Kiryskowate
Callichthyidae[1] | |||
Bonaparte, 1838 | |||
Okres istnienia: miocen–dziś PreꞒ Ꞓ O S D C P T J K Pg N Q 23.03/0 23.03/0 | |||
![]() Przedstawiciel rodziny – Corydoras sterbai | |||
Systematyka | |||
Domena | eukarionty | ||
---|---|---|---|
Królestwo | zwierzęta | ||
Typ | strunowce | ||
Podtyp | kręgowce | ||
Gromada | promieniopłetwe | ||
Infragromada | doskonałokostne | ||
Rząd | sumokształtne | ||
Rodzina | kiryskowate | ||
| |||
| |||
|
Kiryskowate[2], kiryski[3] (Callichthyidae) – rodzina małych ryb sumokształtnych (Siluriformes), przez polskich akwarystów błędnie[a] nazwana sumikowatymi[4]. Obejmuje prawie 200 gatunków, w tym wiele popularnych słodkowodnych ryb akwariowych. Powszechnie nazywane są kiryskami (układ łusek na ich ciele przypomina budową kirys). Często mylone z rybami z rodziny kirysowatych (Doradidae), z którymi, choć nie są blisko spokrewnione, zaliczane są do grupy sumików pancernych. Niektóre gatunki potrafią pokonywać krótkie odcinki po lądzie. Większe gatunki są lokalnie hodowane i poławiane jako ryby konsumpcyjne, niektóre są pieczone w pancerzu, a następnie obierane ze skorupy. W zapisie kopalnym kiryskowate znane są z formacji La Venta ze środkowego miocenu (Hoplosternum sp.) i z formacji Maiz Gordo, z późnego paleocenu (†Corydoras revelatus)[5][6].
Występowanie
Zasięg występowania kiryskowatych obejmuje Amerykę Południową. Poza tym kontynentem tylko Hoplosternum punctatum spotykany jest w kilku rzekach Panamy. Callichthyidae zasiedlają większość środowisk słodkowodnych, w tym wody stojące lub wolno płynące, o różnym stopniu natlenienia. Sumik pancerny (Callichthys callichthys) spotykany jest w wilgotnej ściółce.
Cechy charakterystyczne
Ciało kiryskowatych osłonięte jest pancerzem utworzonym z dwóch rzędów płytek kostnych biegnących wzdłuż ciała po obydwu jego bokach. Mały otwór gębowy znajduje się w położeniu dolnym, jest wyposażony w jedną lub dwie pary dobrze rozwiniętych wąsików. W płetwie grzbietowej i w płetwach piersiowych występuje twardy promień tworzący kolec. Płetwa tłuszczowa również wspiera się na kolcu. Jelito kiryskowatych okresowo funkcjonuje jako dodatkowy narząd oddechowy[5].
Ich wielkość jest różna, począwszy od kilku gatunków z rodzaju Corydoras dorastających do 2 cm, a skończywszy na ponad 20-centymetrowym Hoplosternum littorale.
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1f/Schleromystax_barbatus5015.jpg/240px-Schleromystax_barbatus5015.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2a/Fish_at_Louisville_Zoo_025.jpg/240px-Fish_at_Louisville_Zoo_025.jpg)
Klasyfikacja
Rodzaje zaliczane do tej rodziny grupowane są w 2 podrodzinach[5]:
Callichthyinae: Callichthys – Dianema – Hoplosternum – Lepthoplosternum – Megalechis
Corydoradinae: Aspidoras – Brochis – Corydoras – Scleromystax
Brochis jest przez wielu autorów włączany do rodzaju Corydoras[7][8].
Większość, bo około 150 z około 200 gatunków[9] tej rodziny klasyfikowanych jest w rodzaju Corydoras. Jest to najliczniejszy w gatunki rodzaj ryb sumokształtnych.
Ekologia
Większość kiryskowatych z podrodziny Callichthyinae po osiągnięciu dojrzałości wiedzie samotniczy tryb życia. Jedynie młode osobniki przebywają w grupach. Składają jaja na roślinach w pobliżu powierzchni wody, kilka z nich buduje gniazda z pęcherzyków powietrza.
Przedstawiciele Corydoradinae preferują gromadne życie. Ikrę składają na podłożu, a w akwarium również na szybach.
Zobacz też
Uwagi
- ↑ W literaturze ichtiologicznej oraz w Encyklopedii PWN nazwa sumikowate została przyjęta dla rodziny Ictaluridae.
Przypisy
- ↑ Callichthyidae, [w:] Integrated Taxonomic Information System (ang.).
- ↑ Kahl, Kahl i Vogt 2000 ↓, s. 102.
- ↑ Krystyna Kowalska, Jan Maciej Rembiszewski, Halina Rolik Mały słownik zoologiczny, Ryby, Wiedza Powszechna, Warszawa 1973
- ↑ Nazewnictwo ryb egzotycznych, AKWARIUM, Nr 1-2/70
- ↑ a b c J.S. Nelson, T.C. Grande, M.V.H. Wilson: Fishes of the World. Wyd. 5. John Wiley & Sons, 2016. ISBN 978-1-118-34233-6. (ang.).
- ↑ Ferraris 2007 ↓, s. 123.
- ↑ Ferraris 2007 ↓, s. 112.
- ↑ R. Fricke, W. N. Eschmeyer, R. van der Laan (eds): Catalog of Fishes: genera, species, references (electronic version). California Academy of Sciences. [dostęp 2018-10-09]. (ang.).
- ↑ Ferraris 2007 ↓, s. 5.
Bibliografia
- Roberto E. Reis: Callichthyidae. Armored Catfishes. The Tree of Life Web Project, 1998. [dostęp 2009-07-26]. (ang.).
- Froese, R. & D. Pauly: Family Callichthyidae - Callichthyid armored catfishes. FishBase. World Wide Web electronic publication. www.fishbase.org, 2009. [dostęp 2009-07-26]. (ang.).
- Ferraris Carl J. Jr.. Checklist of catfishes, recent and fossil (Osteichthyes, Siluriformes), and catalogue of siluriform primary types (format pdf). „Zootaxa”. 1418, s. 1–628, 2007. ISSN 1175-5334. (ang.).
- Wally Kahl, Burkard Kahl, Dieter Vogt: Atlas ryb akwariowych. Przekład: Henryk Garbarczyk i Eligiusz Nowakowski. Warszawa: Delta W-Z, 2000. ISBN 83-7175-260-1.
- Włodzimierz Załachowski: Ryby. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1997. ISBN 83-01-12286-2.
- J9U: 987007293760005171
- Britannica: animal/callichthyid-armoured-catfish
- БРЭ: 2036435
- SNL: pansermaller