Najmniejsze miasto Polski
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/6d/Ber%C5%BCniki%2C_ko%C5%9Bci%C3%B3%C5%82_Wniebowzi%C4%99cia_NMP.jpg/240px-Ber%C5%BCniki%2C_ko%C5%9Bci%C3%B3%C5%82_Wniebowzi%C4%99cia_NMP.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/37/Urszulin%2C_dyrekcja_PPN.jpg/240px-Urszulin%2C_dyrekcja_PPN.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1f/Jarcz%C3%B3w%2C_dawna_cerkiew_%C5%9Bw._Miko%C5%82aja_%28HB3%29.jpg/240px-Jarcz%C3%B3w%2C_dawna_cerkiew_%C5%9Bw._Miko%C5%82aja_%28HB3%29.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a1/Ksi%C4%85%C5%BC_Wielkopolski_panorama_rynku.jpg/240px-Ksi%C4%85%C5%BC_Wielkopolski_panorama_rynku.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/86/Wy%C5%9Bmierzyce.Ko%C5%9Bci%C3%B3%C5%82_02.jpg/240px-Wy%C5%9Bmierzyce.Ko%C5%9Bci%C3%B3%C5%82_02.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/30/Borne_Sulinowo_ratusz.jpg/240px-Borne_Sulinowo_ratusz.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/dd/Wislica_Rynek_20070825_1511.jpg/240px-Wislica_Rynek_20070825_1511.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2a/20181125_1350_Imgp0333_DxO.jpg/240px-20181125_1350_Imgp0333_DxO.jpg)
Najmniejsze miasto Polski – epitet przysługujący miejscowości posiadającej formalny status miasta (dawniej prawa miejskie) i mającej najmniejszą liczbę ludności spośród wszystkich miast znajdujących się w obowiązujących granicach państwowych Polski, w konkretnym momencie w czasie.
Epitet najmniejszego miasta Polski dana miejscowość może otrzymać tylko jeżeli znane są dane ludnościowe wszystkich jednostek formalnie miejskich według stanu ludności z jednego dnia (dawniej także miesiąca lub roku, z powodu korzystania ze starych danych ludnościowych w przełożeniu na stan administracyjny obowiązujący później[1][2][3]).
Obecnie (2024 rok) w Polsce są 32 miasta poniżej tysiąca mieszkańców. Najmniejszym miastem Polski jest Opatowiec (308 mieszkańców). W dalszej kolejności podążają: Wiślica (444), Ciepielów (732), Inowłódz (735), Koszyce (759), Gielniów (776), Dubiecko (801), Józefów nad Wisłą (803), Kiernozia (806), Turobin (823), Głowaczów (826), Brody (837), Książ Wielki (839), Działoszyce (847), Bolesławiec (875), Wyśmierzyce (877), Goraj (896), Nowy Korczyn (899), Bolimów (900), Przytyk (904), Jadów (907), Parzęczew (918), Sienno (930), Solec nad Wisłą (933), Dąbrowice (951), Wodzisław (961), Magnuszew (964), Suraż (965), Szydłów (967), Czerwińsk nad Wisłą (981), Bircza (986) i Odrzywół (991). Najmniejszym miastem powyżej tysiąca mieszkańców jest Grabów (1007)[4].
Przyczyny istnienia małych miast
Różnorodność procesów urbanizacji i kompleksowość pojęcia miejskości
Zmiany terytorialne[5], ludnościowe[6], ekonomiczne[7] i administracyjne[8] Polski przyczyniały się do, często drastycznych, przemian w strukturze i hierarchii miast, prowadząc do oscylacji w rankingu miast[9], w tym tych najmniejszych[10]. Podstawowym powodem tego jest fakt, iż miejskości nie określa żaden pojedynczy aspekt, lecz kompleksowość wielu czynników, a co z kolei przyczynia się zarówno do braku umiastowiania wielkich wsi, jak i do kwalifikowania jako miasta miejscowości o niewielkim zaludnieniu[11].
Brak rewizji stanu faktycznego w odniesieniu do ideału miejskości
Dwa inne czynniki przemawiają za prawdopodobieństwem obniżania się rozmiaru najmniejszego miasta Polski. Po pierwsze, odbieranie statusu miasta w Polsce, będące dawniej dość częstym zjawiskiem, nie jest praktykowane od lat 70. XX wieku, a ostatnimi miejscowościami pozbawionymi statusu miasta (nie biorąc pod uwagę inkorporacji) były: 1 stycznia 1972 – Boleszkowice, oraz 1 stycznia 1973 – Lędyczek, Miasteczko Krajeńskie i Sulmierzyce (tym ostatnim status miasta przywrócono na skutek protestów 11 miesięcy później[12][13][14], z kolei Miasteczko Krajeńskie odzyskało prawa miejskie 1 stycznia 2023[15]). Jak twierdzi D. Sokołowski[11], wymiar ten ma charakter historyczny i „wiąże się z pozostawieniem praw miejskich osadom, które z różnych przyczyn nie rozwijają się, ale ich miejskość ma wielowiekowe tradycje [i którym] udało się «uchować» do czasów współczesnych bez przykrego doświadczenia degradacji” (s. 14).
Wątki historyczno-emotywne
Drugim, także historycznym, choć odwrotnym czynnikiem jest powoływanie się na tzw. sprawiedliwość dziejową, co jest szczególnie widoczne w przypadku miast zdegradowanych na skutek reformy carskiej z 1869–1870 bądź PRL-owskich degradacji[16]. Jak twierdzi prof. J.L. Siemiński[17], miasta zdegradowane są „cząstką dziedzictwa kulturowego i narodowego Polski” oraz „świadectwem obcej przemocy, dawnej niesprawiedliwości i obecnego niezrozumienia” (s. 14). Postawa ta jest obecnie szeroko zauważalna w lokalnych mediach i w formalnych wnioskach o przywrócenie statusu miasta, zarówno z pozycji stowarzyszeń historyczno-kulturowych[18][19], jak i władz gminnych[20][21]. Np. jak twierdzi G. Kmita, dawny wójt gminy Szczerców[22],
Nie zdajemy sobie sprawy, że oto w wolnej Polsce wciąż działa ukaz carski, który był (i nadal jak się okazuje jest) karą za wsparcie Powstania Styczniowego przez powstańców, którzy walczyli o naszą wolność. Rozważamy ekonomiczny wymiar nadania statusu miasta i wymiar prestiżowy, ale czy zgadzamy się z restrykcjami, które spotkały naszych przodków? Przecież gdyby nie ukaz carski, Szczerców wciąż byłby miastem i nikt by się nie zastanawiał, czy nadal powinien być. To nie upadek gospodarczy czy społeczny był powodem utraty praw. Z zawirowaniami historycznymi tutejsza społeczność potrafiła sobie poradzić, ale niesprawiedliwy ukaz wciąż obowiązuje. Czy nie jesteśmy więc winni kolejnym pokoleniom (zwłaszcza tym, które ze względów politycznych nie miały możliwości tej sytuacji zmienić) naprawienia krzywdy dziejowej? Może argumenty zwolenników nadania praw miejskich nie są aż tak przekonywujące, ale ja nie potrafię się pogodzić z myślą, że prawo ustanowione przez tych, którzy odebrali nam suwerenność, wciąż obowiązuje.
Postawa ta jest też widoczna w wypowiedziach i czynach niektórych polityków. Np. według senatora Krzysztofa Słonia „miejscowości skrzywdzone odebraniem praw miejskich po powstaniu styczniowym powinny w naturalny sposób odzyskiwać utracone prawa. To element sprawiedliwości dziejowej”[23]. Poseł Bogdan Latosiński, z kolei, złożył w maju 2017 interpelację w tym celu, twierdząc że przywracanie praw miejskich miastom zdegradowanym wpisuje się „w pryncypia i założenia polityki historycznej prowadzonej przez Rząd Prawa i Sprawiedliwości, której celem jest przywrócenie pamięci o polskich bohaterach, a [co] w praktyce jest (…) obecnie realizowane poprzez działania instytucji państwa polskiego”[24]. Ponieważ większość miast zdegradowanych to bardzo małe miejscowości[25], ważkość powyższych postaw i uwarunkowań, niezależnie od stopnia rzeczowości czy słuszności, będzie miała wpływ na rozmiar najmniejszego miasta Polski. To z kolei wiąże się z pomieszaniem znaczenia koncepcji miejskości: albo jako neutralne określenie jednostki geograficznej o specyficznej formie bytu[11][26], albo jako emotywnie nacechowane pojęcie kulturowe[16].
Najmniejsze miasto a kryteria miejskości
Najmniejsze miasta często nie spełniają formalnych kryteriów miejskości[27][28], a status miejski zachowują z powodu omyłek proceduralnych[29][30] bądź braku rewizji stanu faktycznego względem obowiązujących norm (np. przez reformy administracyjne)[31]. Może też tak być z powodu umyślnego zaniechania przestrzegania tych norm[11][30]. Np. w 2006 roku status miasta otrzymał liczący ok. 1500 mieszkańców Zakliczyn, lecz w uzasadnieniu argument ludnościowy został zupełnie pominięty (powołując się na szereg innych uwarunkowań, takich jak posiadanie „klasycznego rynku” czy rozpoczęcie budowy wodociągu), mimo że w tym samym uzasadnieniu odrzucono wniosek Dobrego: „mała liczba ludności (ca 1600 osób) – przyjęte kryterium powyżej 2000 osób”[32]. Mogą do tego też się przyczynić względy partykularne, takie jak lobbing, co np. było głównym powodem umiastowienia w 1983 małego Lipska (rolę tę przypisuje się pochodzącemu z Lipska gen. Mirosławowi Milewskiemu, od 1981 ministrowi spraw wewnętrznych PRL)[17].
Zaniechanie przestrzegania kryterium ludnościowego po 2010
Do około 2010 roku większość miast formalne wymogi ludnościowe jednak spełniała[33], po czym nastąpiły stopniowe odstępstwa od tej reguły. Jeszcze w 2006 odrzucono wniosek liczącego 1978 mieszkańców Biskupca, motywując m.in. że jest zbyt mały (o 22 osoby)[34], choć w latach 2015–2018 już tylko 7 z 18 zatwierdzonych miast (39%) warunek ten spełniało[35]. Zdarzały się też nagłe zmiany opinii. W 2012 odrzucono wniosek Stopnicy z powodu małej liczby ludności[36], lecz już dwa lata później kolejny wniosek Stopnicy został zatwierdzony; podobnie było z Przecławiem (odrzucenie wniosku w 2008 m.in. z powodu małej – 1552 – liczby ludności[37], i zatwierdzenie kolejnego wniosku rok później[38]).
W latach 1973–2017 najmniejszym pod względem ludności miastem Polski były Wyśmierzyce; 1 stycznia 2017 liczyły 912 mieszkańców, wyprzedzając Działoszyce o zaledwie 14 osób (926 mieszkańców); trzecim miastem, również poniżej tysiąca, był Suraż (983 mieszkańców)[39] (dla porównania Józefosław, największa pod względem ludności wieś Polski, 1 stycznia 2021 liczyła 14,806 mieszkańców[40]). Status najmniejszego miasta Polski Wyśmierzyce utraciły 1 stycznia 2018, kiedy to status miasta odzyskała Wiślica w województwie świętokrzyskim z 503 mieszkańcami, wypierając Wyśmierzyce o 45%[41]. To drastyczne, niespotykane w latach powojennych[42] zaniżenie progu ludnościowego miast (do poziomów niższych niż w II RP), ustanowiło precedens dla innych bardzo małych miejscowości, głównie miast zdegradowanych.
Jak stwierdził M. Dymitrow (2015, p. 95[31]), „owa nagła zmiana dyskursu (tzn. honorowanie wniosków praktycznie każdego małego miasta zdegradowanego powyżej tysiąca ludności o ile spotka się z pozytywnymi – często nieznacznie[43] – konsultacjami lokalnymi) dociera skutecznie do władz gminnych oraz lokalnych stowarzyszeń historyczno-kulturowych. To z kolei sprawia, że możemy spodziewać się jeszcze większego nasilenia restytucji miast w najbliższych latach”. Jak się okazało, już nawet tysiąc mieszkańców nie jest obecnie barierą. Pozytywne zaopiniowanie w 2017 przez Radę Ministrów wniosków Wiślicy i Józefowa nad Wisłą utworzyło 1 stycznia 2018 dwa kolejne miasta w Polsce poniżej tysiąca ludności[41]. 21 czerwca 2018 Rada Gminy Opatowiec podjęła uchwałę w sprawie podjęcia procedury związanej z nadaniem miejscowości Opatowiec statusu miasta[44]. Konsultacje odbyły się w terminie od 16 do 25 lipca 2018[45] z przeważającą liczbą głosów za restytucją miasta (98,5% w Opatowcu i 88,0% w pozostałych miejscowościach gminy)[46]. 23 października 2018 MSWiA wydało projekt uzupełniający wydane w lipcu rozporządzenie, według którego do grona miast od 1 stycznia 2019 zaliczono dodatkowe cztery miejscowości w woj. świętokrzyskim, w tym Opatowiec[47][48]. Ostatecznie MSWiA powiadomiło 28 grudnia 2018, że z dniem 1 stycznia 2019 w Polsce przybędzie 10 nowych miast, w tym liczący 329 mieszkańców Opatowiec[49].
Zastosowanie komercyjne
Epitet najmniejszego miasta Polski bywa eksploatowany do celów komercyjnych. Lędyczek (Landeck in Westpreußen), który jeszcze pod rządami Niemiec był jednym z najmniejszych miast Rzeszy (w 1939 r. liczył 1010 mieszkańców), po wojnie stał się najmniejszym miastem Polski (266 mieszk.). Przy zupełnym braku przemysłu, jego jedynym atutem był ów epitet. Ewenement ten zaowocował na początku lat 70. współpracą z Warszawą, która – jako miasto największe – objęła Lędyczek patronatem[50]. Jednak status miasta Lędyczka zlikwidowano odgórnie w związku z reformą gminną w 1973 r.[30] Obecnie dyskurs najmniejszego miasta Polski się odradza. Jak twierdzi M. Rapta, radny gminy Okonek z Lędyczka, „przywrócenie Lędyczkowi praw miejskich miałoby wielki wydźwięk promocyjny, bo Wielkopolska miałaby na swoim terenie najmniejsze miasto w Polsce, a może i w Europie”[50].
Na początku 2006 roku wójt Lipnicy Murowanej Jerzy Piś zadeklarował, że władze gminy od dłuższego czasu myślą o przywróceniu praw miejskich. Przeszkodą jest kryterium ludnościowe, ponieważ Lipnica ma zaledwie około 800 mieszkańców, choć pod innymi względami spełnia kryteria brane pod uwagę przez MSWiA. Podkreślił jednak, że "fakt bycia najmniejszym miastem można byłoby wykorzystać w celach promocyjnych"[51].
Z epitetu „Najmniejsze miasto Polski” korzysta Urząd Miasta i Gminy Wyśmierzyce na swojej witrynie internetowej[52] (nadal, w 2018, mimo że nim już nie jest); organizuje także imprezy nawiązujące do nikłego rozmiaru miasta, np. powtarzający się festyn „Najmniejsze miasto – wielcy wykonawcy”[53]. Wiadomość uzyskania przez Wiślicę 1 stycznia 2018 statusu najmniejszego miasta Polski, przyszły burmistrz, A. Krzak, określił jako „Będzie podwójna promocja”, dodając że „swoim znaczeniem w dziejach Polski Wiślica i tak przewyższa wiele dużo większych od siebie miast. Staraliśmy się o prawa miejskie ze względów historycznych, żeby przypomnieć o dawnej świetności”[54].
Najmniejsze miasta w różnych okresach
Poniższa tabela (do uzupełnienia) przedstawia najmniejsze miasta Polski według różnych dat i obszarów terytorialnych.
Najmniejsze miasto Polski | Stan na: | Ludność | Obszar | Liczba miast | Źródło |
---|---|---|---|---|---|
Berżniki | 1808-XX-XX | 88 | Księstwo Warszawskie | 405 | Grossman, 1925[55] |
Urszulin | 1810-XX-XX | 54 | Księstwo Warszawskie | 648 | Grossman, 1925[55] |
Wodynie | 1830-XX-XX | 140 | Królestwo Kongresowe | 440 | Rodecki, 1830[56] |
Jarczów | 1868-XX-XX | 272 | Królestwo Kongresowe | 453 | Dziennik Praw[57] |
Dobrzyń nad Wisłą | 1910-XX-XX | 3008 | Królestwo Kongresowe (same miasta) | 114 | Rocznik Stat. RP 1920/21[58] |
Wolanów (osada miejska) | 1910-XX-XX | 289 | Królestwo Kongresowe (miasta i osady miejskie) | 471 | Rocznik Stat. RP 1920/21[58] |
Fredropol (miasteczko) | 1910-XX-XX | 276 | Obszar zaboru austriackiego (miasta i miasteczka) | 368 | Rocznik Stat. RP 1920/21[58] |
Szlichtyngowa | 1910-12-01 | 773 | Obszar zaboru pruskiego | 161 | Gemeindelexikon, 1912[59] |
Miedzianka | 1910-12-01 | 600 | Obszar "Ziem Odzyskanych” | 448 | Gemeindelexikon, 1912[59] |
Jedwabne | 1916-12-01 | 728 | Generalne Gubernatorstwo Warszawskie | 108 | GUS, 1916[60] |
Końskowola | 1916-12-01 | 1358 | Generalne Gubernatorstwo Lubelskie | 49 | GUS, 1916[60] |
Smorgonie | 1924-06-15 | 154 | II Rzeczpospolita | 638 | GUS, 1921[59] |
Kopanica | 1931-12-09 | 640 | II Rzeczpospolita | 636 | GUS, 1931[61][62] |
Książ Wielkopolski | 1934-08-01 | 928 | II Rzeczpospolita | 603 | GUS, 1931[61] |
Sieniawa | 1943-03-01 | 881 | Generalne Gubernatorstwo | 205 | SAG, 1943[63] |
Barść | 1946-06-28 | 110 | Powojenny obszar Polski | 734 | GUS, 1946[64] |
Dziwnów | 1947-01-01 | 136 | Powojenny obszar Polski | 707 | GUS, 1946[64] |
Lędyczek | 1948-01-01 | 266 | Powojenny obszar Polski | 703 | GUS, 1946[64] |
Lędyczek | 1950-12-03 | 309 | Obecny obszar Polski | 711 | GUS, 1950[65] |
Lędyczek | 1960-12-06 | 399 | Obecny obszar Polski | 745 | GUS, 1960[66] |
Lędyczek | 1970-12-08 | 545 | Obecny obszar Polski | 834 | GUS, 1970[67] |
Wyśmierzyce | 1974-12-31 | 866 | Obecny obszar Polski | 836 | GUS, 1974[68] |
Wyśmierzyce | 1988-12-06 | 826 | Obecny obszar Polski | 822 | GUS, 1988[69] |
Borne Sulinowo | 1993-10-01 | 134 | Obecny obszar Polski | 840 | Drobek, 2002[70] |
Wyśmierzyce | 1995-01-01 | 880 | Obecny obszar Polski | 860 | GUS, 1995[71] |
Wyśmierzyce | 1996-01-01 | 884 | Obecny obszar Polski | 864 | GUS, 1996[71] |
Wyśmierzyce | 1997-01-01 | 868 | Obecny obszar Polski | 870 | GUS, 1997[71] |
Wyśmierzyce | 1998-01-01 | 873 | Obecny obszar Polski | 875 | GUS, 1998[71] |
Wyśmierzyce | 1999-01-01 | 888 | Obecny obszar Polski | 875 | GUS, 1999[71] |
Wyśmierzyce | 2000-01-01 | 896 | Obecny obszar Polski | 880 | GUS, 2000[71] |
Wyśmierzyce | 2001-01-01 | 890 | Obecny obszar Polski | 884 | GUS, 2001[71] |
Wyśmierzyce | 2002-01-01 | 921 | Obecny obszar Polski | 884 | GUS, 2002[71] |
Wyśmierzyce | 2003-01-01 | 909 | Obecny obszar Polski | 884 | GUS, 2003[71] |
Wyśmierzyce | 2004-01-01 | 909 | Obecny obszar Polski | 886 | GUS, 2004[72] |
Wyśmierzyce | 2005-01-01 | 884 | Obecny obszar Polski | 887 | GUS, 2005[73] |
Wyśmierzyce | 2006-01-01 | 892 | Obecny obszar Polski | 889 | GUS, 2006[74] |
Wyśmierzyce | 2007-01-01 | 884 | Obecny obszar Polski | 891 | GUS, 2007[75] |
Wyśmierzyce | 2008-01-01 | 881 | Obecny obszar Polski | 892 | GUS, 2008[76] |
Wyśmierzyce | 2009-01-01 | 858 | Obecny obszar Polski | 897 | GUS, 2009[77] |
Wyśmierzyce | 2010-01-01 | 859 | Obecny obszar Polski | 903 | GUS, 2010[78] |
Wyśmierzyce | 2011-01-01 | 873 | Obecny obszar Polski | 908 | GUS, 2011[79] |
Wyśmierzyce | 2012-01-01 | 914 | Obecny obszar Polski | 908 | GUS, 2012[80] |
Wyśmierzyce | 2013-01-01 | 908 | Obecny obszar Polski | 908 | GUS, 2013[81] |
Wyśmierzyce | 2014-01-01 | 906 | Obecny obszar Polski | 913 | GUS, 2014[82] |
Wyśmierzyce | 2015-01-01 | 921 | Obecny obszar Polski | 915 | GUS, 2015[83] |
Wyśmierzyce | 2016-01-01 | 924 | Obecny obszar Polski | 919 | GUS, 2016[84] |
Wyśmierzyce | 2017-01-01 | 912 | Obecny obszar Polski | 923 | GUS, 2017[39] |
Wiślica | 2018-01-01 | 500 | Obecny obszar Polski | 930 | GUS, 2018[85] |
Opatowiec | 2019-01-01 | 329 | Obecny obszar Polski | 940 | GUS, 2019[86] |
Opatowiec | 2020-01-01 | 338 | Obecny obszar Polski | 944 | GUS, 2020[87] |
Opatowiec | 2021-01-01 | 336 | Obecny obszar Polski | 954 | GUS, 2021[88] |
Opatowiec | 2022-01-01 | 313 | Obecny obszar Polski | 964 | GUS, 2022[89] |
Opatowiec | 2023-01-01 | 317 | Obecny obszar Polski | 979 | GUS, 2023[90] |
Opatowiec | 2024-01-01 | 308 | Obecny obszar Polski | 1017 | GUS, 2024[4] |
Zobacz też
- miasta w Polsce
- nadania praw miejskich w Polsce po 1900
- najstarsze miasta Polski
- miejscowości w Polsce pozbawione praw miejskich
- dawne osiedla w Polsce
- największe i najmniejsze jednostki terytorialne w Polsce
Przypisy
- ↑ Szturm de Sztrem E 1925. Charakter prawny miast w województwach wschodnich b. dzielnicy rosyjskiej. Kwartalnik Statystyczny 2: 1, 217–221.
- ↑ Mazurkiewicz J 1967. Likwidacja ustroju miejskiego mniejszych miast w Księstwie Warszawskim i Królestwie Polskim w okresie przed masową zamianą miast na osady (1807–1864). Rocznik Lubelski 10, 211–228.
- ↑ Nietyksza M 1986. Rozwój miast i aglomeracji miejsko-przemysłowych w Królestwie Polskim 1865–1914. Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warsaw.
- ↑ a b Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2024 r..
- ↑ Mielcarek, A.J. (2008): Podziały terytorialno-administracyjne II Rzeczypospolitej w zakresie administracji zespolonej [Territorial and administrative divisions of the Second Polish Republic in the context of integrated administration]. Warszawa: Neriton.
- ↑ Gawryszewski A. (2005). Ludność Polski w XX wieku. Instytut Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania im. Stanisława Leszczyckiego, Warsaw.
- ↑ Krzysztofik, R. (2014). Geneza aglomeracji miast na obszarze Polski. Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, Katowice.
- ↑ Drobek, W. (2004). Zmiany statusu administracyjnego lokalnych jednostek osadniczych. In: S. Michałowski, & A. Pawłowska (eds.), Samorząd lokalny w Polsce. Społeczno-polityczne aspekty funkcjonowania (s. 534–545). Lublin: Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej.
- ↑ Dymitrow, M. and Krzysztofik, R. (2015): ‘Degradation and restitution: Understanding the concept of urbanity through its oscillations within formal contexts’. In: Krzysztofik, R. and Dymitrow, M. (eds.), Degraded and restituted towns in Poland: Origins, development, problems. Gothenburg: University of Gothenburg, 443–461.
- ↑ Kantor-Pietraga, I. (2014). Systematyka procesu depopulacji miast na obszarze Polski od XIX do XXI wieku, Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, Katowice.
- ↑ a b c d Sokołowski, D. (2002). Nowe nadania praw miejskich w Polsce. Promocje Kujawsko-Pomorskie Nr 8–10/2002, s. 16.
- ↑ Dz.U. 1973 nr 40, poz. 237.
- ↑ Dz.U. 1972 nr 50, poz. 327.
- ↑ Komunikat o zmianach w podziale terytorialnym za okres od 2 I 1972 r. do 1 I 1973 r., Główny Urząd Statystyczny, Biuro Spisów, Warszawa 1973.
- ↑ Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 25 lipca 2022 r. w sprawie ustalenia granic niektórych gmin i miast oraz nadania niektórym miejscowościom statusu miasta [online], isap.sejm.gov.pl [dostęp 2024-04-09] .
- ↑ a b Dymitrow, M. (2017). Degradation, restitution and the elusive culture of rural-urban thinking. Fennia – International Journal of Geography, 195(1), 36–60.
- ↑ a b Siemiński, J. (2000) Byłe (zdegradowane) miasteczka w Polsce. Przestrzeń. Informator Planowania Przestrzennego 11(2) 14–22.
- ↑ Pismo w sprawie o przywrócenie Turobinowi praw miejskich.
- ↑ Stowarzyszenie Tak-Bnin (Dlaczego walczymy o prawa miejskie dla Bnina?).
- ↑ Np. Opatówek znów będzie miastem.
- ↑ Uchwała Nr XX/115/2016 Rady Gminy Radoszyce z dnia 27 września 2016 roku w sprawie wystąpienia z wnioskiem o nadanie statusu miasta miejscowości Radoszyce.
- ↑ Prawa miejskie dla Szczercowa. [dostęp 2017-09-15]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-09-15)].
- ↑ 450 lat lokacji Rakowa. W korowodzie szli m.in. założyciele miasta.
- ↑ Interpelacja nr 12423 w sprawie przywrócenia praw miejskich miejscowościom, które zostały ich pozbawione w wyniku represji carskich po upadku Powstania Styczniowego.
- ↑ Spórna, T. i in. (2015). Degraded and restituted towns in numbers, In: Krzysztofik, R. and Dymitrow, M. (Eds.), Degraded and restituted towns in Poland: Origins, development, problems, Gothenburg: University of Gothenburg (s. 367–422).
- ↑ Pile, S. (1999): ‘What is a city?’. In: Massey, D., Allen, J. and Pile, S. (eds.), City worlds. London and New York: Routledge, 3–50.
- ↑ Szmytkie, R. (2015): Degraded towns in Polands a potentially new towns, In: Krzysztofik, R. and Dymitrow, M. (eds.), Degraded and restituted towns in Poland: Origins, development, problems. Gothenburg: University of Gothenburg, 295–318.
- ↑ Sokołowski, D. (1999): Zróżnicowanie zbioru małych miast i większych osiedli wiejskich w Polsce w ujęciu koncepcji kontinuum wiejsko-miejskiego [Differences between small towns and larger villages in Poland according to the concept of rural-urban continuum]. Toruń: UMK.
- ↑ Jak stwierdza D. Sokołowski (2002), „przy braku jednoznacznych kryteriów miejskości nie można wykluczyć możliwości popełnienia pomyłki” (s. 16).
- ↑ a b c Krzysztofik, R. and Dymitrow, M. (2015). ‘Research on degraded and restituted towns: Overview and state-of-the-art’. In: Krzysztofik, R. and Dymitrow, M. (eds.), Degraded and restituted towns in Poland: Origins, development, problems. Gothenburg: University of Gothenburg, 1–36.
- ↑ a b Dymitrow, M. (2015): ‘The concept of urbanity in light of the municipal reform in interwar Poland’. In: Krzysztofik, R. and Dymitrow, M. (eds.), Degraded and restituted towns in Poland: Origins, development, problems. Gothenburg: University of Gothenburg, 61–115.
- ↑ Projekt Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia … 2005 r. w sprawie ustalenia granic niektórych gmin i miast oraz nadania miejscowościom statusu miasta.
- ↑ Szmytkie, R. (2015): Degraded towns in Polands a potentially new towns, In: Krzysztofik, R. and Dymitrow, M. (eds.), Degraded and restituted towns in Poland: Origins, development, problems. Gothenburg: University of Gothenburg, 295–318 (s. 304).
- ↑ Projekt rozporządzenia Rady Ministrów z dnia … 2006 r. w sprawie ustalenia granic niektórych gmin i miast oraz nadania miejscowościom statusu miasta (w brzmieniu skierowanym do uzgodnień międzyresortowych).
- ↑ Porównaj zestawienie.
- ↑ Projekt rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie ustalenia granic niektórych gmin i miast oraz zmiany siedziby władz gminy.
- ↑ Uzasadnienie.
- ↑ Projekt Rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie utworzenia, ustalenia granic i nazw gmin oraz siedzib ich władz, ustalenia granic niektórych miast oraz nadania niektórym miejscowościom statusu miasta.
- ↑ a b Główny Urząd Statystyczny / Obszary tematyczne / Ludność / Ludność / Regionalne zróżnicowanie procesu starzenia się ludności Polski w latach 1990–2015 oraz w perspektywie do 2... [online], stat.gov.pl [dostęp 2017-11-19] (pol.).
- ↑ NSP 2021: Ludność w miejscowościach statystycznych [online], Bank Danych Lokalnych GUS, 19 września 2022 [dostęp 2023-03-30] .
- ↑ a b Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 24 lipca 2017 r. w sprawie ustalenia granic niektórych gmin i miast, nadania niektórym miejscowościom statusu miasta, zmiany nazwy gminy oraz siedzib władz niektórych gmin (Dz.U. z 2017 r. poz. 1427).
- ↑ Pomijając przypadki bardzo małych, wyludnionych miast na Ziemiach Odzyskanych, którym status miasta zachowano „na wyrost”, wiele z nich z resztą zdegradowanych w latach 1945–1947 – por. Spórna, T. i in. (2015). Degraded and restituted towns in numbers, In: Krzysztofik, R. and Dymitrow, M. (Eds.), Degraded and restituted towns in Poland: Origins, development, problems, Gothenburg: University of Gothenburg (s. 367–422).
- ↑ Np. frekwencja przy konsultacjach lokalnych w Radoszycach wynosiła zaledwie 1,86% ludności, w Pruchniku 4,06%, a w Łagowie 8,70% (według oficjalnych wyników konsultacji).
- ↑ Zaproszenie na Sesje Rady Gminy.
- ↑ Obwieszczenie.
- ↑ Informacja o wynikach konsultacji dotyczących nadania statusu miasta miejscowości Opatowiec.
- ↑ Projekt rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie nadania statusu miasta niektórym miejscowościom w województwie świętokrzyskim.
- ↑ Jedyne takie miasto. 149 lat czekali na odzyskanie praw miejskich.
- ↑ 10 nowych miast w Polsce od 2019 roku.
- ↑ a b Szalbierz M., 2013, Ostała się wieś z herbem, Monitor Wielkopolski, 6(145), s. 8.
- ↑ Dziennik Polski (ziob): Będzie najmniejszym miastem?. 2006-01-09.
- ↑ Urząd Miejski w Wyśmierzycach – Start [online], www.wysmierzyce.pl [dostęp 2017-11-19] (pol.).
- ↑ Festyn w Wyśmierzycach – najmniejsze miasto – wielcy wykonawcy – tradycyjna muzyka Mazowsza.
- ↑ Trzy nowe miasta w Świętokrzyskiem. Jedno będzie najmniejsze w Polsce.
- ↑ a b Grossman, H. (1925). Struktura społeczna i gospodarcza Księstwa Warszawskiego na podstawie spisów ludności 1808–1810 (Social and economic structure of the Warsaw Principality on the basis of the census of population 1808 to 1810). Kwartalnik Statystyczny, Warsaw.
- ↑ Rodecki FB 1830. Obraz jeograficzno-statystyczny Królestwa Polskiego. Drukarnia Antoniego Gałęzowskiego i Kompanii, Warsaw.
- ↑ Krótka statystyka Gubernji Królestwa Polskiego obejmująca rozległość 1 ludność tychże Gubernji oraz wykaz osad i gmin. Przedruk uzupełniony ze Skorowidza do Dziennika Praw, wydanego w połowie 1870 r./ Warszawa 1870.
- ↑ a b c Rocznik statystyki Rzeczypospolitej Polskiej. R. 1, 1920/21 cz. 1.
- ↑ a b c Gemeindelexikon für das Königreich Preussen 1910. Heft: 1. Allenstein, 2. Danzig, 3. Marlenwerder, 4. Posen, 5. Bromberg, 6. Oppeln. Berlin 1912.
- ↑ a b Stan szkolnictwa powszechnego w grudniu 1917 r. na terytorjum obu byłych jeneralnych gubernatorstw: Warszawskiego i Lubelskiego.
- ↑ a b Skorowidz gmin Rzeczypospolitej Polskiej.
- ↑ Drugi Powszechny Spis Ludności.
- ↑ Amtliches Gemeinde- und Dorfverzeichnis fuer das GG.
- ↑ a b c GUS (1946) Powszechny sumaryczny spis ludności z dn. 14.II.1946 r.
- ↑ GUS, narodowy spis ludności z 3 grudnia 1950 r. Warszawa.
- ↑ GUS, spis ludności z 6 grudnia 1960 r. Warszawa.
- ↑ GUS, spis ludności z 8 grudnia 1970 r. Warszawa.
- ↑ GUS, spis ludności z 31 grudnia 1974 r. Warszawa.
- ↑ GUS, Narodowy spis powszechny w 1988, 6 grudnia 1988.
- ↑ Drobek, W. (2002). Polskie nowe miasta (1977-2001). In: J. Słodyczyk: Przemiany bazy ekonomicznej i struktury przestrzennej miast (s. 71–84). Opole: Uniwersytet Opolski.
- ↑ a b c d e f g h i GUS, Bank Danych Lokalnych.
- ↑ Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2004 r.
- ↑ Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2005 r.
- ↑ Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2006 r.
- ↑ Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2007 r.
- ↑ Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2008 r.
- ↑ Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2009 r.
- ↑ Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2010 r.
- ↑ Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2011 r.
- ↑ Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2012 r.
- ↑ Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2013 r.
- ↑ Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2014 r.
- ↑ Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2015 r.
- ↑ Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2016 r.
- ↑ Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2018 r.
- ↑ Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2019 r.
- ↑ Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2020 r.
- ↑ Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2021 r..
- ↑ Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2022 r..
- ↑ Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2023 r..