Mięta
![]() Mięta pieprzowa | |||
Systematyka[1][2] | |||
Domena | eukarionty | ||
---|---|---|---|
Królestwo | rośliny | ||
Podkrólestwo | |||
Nadgromada | |||
Gromada | |||
Podgromada | |||
Nadklasa | okrytonasienne | ||
Klasa | Magnoliopsida | ||
Nadrząd | astropodobne | ||
Rząd | jasnotowce | ||
Rodzina | jasnotowate | ||
Rodzaj | mięta | ||
Nazwa systematyczna | |||
Mentha L. Sp. Pl. 576. 1753 | |||
Typ nomenklatoryczny | |||
Synonimy | |||
| |||
| |||
| |||
|
![]() | Zobacz kolekcję cytatów o mięcie w Wikicytatach |
Mięta (Mentha L.) – rodzaj roślin z rodziny jasnotowatych (Lamiaceae). W zależności od ujęcia taksonomicznego (stopnia uwzględnienia taksonów mieszańcowych, częstych w tym rodzaju) należy tu od ok. 18–19[5] do 24 gatunków[4]. Zasięg rodzaju obejmuje wszystkie kontynenty z wyjątkiem Antarktydy i Ameryki Południowej (aczkolwiek na tej drugiej obecne są jako introdukowane). Rośliny te rosną na różnych siedliskach, najczęściej wilgotnych lub mokrych, ale też na suchych stepach[6].
Mięty używane są jako zioła o specyficznym, miętowym aromacie, w kuchni, ale także w ziołolecznictwie. W Ameryce stosowany był tamtejszy gatunek – M. canadensis. W Starożytnym Rzymie głównie mięta nadwodna M. aquatica. Współcześnie największe znaczenie użytkowe mają: mięta zielona M. spicata, mięta wonna M. suaveolens, mięta pieprzowa M. × piperita, mięta długolistna M. longifolia, mięta polej M. pulegium. Jako roślina ozdobna na skalniakach uprawiana bywa mięta Requiena M. requienii[5].
Rozmieszczenie geograficzne
Rośliny z tego rodzaju najbardziej zróżnicowane są w Europie (10 gatunków[6][5]), Azji i Afryce[7], ale też 6 gatunków obecnych jest w Australii, jeden w Nowej Zelandii i jeden w Ameryce Północnej[5]. Liczne gatunki i mieszańce rozprzestrzenione zostały na świecie i zdziczały na różnych obszarach[6][4].
- Gatunki flory Polski[8]
Pierwsza nazwa naukowa według listy krajowej[8], druga – obowiązująca według bazy taksonomicznej Plants of the World online (jeśli jest inna)[4]
- mięta długolistna Mentha longifolia (L.) L.
- mięta kosmata Mentha ×niliaca (Juss.) ex Jacq. ≡ Mentha × rotundifolia (L.) Huds. – antropofit zadomowiony
- mięta nadwodna Mentha aquatica L.
- mięta okrągłolistna Mentha rotundifolia (L.) Huds. – antropofit zadomowiony
- mięta okręgowa Mentha ×verticillata L.
- mięta pieprzowa Mentha ×citrata L. ≡ Mentha ×piperita L.
- mięta polej Mentha pulegium L.
- mięta polna Mentha arvensis L.
- mięta zielona Mentha spicata L. – antropofit zadomowiony
- mięta szlachetna Mentha ×gentilis L. ≡ Mentha arvensis L. – efemerofit
- mięta Smitha Mentha ×smithiana Graham ≡ Mentha × wirtgeniana F.W.Schultz – w Polsce gatunek uprawiany
Morfologia i biologia
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/49/Peppermint_and_Corsican_mint_plant.jpg/220px-Peppermint_and_Corsican_mint_plant.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/58/20140829Mentha_aquatica5.jpg/220px-20140829Mentha_aquatica5.jpg)
- Pokrój
- Byliny o płożących kłączach osiągające do 1,5 m wysokości, rzadko rośliny jednoroczne[6]. Rośliny o silnym, charakterystycznym zapachu (nie zawsze „miętowym”)[9].
- Liście
- Ulistnienie naprzeciwległe. Liście silnie aromatyczne, pojedyncze, jajowate lub eliptyczne[9], całobrzegie, karbowane lub ząbkowane[6].
- Kwiaty
- Drobne, zebrane w okółkach skupionych w szczytowej części pędu, rozdzielone wydłużonymi międzywęźlami lub skupionymi tak gęsto, że kwiatostan złożony jest kłosokształtny. Kielich zrosłodziałkowy, z czterema lub 5 ząbkami na szczycie, z 10 do 13 wiązkami przewodzącymi. Korona fioletowa, biała lub różowa. U nasady zrośnięte płatki tworzą krótką rurkę zakończoną czterema łatkami tworzącymi niezbyt wyraźnie dwie wargi, z górną łatką z reguły większą od pozostałych. Cztery pręciki w dwóch parach, wystają z rurki korony. Zalążnia złożona z dwóch owocolistków, dwukomorowa, w każdej komorze z dwoma zalążkami. Szyjka słupka pojedyncza, z dwudzielnym znamieniem o niemal równych ramionach[6].
Systematyka
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/7b/Mentha_pulegium_sl4.jpg/220px-Mentha_pulegium_sl4.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/86/Mentha_longifolia_sl1.jpg/220px-Mentha_longifolia_sl1.jpg)
- Pozycja systematyczna
Rodzaj z rodziny jasnotowatych (Lamiaceae Lindl.) w obrębie której zaliczany jest do podrodziny Nepetoideae, plemienia Mentheae i podplemienia Menthinae[7].
- Podział rodzaju
W obrębie rodzaju gatunki klasyfikowane są do czterech sekcji: Eriodontes, Mentha, Pulegium i Tubulosae[7].
- Mentha alaica Boriss.
- Mentha aquatica L. – mięta nadwodna
- Mentha arvensis L. – mięta polna
- Mentha atrolilacina B.J.Conn & D.J.Duval
- Mentha australis R.Br.
- Mentha canadensis L.
- Mentha × carinthiaca Host
- Mentha cervina L. – mięta jelenia
- Mentha cunninghamii (Benth.) Benth.
- Mentha dahurica Fisch. ex Benth.
- Mentha × dalmatica Tausch
- Mentha darvasica Boriss.
- Mentha diemenica Spreng.
- Mentha × dumetorum Schult.
- Mentha gattefossei Maire
- Mentha × gayeri Trautm.
- Mentha × gracilis Sole
- Mentha grandiflora Benth.
- Mentha japonica (Miq.) Makino
- Mentha × kuemmerlei Trautm.
- Mentha laxiflora Benth.
- Mentha × locyana Borbás
- Mentha longifolia (L.) L. – mięta długolistna
- Mentha micrantha (Fisch. ex Benth.) Heinr.Braun
- Mentha pamiroalaica Boriss.
- Mentha × piperita L. – mięta pieprzowa
- Mentha pulegium L. – mięta polej
- Mentha × pyramidalis Ten.
- Mentha requienii Benth. – mięta Requiena
- Mentha × rotundifolia (L.) Huds. – mięta okrągłolistna
- Mentha royleana Wall. ex Benth.
- Mentha satureioides R.Br.
- Mentha spicata L. – mięta zielona
- Mentha suaveolens Ehrh. – mięta wonna
- Mentha × suavis Guss.
- Mentha × verticillata L. – mięta okręgowa
- Mentha × villosa Huds.
- Mentha × villosa-nervata Opiz
- Mentha × wirtgeniana F.W.Schultz – mięta Smitha
Nazewnictwo
Nazwa rodzaju Mentha pochodzi z greckiego od imienia nimfy Menthe (Mente, Minto, Minta, Minte), zamieszkującej Podziemie i będącej kochanką Hadesa. Ten chcąc ją uchronić przed zazdrością i prześladowaniami Persefony (żony) zamienił nimfę w roślinę miętę[11].
Zastosowanie
- Uprawiane są głównie ze względu na zapach i smak liści. Z liści m.in. mięty pieprzowej (łac. Mentha piperita, ang. peppermint) pozyskiwany jest olejek miętowy zawierający mentol, wykorzystywany w przemyśle perfumeryjnym, farmaceutycznym, spożywczym (m.in. do wyrobu słodyczy i ciast) oraz tytoniowym. Liście mięty zielonej (łac. Mentha spicata, ang. spearmint) używane są chętnie bezpośrednio jako przyprawa, a także stosowane są jako dodatek aromatyzujący do gumy do żucia i past do zębów.
- Niektóre gatunki są uprawiane jako rośliny lecznicze.
- Niektóre gatunki są uprawiane jako rośliny ozdobne.
Przypisy
- ↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
- ↑ Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2010-03-31] (ang.).
- ↑ Index Nominum Genericorum. [dostęp 2009-02-06].
- ↑ a b c d e Mentha L.. [w:] Plants of the World online [on-line]. Royal Botanic Gardens, Kew. [dostęp 2022-11-03].
- ↑ a b c d David J.D.J. Mabberley David J.D.J., Mabberley’s Plant-Book, Cambridge: Cambridge University Press, 2017, s. 579, DOI: 10.1017/9781316335581, ISBN 978-1-107-11502-6, OCLC 982092200 .
- ↑ a b c d e f g Roger Philips, Martyn Rix: The Botanical Garden. Vol. 2. Perennials and annuals. London: Macmillan, 2002, s. 282. ISBN 0-333-74890-5.
- ↑ a b c Genus: Mentha L.. [w:] Germplasm Resources Information Network (GRIN-Taxonomy) [on-line]. USDA, Agricultural Research Service, National Plant Germplasm System. [dostęp 2019-03-12].
- ↑ a b ZbigniewZ. Mirek ZbigniewZ. i inni, Vascular plants of Poland. An annotated checklist, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2020, s. 116, ISBN 978-83-62975-45-7 .
- ↑ a b GeoffreyG. Burnie GeoffreyG. i inni, Botanica. Ilustrowana, w alfabetycznym układzie, opisuje ponad 10 000 roślin ogrodowych, Niemcy: Könemann, Tandem Verlag GmbH, 2005, ISBN 3-8331-1916-0, OCLC 271991134 .
- ↑ Wiesław Gawryś: Słownik roślin zielnych. Kraków: Officina botanica, 2008, s. 123. ISBN 978-83-925110-5-2.
- ↑ Pierre Grimal: Słownik mitologii greckiej i rzymskiej. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 2008, s. 232. ISBN 83-04-04673-3.
- The Canadian Encyclopedia: mint
- Universalis: menthe
- SNL: Mentha
- DSDE: mynte
- BioLib: 41137
- EoL: 38386
- Flora of China: 120248
- Flora of North America: 120248
- GBIF: 2927173
- identyfikator iNaturalist: 54570
- IPNI: 30016176-2
- ITIS: 32264
- NCBI: 21819
- Plants of the World: urn:lsid:ipni.org:names:30016176-2
- Tela Botanica: 86784
- identyfikator Tropicos: 40017134
- USDA PLANTS: MENTH
- CoL: 8VZ9G