Marceli Godlewski
Prezbiter Sprawiedliwy wśród Narodów Świata | |||
![]() | |||
Kraj działania | Polska | ||
---|---|---|---|
Data i miejsce urodzenia | 15 stycznia 1865 | ||
Data i miejsce śmierci | 25 grudnia 1945 | ||
Miejsce pochówku | |||
Proboszcz parafii Wszystkich Świętych w Warszawie | |||
Okres sprawowania | 1915–1945 | ||
Wyznanie | katolicyzm | ||
Kościół | |||
Inkardynacja | archidiecezja warszawska | ||
Prezbiterat | 1888 | ||
Odznaczenia | |||
![]() ![]() | |||
| |||
|
Marceli Godlewski (ur. 15 stycznia 1865 w Turczynie, zm. 25 grudnia 1945 w Aninie) – polski ksiądz rzymskokatolicki, prałat, działacz społeczny, polityk endecki, członek Komitetu Narodowego Polskiego (1914–1917)[1] oraz Sprawiedliwy wśród Narodów Świata.
Życiorys
Syn Ignacego i Katarzyny z Kuczyńskich[2]. Ukończył gimnazjum w Suwałkach, a następnie seminarium duchowne w Sejnach[2]. W 1888 otrzymał święcenia kapłańskie, a następnie ukończył studia teologiczne w Rzymie. W 1903 otrzymał order Pro Ecclesia et Pontifice[3].
Pracował w seminarium duchownym, po czym w 1905 przerwał posługę tam i zaangażował się w działalność dobroczynną[4]. W tym samym roku założył Stowarzyszenie Robotników Chrześcijańskich[5], którego celem było przeciwdziałanie nędzy, a także wspieranie rozwoju ludności robotniczej w kwestiach religijnych, gospodarczych i oświatowych. W 1909 otworzył Dom Ludowy, w ramach którego działało wiele samopomocowych instytucji: kasa oszczędnościowo-pożyczkowa, tania jadłodajnia, świetlica, sala kinowa. Rozporządzeniem władz administracyjnych został zdegradowany ze stanowiska proboszcza parafii św. Marcina przy ul. Piwnej w Warszawie[6]. W 1913 obchodził jubileusz 25-lecia kapłaństwa[7]. Był członkiem Ligi Narodowej[8].
W sierpniu 1914 wszedł w skład Komitetu Obywatelskiego stołecznego miasta Warszawy[9]. W odpowiedzi na deklarację wodza naczelnego wojsk rosyjskich wielkiego księcia Mikołaja Mikołajewicza Romanowa z 14 sierpnia 1914, podpisał telegram dziękczynny, głoszący m.in., że krew synów Polski, przelana łącznie z krwią synów Rosyi w walce ze wspólnym wrogiem, stanie się największą rękojmią nowego życia w pokoju i przyjaźni dwóch narodów słowiańskich[10].
Od 1915 był proboszczem w parafii Wszystkich Świętych w Warszawie. Po zamordowaniu w grudniu 1922 Gabriela Narutowicza przez Eligiusza Niewiadomskiego odbierał w kościele Wszystkich Świętych od młodzieży endeckiej przysięgę wierności ideałom Niewiadomskiego[11].
W latach 1940–1942 parafia znajdowała się w granicach getta, a ksiądz prałat Godlewski zaangażował się w niesienie pomocy Żydom[5]. Pomógł w ucieczce z getta m.in. Wandzie i Krzysztofowi Zamenhofom. W lipcu 2009 Instytut Jad Waszem przyznał mu medal Sprawiedliwy wśród Narodów Świata[12].
Został pochowany w mogile zbiorowej księży emerytów Warszawskiej Kapituły Metropolitalnej na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie (kw. 107–VI–23/30)[13][14].
Działalność i przynależność społeczna
- Stowarzyszenia Robotników Chrześcijańskich
- Towarzystwo Pożyczkowo-Oszczędnościowe Robotników Warszawskich
- Stowarzyszenie Sług Katolickich
- Towarzystwo Spożywcze „Wspólna Praca”
- Bractwo Matek Chrześcijańskich
- Towarzystwo Oficjalistów Handlowych
- Liga Narodowa
- Polska Macierz Szkolna
Działalność wydawnicza
- Tygodnik „Kronika Rodzinna” (1905–1911 redaktor, od 1911 wydawca)
- Dodatek do „Kroniki” – tygodnik społeczny „Nasz Sztandar” (od 1913 wydawca)
- Tygodnik „Pracownik Polski” (1907–1910 redaktor)
- Miesięcznik „Któż jak Bóg” (w 1909 wznowił wydawanie, 1909–1915 wydawca i redaktor odpowiedzialny)
- Miesięcznik „Ruch Chrześcijańsko-Społeczny”
- Gazeta codzienna „Kuryer dla wszystkich” (wychodziła pod kierownictwem księdza od 23 sierpnia 1914)
- „Wiadomości Parafjalne • Katolicki Tygodnik Parafji Wszystkich Świętych”
Publikacje (wybór)
- Dobry katolik między protestantami, 1897
- Obrazy symboliczne człowieka grzesznego, usprawiedliwionego i uświęconego, 1897
- Archeologia Biblijna (pierwszy polski podręcznik do historii starożytnej Palestynny) t.1 1899, t.2 1903
- Praktyczny rachunek sumienia : (o sakramencie pokuty), 1900
- Jezus, Marya, Józef : książka do nabożeństwa, 1901
- Ojciec święty Pius X : krótki życiorys, ozdobiony portretem i kilkoma rysunkami, 1903
- W obronie Kościoła : polemika prowadzona z pastorami luterskimi, 1904
Przypisy
- ↑ Roman Dmowski, Polityka polska i odbudowanie państwa, przedmową do obecnego wydania i komentarzem opatrzył Tomasz Wituch, t. II, Warszawa 1988, s. 202
- ↑ a b StanisławS. Łoza StanisławS. (red.), Czy wiesz kto to jest?, (Przedr. fotooffs., oryg.: Warszawa : Wydaw. Głównej Księgarni Wojskowej, 1938.), Warszawa: Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe : na zam. Zrzeszenia Księgarstwa, 1983, s. 211 .
- ↑ Odznaczony tym orderem został wówczas także ks. Hipolit Skimborowicz. Zob. Wiadomości bieżące. „Kurier Warszawski”, s. 3, Nr 124 z 6 maja 1903.
- ↑ Ksiądz – działacz społeczny. „Nowości Illustrowane”. Nr 6, s. 12-13, 10 lutego 1906.
- ↑ a b MichałM. Czajka MichałM., MarcinM. Kamler MarcinM., WitoldW. Sienkiewicz WitoldW., Leksykon Historii Polski, Warszawa: Wydawnictwo Wiedza Powszechna, 1995, s. 205, ISBN 83-214-1042-1, OCLC 69545827 .
- ↑ Degradacya proboszcza. „Nowości Illustrowane”. Nr 5, s. 13, 3 lutego 1912.
- ↑ Jubileusz ks. prałata M. Godlewskiego. „Kurier Warszawski”, s. 11, Nr 33 z 2 lutego 1913.
- ↑ Stanisław Kozicki, Historia Ligi Narodowej (okres 1887–1907), Londyn 1964, s. 574.
- ↑ Jan Gebethner: Młodość wydawcy. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1977, s. 209.
- ↑ Kazimierz Władysław Kumaniecki, Zbiór najważniejszych dokumentów do powstania państwa polskiego, Warszawa, Kraków 1920, s. 30.
- ↑ Marian Marek Drozdowski: Warszawiacy i ich miasto w latach Drugiej Rzeczypospolitej. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1973, s. 364.
- ↑ Godlewski Marceli. sprawiedliwi.org.pl. [dostęp 2013-08-19]. [zarchiwizowane z tego adresu (2013-09-22)].
- ↑ Cmentarz Powązkowski w Warszawie. (red.). Krajowa Agencja Wydawnicza, 1984. ISBN 83-03-00758-0.
- ↑ Cmentarz Stare Powązki: STANISŁAW KOSTKA ZWOLIŃSKI, [w:] Warszawskie Zabytkowe Pomniki Nagrobne [dostęp 2017-01-03] .
Bibliografia
- Karol Madaj, Małgorzata Żuławnik: Proboszcz getta. Warszawa: Instytut Pamięci Narodowej, 2010. ISBN 978-83-7629-135-2.
- Jan Jagielski: Przewodnik po cmentarzu żydowskim w Warszawie przy ul. Okopowej 49/51. Z. 1, Kwatery przy Alei Głównej. Warszawa: Towarzystwo Opieki nad Zabytkami. Społeczny Komitet Opieki nad Cmentarzami i Zabytkami Kultury Żydowskiej w Polsce, 1996, s. 22-23. ISBN 83-90-66296-5.
- X Marceli Godlewski, Sprawiedliwy wśród Narodów Świata [online], Hej-kto-Polak!, 14 marca 2011 [dostęp 2013-08-19] [zarchiwizowane z adresu 2016-03-04] .
Linki zewnętrzne
- Dr hab. Rafał Łętocha, Wiara, praca, godność • Ksiądz Marceli Godlewski i Stowarzyszenie Robotników Chrześcijańskich
- Agnieszka Rybak, Patrzył na getto – od wewnątrz, „Rzeczpospolita”, 23 stycznia 2010
- JanJ. Bodakowski JanJ., Ksiądz narodowiec, który ratował Żydów [online], Prawica.net, 18 lutego 2011 [zarchiwizowane z adresu 2011-02-20] .
- KarolK. Madaj KarolK., Duszpasterstwo Żydów katolików w getcie warszawskim. Ks. Marceli Godlewski i ks. Antoni Czarnecki, „Dodatek Historyczny IPN do Naszego Dziennika” (9/2011 (52)), IPN, 30 września 2011 [zarchiwizowane z adresu 2011-12-03] .
- Marceli Godlewski – publikacje w bibliotece Polona