Klon jesionolistny
![]() | |||
Systematyka[1][2] | |||
Domena | eukarionty | ||
---|---|---|---|
Królestwo | rośliny | ||
Podkrólestwo | |||
Nadgromada | |||
Gromada | |||
Podgromada | |||
Nadklasa | okrytonasienne | ||
Klasa | Magnoliopsida | ||
Nadrząd | |||
Rząd | mydleńcowce | ||
Rodzina | mydleńcowate | ||
Rodzaj | klon | ||
Gatunek | klon jesionolistny | ||
Nazwa systematyczna | |||
Acer negundo L. Sp.Pl.2, 1753[3] | |||
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[4] | |||
![]() najmniejszej troski | |||
Zasięg | |||
Naturalny zasięg gatunku | |||
| |||
| |||
|
Klon jesionolistny (Acer negundo L.) – gatunek drzewa z rodziny mydleńcowatych (Sapindaceae). W obrębie rodzaju klasyfikowany do sekcji Negundo i serii Negundo[3]. Występuje naturalnie w Ameryce Północnej i Środkowej (na południu sięga do Gwatemali i stanu Chiapas w Meksyku)[3]. Zawleczony, zdziczały i w pełni zadomowiony w wielu częściach świata, także w Polsce. Do Europy i Polski introdukowany został w XVIII–XIX wieku (kenofit). Występuje powszechnie niemal w całym kraju z wyjątkiem części Pomorza i Polski północno-wschodniej[5]. Zaliczany jest do roślin inwazyjnych – niebezpiecznych dla rodzimej flory[6].
Morfologia
- Pokrój
- Osiąga wysokość 18–20[7][8] (25[9]) m. Formuje szeroką, rozłożystą i nieregularną koronę[9].
- Pień
- Drzewo często wielopniowe lub nisko rozgałęzione, pnie zwykle krzywe, pokryte naroślami. Konary pokładające się, pędy pionowe[7], prętowate i dosyć sztywne, nagie i błyszczące lub pokryte sinym woskowym nalotem[9]. Kora początkowo oliwkowozielona i gładka, z czasem robi się jasnoszara i spękana, z nieregularną siatką bruzd[7].
- Liście
- Nieparzystopierzaste, składające się z 3–5, rzadziej 7–9 listków, osadzonych na krótkich łodyżkach. Listki są jajowate do jajowatolancetowatych, całobrzegie, nieregularnie piłkowane lub klapowane, osiągają długość do 10 cm[9]. Liście ułożone naprzeciwlegle. Górna powierzchnia liści zielona, dolna owłosiona.
- Kwiaty
- Rozdzielnopłciowe, rozmieszczone dwupiennie, bezpłatkowe. Męskie kwiaty zebrane w zwisające pęczki, żeńskie zebrane w grona[9].
- Owoce
- Jednostronnie oskrzydlony, wydłużony orzeszek (tzw. skrzydlak), który rośnie połączony symetrycznie z drugim. Skrzydlaki ustawione są pod kątem ostrym, skrzydełka prawie równoległe[9].
- Liście
- Kwiaty żeńskie
- Kwiaty męskie
- Owoce
- Gatunki podobne
- Od klonu winnolistnego, klonu palmowego 'Hagomoro' i innych stale trójlistkowych klonów odróżnia się większym rozmiarem i bardziej nieregularnym pokrojem[7].
Biologia i ekologia
Megafanerofit. Gatunek dwupienny. Kwitnie od marca do kwietnia[8]. Kwiaty pojawiają się jeszcze przed rozwinięciem liści[9]. Liczba chromosomów: 2n = 26[8]. Rośnie szybko, ale jest krótkowieczny. Jego kruche gałęzie są często łamane przez wiatry lub śnieg.
Najlepiej rośnie w mieszanych lasach liściastych rosnących na żyznych, wilgotnych glebach. Bardzo odporny na suszę, zanieczyszczenia powietrza oraz mrozy. W Polsce sadzony i zdziczały, najczęściej nad rzekami[8].
Zmienność
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/13/Acer_negundo_Variegatum_A.jpg/250px-Acer_negundo_Variegatum_A.jpg)
Wyróżnianych jest kilka taksonów niższego rzędu, w zależności od ujęcia opisywanych w randze podgatunków lub odmian:
- Acer negundo var. arizonicum Sarg.[10]
- Acer negundo subsp. californica (Torr. & A. Gray) Wesm.[3] lub Acer negundo var. californicum (Torr. & A.Gray) Sarg.[10]
- Acer negundo subsp. interius (Britton) Á. Löve & D. Löve[3] lub Acer negundo var. interior (Britton) Sarg.[10]
- Acer negundo subsp. mexicanum (DC.) Wesm.[3][10]
- Acer negundo var. texanum Pax[3][10]
- Acer negundo var. violaceum (Booth ex Loudon) H.Jaeger[10]
Niektóre z barwnych odmian hodowlanych klonu jesionolistnego:
- A. negundo 'Auratum' – odmiana żeńska, młode przyrosty jasnożółte, później jasnozielone[7].
- A. negundo 'Elegans' – błyszczące liście z szerokim jasnożółtym brzegiem[7].
- A. negundo 'Flamingo' – młode liście białe do jasnoróżowych z zielonymi plamami, o różowych ogonkach. Dorosłe liście ciemnozielone z białym obrzeżeniem[7].
- A. negundo 'Kelly's Gold' – odmiana żeńska, mała, jaskrawa[7].
- A. negundo 'Variegatum' – odmiana żeńska, o bardzo dekoracyjnych jasnych, białopstrych liściach i owocach z białymi skrzydełkami[7].
Zastosowanie
- Roślina ozdobna
- Sprowadzona do Europy w XVII wieku, z czasem zdziczała, rozsiewa się naturalnie, często zachwaszczając otoczenie. Obecnie wyhodowano wiele odmian o kolorowych liściach często z barwnymi obwódkami, które często sadzone są w ogrodach przydomowych. Zwykle są to formy szczepione na pniu. Sposób uprawy: Sadzony z gotowych sadzonek. Nie ma specjalnych wymagań co do gleby. Najlepiej rośnie na miejscach słonecznych. Chcąc uzyskać ładny, zagęszczony wygląd korony należy ją systematycznie przycinać.
- Inne zastosowania
- Bywa wykorzystywany do pozyskiwania syropu klonowego[7].
Przypisy
- ↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
- ↑ Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2010-02-04] (ang.).
- ↑ a b c d e f g Taxon: Acer negundo L.. [w:] Germplasm Resources Information Network (GRIN) [on-line]. [dostęp 2010-02-04]. (ang.).
- ↑ Acer negundo, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species (ang.).
- ↑ AdamA. Zając AdamA., MariaM. Zając MariaM., Atlas rozmieszczenia roślin naczyniowych w Polsce, Kraków: Pracownia Chorologii Komputerowej Instytutu Botaniki Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2001, ISBN 83-915161-1-3 .
- ↑ Gatunki obce w Polsce. Instytut Ochrony Przyrody PAN. [dostęp 2017-03-05].
- ↑ a b c d e f g h i j OwenO. Johnson OwenO., DavidD. More DavidD., Drzewa, Warszawa: Multico Oficyna Wydawnicza, 2009, s. 390, ISBN 978-83-7073-643-9 .
- ↑ a b c d LucjanL. Rutkowski LucjanL., Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2007, s. 294, ISBN 83-01-14342-8 .
- ↑ a b c d e f g AlicjaA. Szweykowska AlicjaA., JerzyJ. Szweykowski JerzyJ., Słownik botaniczny, wyd. II, zmienione i uzupełnione, Warszawa: Wiedza Powszechna, 2003, s. 373-374, ISBN 83-214-1305-6 .
- ↑ a b c d e f Acer negundo L.. [w:] Plants of the World Online [on-line]. Royal Botanic Gardens, Kew, 2019. [dostęp 2020-12-28]. (ang.).
- Britannica: plant/box-elder
- BioLib: 3603
- EoL: 583069
- EUNIS: 150785
- Flora of China: 200013051
- Flora of North America: 200013051
- FloraWeb: 8
- GBIF: 3189866
- identyfikator iNaturalist: 47726
- IPNI: 781412-1
- ITIS: 28749
- NCBI: 4023
- Plant Finder: 275364
- identyfikator Plant List (Royal Botanic Gardens, Kew): kew-2616024
- Plants of the World: urn:lsid:ipni.org:names:781412-1
- Tela Botanica: 74932
- identyfikator Tropicos: 200001
- USDA PLANTS: ACNE2
- CoL: 94F5