Kościół Świętego Andrzeja w Kolonii
Kościół filialny | |||||||||||
![]() Widok kościoła z wieży katedry św. Piotra i NMP | |||||||||||
Państwo |
| ||||||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
Miejscowość | Kolonia | ||||||||||
Wyznanie | |||||||||||
Kościół | |||||||||||
Parafia | Pfarrei St. Aposteln | ||||||||||
Wezwanie | św. Andrzej | ||||||||||
| |||||||||||
| |||||||||||
Położenie na mapie Kolonii ![]() | |||||||||||
Położenie na mapie Niemiec ![]() | |||||||||||
Położenie na mapie Nadrenii Północnej-Westfalii ![]() | |||||||||||
![]() | |||||||||||
| |||||||||||
Strona internetowa |
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f0/K%C3%B6ln_St_Andreas_Grundriss_1916.jpg/240px-K%C3%B6ln_St_Andreas_Grundriss_1916.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/7a/Koeln_st_andreas_innenraum2.jpg/240px-Koeln_st_andreas_innenraum2.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e2/St._Andreas%2C_K%C3%B6ln-4961.jpg/240px-St._Andreas%2C_K%C3%B6ln-4961.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/87/K%C3%B6ln_St._Andreas_Innen_Orgel_1.jpg/240px-K%C3%B6ln_St._Andreas_Innen_Orgel_1.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/9a/K%C3%B6ln_St._Andreas_04.jpg/240px-K%C3%B6ln_St._Andreas_04.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b0/Koeln_st_andreas_wandmalerei_drei_koenige.jpg/240px-Koeln_st_andreas_wandmalerei_drei_koenige.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b8/K%C3%B6ln_St._Andreas_Innen_Schrein_1.jpg/240px-K%C3%B6ln_St._Andreas_Innen_Schrein_1.jpg)
Kościół Świętego Andrzeja (niem St. Andreas Kirche) – jeden z dwunastu romańskich kościołów w Kolonii, położony na terenie historycznego Starego Miasta (obecnie Altstadt-Nord) nieopodal katedry. Należąca do dominikanów świątynia stanowi syntezę stylów romańskiego i gotyckiego.
Historia
Położony w cieniu katedry św. Piotra i NMP kościół św. Andrzeja ma odległą metrykę. Panujący w latach (871–889) arcybiskup Willibert polecił wznieść kościół, który w roku 923 za panowania abp Hermanna I (889–926) wszedł w skład żeńskiego konwentu zakonnego. W X wieku za czasów abp Brunona (953–965) oraz Gero (969–976) wzniesiono nowy kościół poświęcony św. Andrzejowi. Około połowy XI wieku kościół rozbudowano. Otrzymał on transept i trójnawową kryptę, ponad nią wzniesiono prezbiterium zamknięte absydą. W takim stanie dotrwał do przełomu XII i XIII stulecia. W dobie panowania Hohenstaufów świątynię przebudowano w stylu późnoromańskim. Z tej przebudowy do dziś zachowała się część zachodnia i trójnawowy korpus nawowy.
W XIV wieku wzniesiono szereg gotyckich kaplic, z zachowanymi do dziś malowidłami ściennymi. W XV wieku przebudowano prezbiterium na wzór chóru katedry w Akwizgranie. Formy te powtórzono podczas przebudowy transeptu. Na skrzyżowaniu naw powstała ośmioboczna wieża nakryta dachem falistym. W XIX wieku kościół przeszedł konserwację, przy czym wyburzono znaczną część zabudowań klasztornych w tym krużganki. Po odbudowie ze zniszczeń wojennych (szczęśliwie ocalała gotycka polichromia w kaplicach) w 1947 roku kościół został przekazany dominikanom. W 1954 w krypcie wtórnie pogrzebano dominikanina św. Alberta Wielkiego (ok. 1200–1280, kanonizowany w 1931) – jednego z najważniejszych przedstawicieli średniowiecznej filozofii i teologii. 15 listopada 1980 w 700. rocznicę śmierci Alberta Wielkiego kościół nawiedził papież Jan Paweł II.
Architektura
Obecny kościół składa się z romańskiej części zachodniej – masywu zachodniego i trójnawowego korpusu nawowego z czasów Hohenstaufów o dwóch przęsłach zbudowanych zgodnie z systemem wiązanym (jednemu przęsłu nawy głównej podporządkowane są dwa w nawie bocznej) oraz gotyckiej części wschodniej – trójprzęsłowego prezbiterium zamkniętego poligonalnie, poprzedzonego transeptem, którego ramiona zamknięte są wielobocznie. Przy północnym ramieniu transeptu i obu nawach bocznych XIV-wieczne kwadratowe w planie kaplice.
Wystrój wnętrza
Ściany kaplic bocznych zdobi duży zespół polichromii pochodzącej z XIV wieku. Malowidła te poświęcone są tematyce maryjnej. W północnej kaplicy został przedstawiony szeregowo cykl wydarzeń z życia Marii, treść została wzbogacona o wątki hagiograficzne patronów Kolonii – świętych Gereona i Urszuli. W sąsiedniej kaplicy malowidło z wizerunkiem św. Krzysztofa. Kaplicę w południowo-wschodniej części kościoła zdobi monumentalne malowidło ilustrujące Koronację NMP, po bokach wizerunki świętych apostołów Piotra i Pawła.
W północnym ramieniu transeptu zachowała się XIV wieczna Pietà pochodząca z dawnego zburzonego w XIX wieku kościoła dominikanów pw. Świętego Krzyża. Dzieło to jest świadectwem wpływów XIV-wiecznej myśli mistycznej, wyrażającej współcierpienie z Chrystusem. W kaplicy w południowo-zachodniej części kościoła znajduje się późnogotycki ołtarz Marii Różańcowej, ufundowany przez przeora dominikańskiego Jakoba Sprengera i namalowany ok. 1500/1510 przez Mistrza Świętego Seweryna jednego z reprezentantów tzw. szkoły kolońskiej. W sąsiedniej kaplicy tryptyk Ukrzyżowania pędzla Bartholomäusa Bruyna Starszego. Późnogotycką rzeźbę z początku XVI stulecia reprezentują pełnoplastyczne figury świętych Krzysztofa oraz Archanioła Michała.
W prezbiterium, późnogotyckie drewniane stalle z 1430 roku oraz renesansowe sakramentarium z rzeźbionymi wizerunkami świętych Andrzeja i Mateusza oraz sceną Ostatniej Wieczerzy.
W południowym ramieniu transeptu późnogotycki złocony relikwiarz w typie domkowym, kryjący szczątki Machabeuszy, pochodzący ze zburzonego w XIX wieku kościoła pod tym wezwaniem. Na ściankach płaskorzeźbione sceny z męczeństwa Machabeuszy i Pasji Chrystusa, na dachu figurki Czterech Ewangelistów zaś w narożach Chrystusa, Heleny, Marii i nieznanego kapłana. Wewnątrz masywu zachodniego XVI wieczna studzienka do której według legendy przelano krew Jedenastu Tysięcy Dziewic, które (wraz ze św. Urszulą) zginęły z rąk Hunów pod Kolonią w drodze do Rzymu.
Dzwony
Zawieszone na wieży cztery dzwony, odlane zostały w 1955 przez Hansa Hüeskera (w ludwisarni Petit & Gebr. Edelbrock) w Gescher[1]. Dyspozycja dźwięków jest zgodna z tetrachordem w średniowiecznej skali doryckiej.
Lp. | Nazwa | Średnica (mm) | Masa (kg) | Dźwięk (16tel) | Inskrypcje |
1 | Albertus Magnus | 1389 | 1650 | d1 +2 | „O clara lux Coloniae! Alberte doctor optime Thomae magister inclyte. Hymni tributu suscipe Colonia Agrippina“ |
2 | Christus | 1224 | 1100 | e1 +3 | „Te nationum praesides. Honore tollant publico. Colant magistri judices. Leges et artes exprimant. Ordo exquestis Sancti Sepulcri hierosolymnitani“ |
3 | Maria | 1155 | 900 | f1 +2 | „Venite gentes carpite. Ex his rosas mysteriis et pulchri amoris inclytae. Matri coronas nectite devotae tibi Agrippinenses“ |
4 | Andrzej | 1025 | 650 | g1 +3 | „Andrea Christi famulo. Digni die apostolo germano fratri principis. Passionique socio parochia ad Sanctum Andream“ |
Przypisy
- ↑ Gerhard Hoffs (red.): Glockenmusik katholischer Kirchen Kölns, s. 53–54.
Bibliografia
- Hiltrud Kier, Kirchen in Köln, Köln 1999, ISBN 978-3-7616-1395-5
- Dr. Erhard Schlieter (red.), Romanische Kirchen in Köln, Wienand GmbH, Köln
- Albert Verbeek, Kölner Kirchen. Die kirchliche Baukunst in Köln von den Anfängen bis zur Gegenwart, Köln 1969.
Linki zewnętrzne
- Oficjalna strona Dominikanów w Kolonii i prezentacja kościoła Św. Andrzeja. sankt-andreas.de. [zarchiwizowane z tego adresu (2008-10-28)].
- Romańskie kościoły Kolonii. romanische-kirchen-koeln.de. [zarchiwizowane z tego adresu (2012-07-18)].
- Polskojęzyczna prezentacja kościoła. sankt-andreas.de. [zarchiwizowane z tego adresu (2009-06-08)].
- p
- d
- e
- GND: 4613434-7