National Insurance
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/8b/National-insurance-act-1911.jpg/250px-National-insurance-act-1911.jpg)
National Insurance (NI, „ubezpieczenie narodowe”) – system ubezpieczeń społecznych w Wielkiej Brytanii, obejmujący emerytury, zasiłki dla bezrobotnych, zasiłki macierzyńskie, renty oraz zasiłki żałobne[1]. Funkcjonuje w ramach szerszego systemu zabezpieczeń społecznych i stanowi jeden z fundamentów polityki państwa opiekuńczego[2].
Zasady funkcjonowania
Prawo do otrzymywania świadczeń pieniężnych objętych w National Insurance, co do zasady, uwarunkowane jest opłacaniem przez beneficjenta składek (National Insurance contributions). Prawo do pobierania świadczeń krótkoterminowych (np. zasiłku dla bezrobotnych) w większości przypadków określane jest na podstawie historii opłacania składek w dwóch ostatnich latach poprzedzających wystąpienie o świadczenie[2]. Prawo do pobierania emerytury oraz jej wysokość określane jest na podstawie całej historii składkowej[2][3]. Wysokość otrzymywanych świadczeń jest niezależna od wysokości dochodów otrzymującego[2].
Uczestnictwo w systemie ubezpieczeń jest obowiązkowe, a przymusem składkowym objęci są wszyscy pracownicy, pracodawcy i osoby samozatrudnione[2]. Rodzaj zatrudnienia oraz wysokość dochodów decydują o wielkości składek, które funkcjonują na zasadach podatku progresywnego[4].
Część świadczeń pieniężnych funkcjonujących w Wielkiej Brytanii znajduje się poza systemem National Insurance, m.in. zasiłek na dzieci, dla niepełnosprawnych czy osób o niskich zarobkach. Finansowane są one z innych źródeł, a prawo do ich pobierania nie jest warunkowane opłacaniem składek NI, lecz bazuje na innych kryteriach[5].
Składki
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/23/UK_tax_NIC_percentages.svg/250px-UK_tax_NIC_percentages.svg.png)
Wysokość stawek procentowych i progów składkowych podlegają rewizji w każdym roku podatkowym. Dla przykładu w roku podatkowym 2021/2022 pracownicy zobowiązani byli do opłacania składek, tzw. klasy 1, w wysokości 0% wynagrodzenia do kwoty £184 tygodniowo, 12% od kwoty ponad £184 a do £967 tygodniowo i 2% od kwoty ponad £967. Pracodawcy obciążeni byli składką w wysokości 13,8% kwoty wynagrodzenia pracownika ponad £170 tygodniowo[a][b]. Pracownikom otrzymującym wynagrodzenie nieprzekraczające £120 tygodniowo nie przysługiwały świadczenia w ramach National Insurance[4].
Składki dla osób samozatrudnionych w 2021/2022 roku wynosiły £3,05 tygodniowo jeżeli roczny przychód przekroczył £6515 (składka klasy 2) i dodatkowo 9% przychodu ponad £9568 a do £50 270 oraz 2% ponad £50 270 (składka klasy 4). By zachować prawo do świadczeń w ramach National Insurance, samozatrudnieni o przychodzie poniżej wcześniej wymienionych progów mogą dobrowolnie opłacać składki klasy 2[6].
Osoby, którym świadczenia z różnych względów nie przysługują (w tym bezrobotne lub o minimalnych dochodach) mają możliwość opłacania składek dobrowolnych, tzw. klasy 3 (w 2021/2022 roku: £15,40 tygodniowo) – te uprawniają wyłącznie do świadczeń emerytalnych[1]. W określonych okolicznościach osoby te mogą się również ubiegać o przyznanie składek uznaniowych (National Insurance credits), które to nadają uprawnienia do świadczeń bez konieczności uiszczania opłat przez beneficjenta[7].
Osoby, które osiągnęły wiek emerytalny, nie są objęte koniecznością opłacania składek, niezależnie od stanu zatrudnienia[8].
Składki pracowników są, podobnie jak podatek dochodowy, rozliczane i potrącane z wynagrodzenia przez pracodawcę w ramach mechanizmu pay-as-you-earn (PAYE). Osoby samozatrudnione samodzielnie rozliczają składki w ramach corocznej deklaracji podatkowej[9]. Organem odpowiedzialnym za pobieranie składek jest urząd HM Revenue and Customs (HMRC)[10].
National Insurance Fund
Większa część dochodów pozyskanych ze składek deponowana jest w funduszu National Insurance Fund (NIF)[c] i przetrzymywana oddzielnie od środków otrzymanych z innych źródeł budżetowych. Środki zgromadzone w funduszu wykorzystywane są do bieżących wypłat świadczeń objętych systemem National Insurance. W przypadku, gdy zgromadzone środki są niewystarczające do pokrycia wypłat spodziewanych w danym roku, może być on zasilony w formie dotacji ze skarbu państwa (HM Treasury). Nadwyżka środków może zostać przeniesiona do konta National Insurance Fund Investment Account (NIFIA), gdzie inwestowane są one w instrumenty finansowe emitowane lub gwarantowane przez rząd[10][9].
W marcu 2021 roku na funduszu NIF zgromadzonych było 42,5 mld funtów, a na koncie inwestycyjnym NIFTA – 42,7 mld funtów[10]. Wpływy ze składek do funduszu w roku podatkowym 2020/2021 wyniosły 111,6 mld funtów, a wydatki na świadczenia – 106,6 mld funtów, z czego 100,5 mld na emerytury, 4,6 mld na renty dla osób niezdolnych do lub o ograniczonej zdolności do pracy, a 1,5 mld na pozostałe świadczenia[10][d].
Pozostała część środków pozyskanych ze składek na National Insurance wykorzystywana jest na finansowanie państwowej służby zdrowia National Health Service (NHS). W 2020/2021 roku przeznaczonych na ten cel zostało 26,4 mld funtów[10]. Około 20% całkowitego budżetu NHS pochodzi ze składek NI (pozostała część finansowania pochodzi niemal w całości z innych podatków)[11].
Historia
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/9d/1940_British_National_Insurance_card_for_an_employed_woman.jpg/250px-1940_British_National_Insurance_card_for_an_employed_woman.jpg)
Prekursor obecnego systemu ustanowiony został w 1911 roku przez liberalny rząd H. H. Asquitha, na mocy ustawy National Insurance Act 1911[12]. Stanowił on część szerokiej reformy mającej poprawić sytuację najuboższej części społeczeństwa[13]. Pierwszy współczesny system ubezpieczeń społecznych działający na podobnych zasadach wprowadzony został około trzydziestu lat wcześniej w Niemczech[2].
System w pierwotnym kształcie obejmował dwa niezależne od siebie ubezpieczenia – zdrowotne oraz od bezrobocia. Ubezpieczenie zdrowotne było obowiązkowe dla wszystkich pracowników w wieku 16–70 lat o zarobkach w wysokości do 160 funtów rocznie, bądź wykonujących pracę fizyczną. Mężczyźni o tygodniowym wynagrodzeniu w wysokości co najmniej 2 szylingów i 6 pensów (2,5 szylinga)[e] musieli opłacać składkę w wysokości 4 pensów tygodniowo, a ich pracodawcy – dodatkowo 3 pensy. Stawka dla kobiet była niższa. W przypadku osób o niższych zarobkach stawka była pomniejszona, a różnicę pokrywały odpowiednio powiększona stawka pracodawcy oraz dofinansowanie ze środków rządowych. Ubezpieczenie zapewniało w przypadku choroby tygodniową wypłatę 10 szylingów dla mężczyzn oraz 7 szylingów 6 pensów (7,5 szylinga) dla kobiet na okres do 26 tygodni, a także opłacało koszty leczenia[f]. Drugi element systemu, ubezpieczenie od bezrobocia było obowiązkowe dla osób zatrudnionych w wybranych branżach, m.in. budownictwie i przemyśle maszynowym. Składka wynosiła 2,5 pensa tygodniowo, a w przypadku pozbawienia zatrudnienia beneficjent otrzymywał 7 szylingów tygodniowo przez okres do 15 tygodni[13].
W 1925 roku system został rozszerzony o emerytury. Wkrótce po zakończeniu II wojny światowej, w 1948 roku National Insurance ustanowione zostało jako jednolity system ubezpieczeń społecznych obejmujący wszystkie świadczenia pieniężne, w tym dla bezrobotnych, chorych, niepełnosprawnych, wdów i emerytów[12].
Płacenie składek odbywało się początkowo za pomocą znaczków skarbowych, które pracodawca nabywał w urzędach pocztowych i wklejał do karty pracownika, stanowiącej dowód ubezpieczenia. Wysokość składek była co do zasady niezależna od wysokości wynagrodzenia. W 1975 roku system ten zastąpiony został przez mechanizm pay-as-you-earn (PAYE), wykorzystywany już wcześniej do rozliczania podatku dochodowego, w którym pracodawca bezpośrednio rozlicza się z urzędem podatkowym drogą pocztową (obecnie elektronicznie). Wówczas też wielkość składek uzależniona została od kwoty wynagrodzenia[9].
Uwagi
- ↑ Przykładowo składka pracownika otrzymującego wynagrodzenie £1000 tygodniowo (£52 000 rocznie) wyniosłaby 0% × £184 + 12% × (£967 - £184) + 2% × (£1000 - £967) = 0% × £184 + 12% × £783 + 2% × £33 = £94,59 tygodniowo (£4918,84 rocznie). Składka nałożona na podmiot zatrudniający danego pracownika wyniosłaby 13,8% × (£1000 - £170) = £114,54 tygodniowo (£5956,08 rocznie).
- ↑ Istnieją różne wyjątki i stawki specjalne, m.in. dla osób do 21 roku życia, odbywających staż zawodowy, czy zatrudnionych w rybołówstwie.
- ↑ Oddzielny fundusz o tej samej nazwie funkcjonuje w Irlandii Północnej.
- ↑ Dane liczbowe nie uwzględniają Irlandii Północnej.
- ↑ W dawnym systemie monetarnym (do 1971 roku): 1 funt = 20 szylingów = 240 pensów (1 szyling = 12 pensów). Patrz: pieniądze brytyjskie.
- ↑ Usługi medyczne były wówczas świadczone przez lekarzy prywatnych. Zmieniło się to wraz z utworzeniem narodowej służby zdrowia (National Health Service, NHS), bezpłatnej dla wszystkich mieszkańców, w 1948 roku.
Przypisy
- ↑ a b What National Insurance is for. GOV.UK. [dostęp 2022-01-15]. (ang.).
- ↑ a b c d e f Wikeley, Nick: national insurance. W: The New Oxford Companion to Law. Oxford University Press, 2009. [dostęp 2022-01-15]. (ang.).
- ↑ The new State Pension – Eligibility. GOV.UK. [dostęp 2022-01-15]. (ang.).
- ↑ a b Rates and allowances: National Insurance contributions. GOV.UK. [dostęp 2022-01-15]. (ang.).
- ↑ National insurance contributions (NIC) - What benefits do my national insurance contributions (NIC) pay for?. turn2us. [dostęp 2022-01-15]. (ang.).
- ↑ Voluntary National Insurance. GOV.UK. [dostęp 2022-01-15]. (ang.).
- ↑ National Insurance credits. GOV.UK. [dostęp 2022-01-15]. (ang.).
- ↑ National Insurance. GOV.UK. [dostęp 2022-01-15]. (ang.).
- ↑ a b c National Insurance: history and application. The Chartered Institute of Payroll Professionals (CIPP), grudzień 2019. [dostęp 2022-01-15]. (ang.).
- ↑ a b c d e HM Revenue &H.R.& Customs HM Revenue &H.R.&, Great Britain National Insurance Fund Account for the year ended 31 March 2021 [online], GOV.UK, s. 4-6, 16, 19-20 [dostęp 2022-01-15] (ang.).
- ↑ How the NHS is funded. The King's Fund, 2021-03-01. [dostęp 2022-01-15]. (ang.).
- ↑ a b Wilkinson, Margaret: national insurance. W: The Oxford Companion to British History. Oxford University Press, 2015. [dostęp 2022-01-15]. (ang.).
- ↑ a b National Insurance Act 1911. The Health Foundation. [dostęp 2022-01-15]. (ang.).
![]() | Zobacz multimedia związane z tematem: National Insurance |
- DSDE: National_insurance