Max Fabiani
![]() Max Fabiani w 1902 | |||
Data i miejsce urodzenia | 29 kwietnia 1865 | ||
---|---|---|---|
Data i miejsce śmierci | 12 sierpnia 1962 | ||
Praca | |||
Styl | secesja | ||
Odznaczenia | |||
![]() ![]() | |||
|
Maximilian „Max” Fabiani (ur. 29 kwietnia 1865 w Kobdilju, zm. 12 sierpnia 1962 w Gorycji) – słoweńsko-włoski architekt i urbanista friulskiego pochodzenia, przedstawiciel secesji.
Życiorys
Urodził się w 1865 we friulskiej rodzinie o szlacheckim pochodzeniu, w niewielkiej wsi Kobdilj w południowej części Cesarstwa Austriackiego (dzisiejsza Słowenia). Jego ojcem był Anton Fabiani (1807–1893), matką – Charlotte Fabiani z domu Kofler (1827–1923). Wychowywał się w kosmopolitycznym środowisku. Jego ojczystym językiem był zarówno włoski, jak i słoweński. Ponadto od dzieciństwa znał powszechnie używany niemiecki. Uczęszczał do słoweńskojęzycznej szkoły podstawowej w miasteczku Štanjel, a następnie niemieckojęzycznej szkoły realnej w Lublanie. Po jej ukończeniu wyjechał do Wiednia, gdzie studiował architekturę na Uniwersytecie Technicznym (TUW), dyplom magistra uzyskując w 1889. Od 1890 był asystentem na politechnice w Grazu, po czym w ramach stypendium przez dwa lata (1892–1894) podróżował po Europie. Kiedy wrócił do stolicy Austrii, wstąpił do pracowni Ottona Wagnera z polecenia Josepha Marii Olbricha, pozostając w niej do końca XIX wieku. W 1902 uzyskał doktorat na Wydziale Budownictwa TUW. Od 1910 do 1917 wykładał ornamentykę i dekorację wnętrz na tej uczelni. Największy okres aktywności Fabianiego jako architekta i urbanisty przypadał na ostatnie lata XIX i pierwszą dekadę XX wieku, tworzył głównie w Wiedniu i zniszczonej w 1895 przez trzęsienie ziemi Lublanie.
W 1917 został odznaczony Orderem Czerwonego Orła. W tym samym roku przeprowadził się do Gorycji, gdzie przez pięć lat kierował Urzędem ds. Odbudowy (miasto zostało poważnie zniszczone w czasie I wojny światowej). W roku 1921 wstąpił do Narodowej Partii Faszystowskiej. W latach 1924–1927 uczył historii sztuki w miejscowym gimnazjum. W 1935 przyjął nominację na burmistrza Štanjel. Na stanowisku pozostawał w czasie II wojny światowej. W 1947 powrócił do Gorycji, gdzie spędził resztę życia. W 1951 otrzymał włoski Złoty Medal za Zasługi dla Kultury i Sztuki. Zmarł w 1962 w wieku 97 lat.
Z żoną Franceschą do Rochi miał dwójkę dzieci: Carlottę (1906–1987) i Lorenza (1906–1979).
Dzieła
Budynki
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/8f/Geb%C3%A4ude_Portois_%26_Fix_Ungargasse_2009.png/225px-Geb%C3%A4ude_Portois_%26_Fix_Ungargasse_2009.png)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/09/Bielsko-Bia%C5%82a%2C_Barlickiego_1.jpg/225px-Bielsko-Bia%C5%82a%2C_Barlickiego_1.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/5b/Urania_Vienna_June_2006_295.jpg/225px-Urania_Vienna_June_2006_295.jpg)
Rok | Obiekt | Miasto | Adres |
---|---|---|---|
1897 | Kamienica czynszowa | Wiedeń | Preysinggasse 10 |
1898 | Dom Kuracyjny | Opatija | ? |
1898 | Villa Baumann | Wiedeń | Anton-Langer-Gasse 3 |
1900 | Szkoła żeńska | Lublana | Levstikov Trg 1 |
1900 | Przytułek | Lublana | Japleva 2 |
1900 | Kamienica i kawiarnia Cafe Allegri | Bielsko-Biała | Barlickiego 1 |
1900 | Dom towarowy Portois & Fix | Wiedeń | Ungargasse 59–61 |
1900 | Villa Belar | Bled | ? |
1901 | Kamienica „Libertas” | Wiedeń | Piaristengasse 20 |
1901 | Kamienica Krispera | Lublana | Miklošičeva 20 |
1902 | Pomnik Franca Prešerena | Lublana | Prešernov trg |
1902 | Villa Schwegl | Bled | ? |
1902 | Dom towarowy Artaria | Wiedeń | Kohlmarkt 9 |
1902 | Kamienica Petrocochiny | Wiedeń | Hütteldorfer Straße 371 |
1903 | Villa Max | Štanjel | ? |
1904 | Hotel Balkan | Gorycja | ? |
1905 | Narodni Dom | Triest | Via Fabio Filzi 14 |
1904 | Kamienica czynszowa | Wiedeń | Graf Starhemberg-Gasse 40 |
1904 | Kamienica Hribara | Lublana | Tavčarjeva 2 |
1905 | Izba Przemysłowo-Handlowa | Gorycja | Corso Verdi 50 |
1906 | Kamienica „Pod Czerwonym Jeżozwierzem” | Wiedeń | Wildpretmarkt 1 |
1906 | Plebania kościoła św. Jakuba | Lublana | Levstikov Trg 9 |
1906 | Grób Köcherta | Wiedeń | Cmentarz Hietzing, Maxingstraße 15 |
1906 | Kamienica Bartoliego | Triest | Piazza della Borsa 7 |
1906 | Palazzo Stabile | Triest | Via Belpoggio 1 |
1907 | Kamienica Bamberga | Lublana | Miklošičeva 16 |
1908 | Fabryka Fiat Werke AG | Wiedeń | Brünner Straße 72 |
1909 | Villa Riehl | Windischgarsten | ? |
1910 | Uniwersytet ludowy Urania | Wiedeń | Uraniastraße 1 |
1910 | Pałac Mladika | Lublana | Prešernova 25 |
1910 | Villa Faber | Attersee am Attersee | ? |
1991 | Villa Wechsler | Wiedeń | Trautmannsdorffgasse 26 |
1913 | Dom towarowy Reithoffer | Wiedeń | Lehargasse 9–11 |
1913 | Fabryka Betzler | Bolzano | ? |
1917 | Most na rzece Murze | Graz | Wienerstraße/Grazer Bundesstraße |
1921 | Villa Bigot | Gorycja | ? |
1922 | Dom Pellegrinich | Gorycja | Via Brigata Casale 10 |
1925 | Villa Ferrari i otaczające ją Ogrody Sztanielskie | Štanjel | ? |
1934 | Kościół Najświętszego Serca | Gorycja | Via 9 Agosto/Via Nizza/Via Brigata Casale |
1937 | Obelisk upamiętniający żołnierzy włoskich poległych w czasie bitew nad Isonzo | Gorycja | Via delle Chiese Antico |
1938 | Casa del Fascio | Štanjel | ? |
Plany urbanistyczne
Rok | Plan |
---|---|
1898 | Plan regulacji urbanistycznej Lublany |
1899 | Plan regulacji urbanistycznej Bielska (dzisiejsze Bielsko-Biała) |
1921 | Plan odbudowy Gorycji |
1925 | Plan regulacji urbanistycznej Monfalcone |
Zobacz też
Bibliografia
- Max Fabiani w Leksykonie Architektów. Wiedeń 1880-1945. (niem.)
- Max Fabiani – strona w serwisie ArchINFORM (ang. • niem.)
- PWN: 3899518
- Treccani: max-fabiani
- БРЭ: 4704693
- NE.se: max-fabiani
- Hrvatska enciklopedija: 18792