce śmierci | 13 października 1937 | ||
Zawód, zajęcie | fotoreporter, podróżnik | ||
Miejsce zamieszkania | Stryj k. Lwowa, Boruszyn, Wagowo, Poznań | ||
Rodzice | Stanisław Nowak | ||
Małżeństwo | Maria Wanda (z domu Gorcik) | ||
Dzieci | Elżbieta, Romuald | ||
| |||
| |||
Strona internetowa |
Kazimierz Nowak (ur. 11 stycznia 1897 w Stryju, zm. 13 października 1937 w Poznaniu) – polski podróżnik, korespondent i fotograf, cyklista, pionier polskiego reportażu, który w latach 1931–1936 przebył samotnie kontynent afrykański z północy na południe, a następnie z powrotem, pokonując około 40 tys. km rowerem, pieszo, konno, na wielbłądzie, czółnem oraz pociągiem[1].
Zarys biograficzny
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/3c/Kazimierz_Nowak_with_family.jpg/250px-Kazimierz_Nowak_with_family.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/18/Na_szerokim_%C5%9Bwiecie_-_Kazimierz_Nowak_is_dead.jpg/250px-Na_szerokim_%C5%9Bwiecie_-_Kazimierz_Nowak_is_dead.jpg)
Urodzony w Stryju (obecnie w obwodzie lwowskim), po I wojnie światowej przeniósł się do Poznania, gdzie pracował jako reporter w poznańskiej prasie.
Już jako dziecko marzył, by poznać Afrykę. Jednym z celów podjęcia podróży przez Afrykę było utrzymanie rodziny z honorariów za relacje. Były one publikowane w prasie polskiej (w czasopismach takich, jak „Światowid”, „Na Szerokim Świecie”, „Naokoło świata”, „Ilustracja Polska” i „Przewodnik Katolicki”)[2], a także francuskiej, włoskiej i brytyjskiej[3]. W swoich listach i na zdjęciach z podróży do Afryki, obok osobistych przeżyć, uchwycił niezwykłą kulturę, bogactwo przyrody i życie duchowe kontynentu afrykańskiego. Wypowiadał się przeciw kolonializmowi.
Po powrocie, w listopadzie 1936 usiłował podjąć pracę we Francji jako fotoreporter, lecz bez skutku. Powróciwszy do kraju w grudniu 1936, wygłaszał odczyty na temat Afryki, które były bogato ilustrowane przezroczami.
Zmarł w niespełna rok po powrocie z podróży na zapalenie płuc, które mogło być rezultatem wycieńczenia organizmu spowodowanego trudami podróży, malarią i operacją chirurgiczną nogi[4]. Został pochowany na cmentarzu Górczyńskim w Poznaniu.
Tam i z powrotem, czyli trasa podróży
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f6/Kazimierz_Nowak%27s_bicycle_2.jpg/250px-Kazimierz_Nowak%27s_bicycle_2.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/78/Kazimierz_Nowak-poster_about_his_lecture.jpg/250px-Kazimierz_Nowak-poster_about_his_lecture.jpg)
Nazwy miast, państw i posiadłości są tu podane w postaci, jakiej używano w czasie jego podróży:
Droga na południe: Start: listopad 1931 – Trypolis, Bengazi, Tobruk (Libia) → Kair (Egipt) → Chartum, Malakal (Sudan Anglo-Egipski) → Kongo Belgijskie → Elisabethville (Rodezja Północna) → Rodezja Południowa → Pretoria, Przylądek Igielny, meta: maj 1934 (Związek Południowej Afryki)
Droga na północ: Start: maj 1934 – Przylądek Igielny, Kapsztad (Związek Południowej Afryki), Windhuk (Afryka Południowo-Zachodnia) → Angola → Leopoldville, Brazzaville (Kongo Belgijskie) → Fort Lamy (Francuska Afryka Równikowa) → Francuska Afryka Zachodnia → Algier, meta: listopad 1936 (Algieria)
Bibliografia na temat podróżnika i jego dokonań
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/86/Kazimierz_Nowak_in_profile.jpg/180px-Kazimierz_Nowak_in_profile.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/31/Marys_boat.jpg/250px-Marys_boat.jpg)
Dotychczas ukazały się cztery opracowania poświęcone Kazimierzowi Nowakowi.
W 1962 wydano przygotowany przez jego córkę Elżbietę Nowak-Gliszewską album Przez Czarny Ląd (K. Nowak, E. Gliszewska, Przez Czarny Ląd, Wiedza Powszechna, Warszawa 1962) zawierający 335 fotografii, wybranych spośród przeszło 2000, które wykonał Kazimierz Nowak. Elżbieta Nowak-Gliszewska pracowała również nad wydaniem korespondencji Nowaka w książce Na przełaj przez Afrykę. Książki nie udało się wówczas opublikować[5].
Relacje prasowe zostały zebrane przez Łukasza Wierzbickiego i wydane w 2000 roku w książce Rowerem i pieszo przez Czarny Ląd, którą Ryszard Kapuściński uznał za klasykę polskiego reportażu. Książka doczekała się wielu wydań w różnym formacie[6].
Pierwszy zagraniczny przekład książki Rowerem i pieszo przez Czarny Ląd wydano w 2014 roku na Węgrzech. Tłumaczenia dokonała Vera Wołosz.
Polska Kazimierza Nowaka – przewodnik rowerzysty autorstwa Jacka Łuczaka jest trzecią pozycją o Nowaku[7]. Jest to pierwsza biograficzna książka o Kazimierzu Nowaku, napisana w formule przewodnika rowerowego. Autor koncentruje się na dziejach podróżnika w czasach poprzedzających jego podróż do Afryki w 1931.
Kochana Maryś! Listy z Afryki to zbiór listów K. Nowaka do żony Marii, pisanych podczas pięciu lat jego afrykańskiej wyprawy. Zbiór liczy łącznie 1242 listy, a pierwszy z czterech planowanych tomów ukazał się w grudniu 2014 r. (DM Sorus). Obejmuje on listy z okresu 4 listopada 1931 – 13 stycznia 1933. Drugi tom, obejmujący listy z okresu 13 I 1933 – 1 V 1934 ukazał się w grudniu 2015 roku (DM Sorus).
Tablice pamiątkowe
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/94/2016-01-15_Tablica_po%C5%9Bwiecona_Kazimierzowi_Nowakowi_na_Dworcu_G%C5%82%C3%B3wny_w_Poznaniu_%28stary_budynek%29.jpg/180px-2016-01-15_Tablica_po%C5%9Bwiecona_Kazimierzowi_Nowakowi_na_Dworcu_G%C5%82%C3%B3wny_w_Poznaniu_%28stary_budynek%29.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/ce/Kazimierz_Nowak_in_jungle_2.jpg/250px-Kazimierz_Nowak_in_jungle_2.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/9c/Bicycle_mending.jpg/250px-Bicycle_mending.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/16/Kazimierz_Nowak_cooking_at_his_free_time_in_Africa.jpg/250px-Kazimierz_Nowak_cooking_at_his_free_time_in_Africa.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c6/Leopard_hunting.jpg/250px-Leopard_hunting.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/8c/Ferry-boat_in_Africa.jpg/250px-Ferry-boat_in_Africa.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a4/Tribal_elders.jpg/250px-Tribal_elders.jpg)
25 listopada 2006 w holu Dworca Kolejowego Poznań Główny Ryszard Kapuściński odsłonił tablicę pamiątkową poświęconą Kazimierzowi Nowakowi. Obok tablicy informacyjnej zawisła mapa Afryki z zaznaczoną trasą podróży. Podczas ceremonii odsłonięcia tablicy Kapuściński powiedział[8]:
Wyczyn Kazimierza Nowaka zasługuje na to, by jego nazwisko znalazło się w słownikach i encyklopediach, by było wymieniane obok takich nazwisk jak Stanley i Livingstone. Kazimierz Nowak był człowiekiem o ogromnej wyobraźni i odwadze, człowiekiem nieustraszonym. Pokazał, że jeden biały człowiek, zupełnie bezbronny, nieposiadający żadnego uzbrojenia, a jedynie wiarę w drugiego człowieka, może przebyć samotnie wielki kontynent, i to w czasach gdy Europa zaczynała dopiero odkrywać Trzeci Świat i jego mieszkańców.
Tylko ktoś, kto zna te rejony, gdzie podróżował Kazimierz Nowak, i sposób w jaki to zrobił, może docenić to bohaterstwo połączone z niezwykłą skromnością. On się nie chwalił, on po prostu opisywał, co widział.
13 października 2009 odsłonięto kolejną tablicę pamiątkową – na cmentarzu górczyńskim w Poznaniu[9].
24 sierpnia 2012 w Szczawnicy otwarty został Szlak Podróżników i Odkrywców, w jego skład wchodzi kamień z tablicą pamiątkową, poświęconą Kazimierzowi Nowakowi[10].
Rzeźba lodowa
W ramach Międzynarodowego Festiwalu Rzeźby Lodowej w Poznaniu, w grudniu 2012 r. w pobliżu nowego budynku dworca kolejowego powstała rzeźba z lodu przedstawiająca Kazimierza Nowaka z rowerem. Jej autorzy, artyści rzeźbiarze Michał Mizuła z Polski oraz Samuel Girault z Francji (sponsorowani przez firmę TriGranit)[11] uzyskali I miejsce w tym konkursie.
Afryka Kazika
W 2008 roku ukazała się książka zatytułowana Afryka Kazika autorstwa Łukasza Wierzbickiego, w której przygody Kazimierza Nowaka przedstawiono w formie opowiadań przeznaczonych dla dzieci. W oparciu o treść książki powstał komiks oraz gra planszowa.
Patronat
Kazimierz Nowak jest patronem Szkoły Podstawowej w Dąbrówce w gminie Dopiewo[12].
Jego imieniem nazwano też skwer przy ul. Lodowej (blisko miejsca, gdzie mieszkał)[13].
Przypisy
- ↑ Wbrew własnej woli pokonał pociągiem 620-kilometrowy odcinek Wadi Halfa – Atbara w Sudanie. Kazimierz Nowak: Dwie stolice Sudanu. W: Nowak Kazimierz: Rowerem i pieszo przez Czarny Ląd. Wyd. 4. Poznań: Sorus, 2008, s. 83. ISBN 978-83-89949-36-3.
- ↑ Łukasz Wierzbicki, który redagował całość tekstu książki, pisze we wprowadzeniu do wyd. III, że przygotowując I wydanie książki Rowerem i pieszo … korzystał z ww. czasopism
- ↑ Filip Springer: Kazik reporter w: Polityka nr 48(2631)/2007
- ↑ S. Wilczak: Wielcy podróżnicy.
- ↑ Informacja o książce na oficjalnej stronie
- ↑ K. Nowak, Rowerem i pieszo przez Czarny Ląd. Listy z podróży afrykańskiej z lat 1931–1936, Sorus, Poznań 2000, ISBN 83-87133-62-0 fragment; wydanie II – 2006; wydanie III rozszerzone – 2007; wydanie IV – „do plecaka”, zmniejszony format wydania III – od maja 2008; wydanie V – 2009; wydanie VI zmienione – 2011
- ↑ Jacek Łuczak, Polska Kazimierza Nowaka – przewodnik rowerzysty, Sorus, Poznań 2011, ISBN 978-83-62653-02-7
- ↑ Kazimierz Nowak: Rowerem i pieszo przez Czarny Ląd : listy z podróży afrykańskiej z lat 1931–1936. Poznań: Sorus, 2007, s. 15-15. ISBN 978-83-89949-35-6.
- ↑ Przegląd wydarzeń. Sierpień-październik 2009, w: Kronika Miasta Poznania, nr 4/2009, s.540, ISSN 0137-3552
- ↑ POLSKA: Zapomniany Szlak Podróżników i Odkrywców w Szczawnicy - Bar Świat [online], barswiat.pl [dostęp 2021-12-05] .
- ↑ Janusz Ludwiczak: Wyrzeźbiony z lodu Kazimierz Nowak wita podróżnych przed nowym dworcem kolejowym lazarz.pl, 08.12.2012
- ↑ Za stroną internetową szkoły w Dąbrowie
- ↑ Janusz Ludwiczak Lejek Łazarski jest już oficjalnie Skwerem im. Kazimierza Nowaka lazarz.pl, 06-10-2013
Linki zewnętrzne
- Oficjalna strona o Kazimierzu Nowaku
- AfrykaNowaka.pl – Wyprawa śladami Kazimierza Nowaka w latach 2009-2011
- Sylwia Wilczak: Wielcy podróżnicy. Kazimierz Nowak (1897–1937) – samotnik na Czarnym Lądzie gazeta.pl, 01.05.2007, aktualizacja: 27.06.2007
- Zdjęcia Kazimierza Nowaka w Narodowym Archiwum Cyfrowym