Nadzów
wieś | |||
Dwór w Nadzowie | |||
Państwo |
| ||
---|---|---|---|
Województwo | |||
Powiat | proszowicki | ||
Gmina | Pałecznica | ||
Liczba ludności (2022) | 447[2] | ||
Strefa numeracyjna | 41 | ||
Kod pocztowy | 32-109[3] | ||
Tablice rejestracyjne | KPR | ||
SIMC | 0259531 | ||
Położenie na mapie gminy Pałecznica ![]() | |||
Położenie na mapie Polski ![]() | |||
Położenie na mapie województwa małopolskiego ![]() | |||
Położenie na mapie powiatu proszowickiego ![]() | |||
![]() | |||
|
Nadzów – wieś w Polsce położona w województwie małopolskim, w powiecie proszowickim, w gminie Pałecznica.
W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa kieleckiego.
Części wsi
SIMC | Nazwa | Rodzaj |
---|---|---|
0259548 | Babia Góra | część wsi |
0259554 | Kolonia Nadzowska | część wsi |
0259560 | Stara Wieś | część wsi |
0259577 | W Łąkach | część wsi |
0259583 | Wzorek | część wsi |
Zabytki
Obiekty wpisane do rejestru zabytków nieruchomych województwa małopolskiego[6]:
Dwór: czas budowy 1818–1825, 2. poł. XIX wieku, styl klasycystyczny.
Park: czas powstania XVIII–XX wiek.
Oficyny dworskie: czas budowy oficyny południowej ok. 1790 roku (rozebrana w 1965 roku), dwie boczne z 1846 roku (rozebrane w 1945 roku), styl klasycystyczny (nie istnieją).
Historia zespołu dworsko-parkowego
Wieś w okresie od końca XVIII wieku do 1875 r. należała do Wielogłowskich, po czym przeszła na własność Bocheńskich. W 1945 r. majątek ich rozparcelowano, a budynki stały się własnością skarbu państwa. Między ostatnią ćwiercią XVIII wieku a 1818 rokiem istniał tylko folwark z oficyną z ok. 1790 roku. Od 1818 r. właścicielem majątku był Wincenty Wielogłowski, któremu należy przypisać inicjatywę wzniesienia murowanego dworu (mieszkał bowiem stale w Nadzowie od 1825 roku). Projekt budynku wykonał architekt Sebastian Sierakowski. Przy budowie dworu, między 1818, a 1825 rokiem – wykorzystano z pomysłu projektodawcy jedynie gabaryty. Parterowy prostokąt o bokach w stosunku 5:2 i ogólne rozplanowanie wnętrz w dwóch traktach z trzema sieniami (płd., wsch. i zach.), co potwierdza rzut z 1846 roku. Przypuszczalnie w 1846 r. wzniesiono dwie oficyny ceglane – po bokach podjazdu przed południową elewacją dworu. W 1846 r. sporządzono rzuty i ogólny opis obiektu.
Dwór był pokryty gontem, wnętrza parteru ze stropami belkowymi i sufitami oraz heblowanymi podłogami. Skromne wyposażenia miały oficyny – wschodnia ze stajniami, wozownią i mieszkaniem oraz druga, zachodnia z kuchnią i oranżerią. W skład zespołu dworskiego wchodziły także zabudowania gospodarcze z folwarkiem usytuowane za oficyną wschodnią. Zasadnicze przeobrażenia architektoniczne rezydencji musiały więc nastąpić w II poł. XIX wieku. W 1875 r. Feliks Wielogłowski sprzedał majątek, zapewne podupadły (główne budynki wymagały przypuszczalnie generalnego remontu), Izydorowi Bocheńskiemu. Zapewne pod koniec XIX wieku przebudowano centralną część budynku z wykonaniem dekoracji sztukatorskiej na licu ścian zewnętrznych i malowideł ściennych w kilku pomieszczeniach. Powstanie ryzalitów z portykami pośrodku dłuższych elewacji, wzbogacenie niektórych wnętrz i ścian zewnętrznych. Nowym wystrojem oraz całkowite przekształcenie dużego przedpokoju w kolisty salon z czterema wnękami zasadniczo zmieniło dotychczasowy wygląd dworu. Nieznany autor przy opracowaniu nowej koncepcji architektonicznej mógł się inspirować gotowymi wzornikami m.in. z Pławowic. Malowidła stwarzające iluzję sztukaterii wykonane w górnych partiach nowego salonu oraz dużej sali i jadalni miały charakter klasycyzujący. W tym samym czasie, na życzenie Bocheńskich w jednym pomieszczeniu urządzono kaplicę, w ważniejszych pomieszczeniach wykonano ozdobne posadzki i wymieniono całą stolarkę okienną i drzwiową. Po 1945 r. dwór upaństwowiono (odebrano Bocheńskim) i przeznaczono na szkołę wiejską. Po 1945 r. rozebrano oficyny boczne (z 1846 r.) i zabudowania folwarczne (z XIX wieku i pocz. XX wieku), wycięto dużą liczbę drzew w parku i zlikwidowano gazony z akacjami. W południowej oficynie (z ok. 1790 r.) urządzono sklep wiejski, rozebrano ją w 1965 roku. W 1972 r. usunięto resztę pokrycia gontowego z dachu, wymieniając go na blachę ocynkowaną. Zapewne wówczas zamalowano malowidła w dawnej jadalni. W 1986 r. szkołę usunięto z dworu. Obecny stan (2007 r.) dworu jest zły: szyby w oknach są wybite, stropy prowizorycznie podparte, ściany odrapane. Park dworski jest zdewastowany, układ parku nieczytelny, zachowane luźne grupy starych drzew.
Galeria
- Dwór z XIX wieku, salon.
- Dwór z XIX wieku, elewacja północna.
- Dwór z XIX wieku, elewacja płudniowa.
- Dwór z XIX wieku, elewacja południowa.
- Dwór w Nadzowie (wrzesień 2012),wejście od strony parku dworskiego
- Dwór w Nadzowie (wrzesień 2012), strona południowa
- Dwór w Nadzowie (wrzesień 2012), elewacja południowa
- Dwór w Nadzowie (wrzesień 2012), ściana południowa
- Dwór przed 1925
Zobacz też
- Pałecznica
- Pławowice
- Proszowice
Przypisy
- ↑ Państwowy Rejestr Nazw Geograficznych – miejscowości – format XLSX, Dane z państwowego rejestru nazw geograficznych – PRNG, Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 5 listopada 2023, identyfikator PRNG: 85691
- ↑ NSP 2021: Ludność w miejscowościach statystycznych [online], Bank Danych Lokalnych GUS, 19 września 2022 [dostęp 2022-10-04] .
- ↑ Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych, Poczta Polska S.A., październik 2013, s. 806 [zarchiwizowane z adresu 2014-02-22] .
- ↑ Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. z 2013 r. poz. 200)
- ↑ Rejestr TERYT. Jednostki podziału terytorialnego (TERC). Główny Urząd Statystyczny. [dostęp 2023-07-18].
- ↑ Rejestr zabytków nieruchomych – województwo małopolskie [online], Narodowy Instytut Dziedzictwa, 23 lipca 2024 .
- ↑ Piotr Libicki: Dwory i pałace wiejskie w Małopolsce i na Podkarpaciu. Poznań: Dom Wydawniczy REBIS Sp. z o.o., 2012, s. 0. ISBN 978-837510-597-1.
- ↑ Maciej Rydel: Dwór Polska tożsamość. Poznań: Zysk i S-ka, 2012, s. 0. ISBN 978-83-7506-921-1.
Linki zewnętrzne
- Nadzów, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. VI: Malczyce – Netreba, Warszawa 1885, s. 871 .
- Nadzów, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. XV, cz. 2: Januszpol – Wola Justowska, Warszawa 1902, s. 367 .
- p
- d
- e
- Siedziba gminy: Pałecznica
Wsie |
|
---|---|
Integralne części wsi |
|