Ołeś Honczar
![]() | |||
Data i miejsce urodzenia | 3 kwietnia 1918 | ||
---|---|---|---|
Data i miejsce śmierci | 14 lipca 1995 | ||
Narodowość | ukraińska | ||
Język | |||
Dziedzina sztuki | literatura | ||
Gatunek | powieść, nowela, opowiadanie | ||
![]() | |||
Odznaczenia | |||
![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() | |||
|
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/14/%D0%92%D1%8B%D1%88%D0%B8%D1%82%D0%B0%D1%8F_%D1%80%D1%83%D0%B1%D0%B0%D1%88%D0%BA%D0%B0_%D1%81_%D0%BD%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%B8_%D0%B8_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D0%B0%D1%8F_%D1%81%D1%83%D0%BC%D0%BA%D0%B0_%D0%9E%D0%BB%D0%B5%D1%81%D1%8F_%D0%93%D0%BE%D0%BD%D1%87%D0%B0%D1%80%D0%B0%2C_1940-%D0%B5.jpg/220px-%D0%92%D1%8B%D1%88%D0%B8%D1%82%D0%B0%D1%8F_%D1%80%D1%83%D0%B1%D0%B0%D1%88%D0%BA%D0%B0_%D1%81_%D0%BD%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%B8_%D0%B8_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D0%B0%D1%8F_%D1%81%D1%83%D0%BC%D0%BA%D0%B0_%D0%9E%D0%BB%D0%B5%D1%81%D1%8F_%D0%93%D0%BE%D0%BD%D1%87%D0%B0%D1%80%D0%B0%2C_1940-%D0%B5.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f8/%D0%91%D1%83%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%BA_%D0%B2_%D0%94%D0%BD%D1%96%D0%BF%D1%80%D1%96_%D0%B4%D0%B5_%D0%BC%D0%B5%D1%88%D0%BA%D0%B0%D0%B2_%D0%9E%D0%BB%D0%B5%D1%81%D1%8C_%D0%93%D0%BE%D0%BD%D1%87%D0%B0%D1%80.jpg/220px-%D0%91%D1%83%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%BA_%D0%B2_%D0%94%D0%BD%D1%96%D0%BF%D1%80%D1%96_%D0%B4%D0%B5_%D0%BC%D0%B5%D1%88%D0%BA%D0%B0%D0%B2_%D0%9E%D0%BB%D0%B5%D1%81%D1%8C_%D0%93%D0%BE%D0%BD%D1%87%D0%B0%D1%80.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/b/bf/Coin_of_Ukraine_Gonchar_R.jpg)
Ołeś Terentijowycz Honczar (ukr. Олесь Терентійович Гончар; ur. 3 kwietnia 1918 w obwodzie połtawskim, zm. 14 lipca 1995 w Kijowie) – ukraiński pisarz i działacz polityczny, autor opowiadań, nowel oraz powieści w przeważającej mierze związanych z okresem II wojny światowej. Bohater Pracy Socjalistycznej (1978)[1], Bohater Ukrainy (pośmiertnie, 2005)[2].
Życiorys
Pochodził z ukraińskiej rodziny robotniczej. Po tym, jak wieku trzech lat stał się sierotą, opiekowali się nim dziadkowie ze strony matki, z którymi zamieszkał w obwodzie połtawskim[2].
Uczył się w Charkowskim Technikum Dziennikarskim im. M. Ostrowskiego, później przez krótki czas pracował w jednej z charkowskich gazet. Po wybuchu wojna domowej w Hiszpanii planował wyjazd w celu przyłączenia się do walki za Republikę, ale nigdy nie udało mu się go zrealizować. W 1938 wstąpił na Wydział Filologiczny Uniwersytetu w Charkowie, w czasie studiów napisał swoje pierwsze nowele[2].
Będąc na trzecim roku studiów, jesienią 1941 roku zgłosił się jako ochotnik do wojska. W lecie 1942 został ranny, trafił do obozu jenieckiego, skąd uciekł i wrócił na front, by walczyć do końca wojny. Ranny po raz drugi, zdobył wiele odznaczeń wojskowych, w tym Order Sławy, Order Czerwonej Gwiazdy i trzy Medale za Odwagę[2].
Po powrocie z frontu oraz napisaniu powieści Zemla hude (Земля гуде, 1946) zakończył studia na uniwersytecie. W latach 1959–1971 był przewodniczącym zarządu Związku Pisarzy Ukrainy, od 1978 członkiem Akademii Nauk USRR, a od 1959 do 1986 roku sekretarzem Związku Pisarzy ZSRR. Był deputowanym do Rady Najwyższej USRR i ZSRR oraz członkiem Światowej Rady Pokoju[2].
Na przełomie lat 80. i 90. współpracował z Ludowym Ruchem Ukrainy, popierał strajki studenckie, występował w obronie języka i kultury ukraińskiej, stawał w obronie prześladowanych pisarzy w ZSRR[3]. W 1990 roku wystąpił z KPZR[2].
Aktywnie popierał odzyskanie niepodległości przez Ukrainę. Zmarł w 1995 roku i został pochowany na Cmentarzu Bajkowa w Kijowie[1]. 14 lipca 2005 roku prezydent Ukrainy Wiktor Juszczenko odznaczył go pośmiertnie Orderem Państwa Bohatera Ukrainy[2].
Twórczość
Zadebiutował trylogią powieściową Chorążowie (Прапороносці, 1946–1948, pol. wyd. 1951), która od razu zyskała uznanie krytyków, a niespełna trzydziestoletniego Honczara okrzyknięto dojrzałym artystą. Trylogię Chorążowie pisał przez trzy powojenne lata w Dniepropietrowsku, w domu swojej siostry. Trylogię uhonorowano dwiema Nagrodami Stalinowskimi (1947, 1948). Wszystkie trzy części publikowano na łamach czasopisma Ojczyzna (Alpy 1946; Modry Dunaj 1947, Złota Praga 1948). Powieści koncentrują się na szlaku bojowym ukraińskich żołnierzy i oficerów Armii Czerwonej przez Rumunię, Węgry, Czechosłowację i Austrię w 1944 i 1945 roku, a także na ich relacjach z ludnością cywilną oraz żołnierzami armii rumuńskiej, niedawnymi wroga, a teraz sojusznikami. Utwory cechuje nietypowe dla radzieckiej literatury wojennej przekonanie o bliskości kulturowej Europy dla ukraińskich czerwonoarmistów[3].
Na przełomie lat 40. i 50. powstały nowele: Modry kameń (Модри камень), Wesna za Morawoju (Весна за Моравою), Iłonka (Ілонка), Hory spiwajut’ (Гори співають), Usman ta Marta (Усман та Марта). Wydane w latach 50. nowele Południe (Південь, 1951), Doroha za chmary (Дорога за хмари, 1953), Czary komyszi (Чари комиші, 1958), powieści Mykyta Bratuś (Микита Братусь, 1951) i Szczob switywsia wohnyk (Щоб світився вогник, 1955) były poświęcone życiu ludzi w czasie pokoju, moralnym aspektom ich wzajemnych relacji. Utwory Tawrija (Таврія, 1952) oraz Perekop (Перекоп, 1957) dotyczyły tematyki historyczno-rewolucyjnej. Ważnym utworem w karierze Honczara był Człowiek i broń (Людина і зброя, 1960, wyd. pol. 1963), poświęcony hiszpańskiej wojnie domowej, za którą został nagrodzony Państwową Nagrodą im. T. Szewczenki[3].
W latach 60. i 70. ukazały się powieści: Tronka (Тронка, 1963), Sobor (Собор, 1968), Bereh lubowi (Берег любові, 1976), Twoja zoria (Твоя зоря, 1980), Brihantina (Бригантина, 1972), nowele: Kresaft (Кресафт, 1963), Na kosi (На косі, 1966), Pid dałekymy sosnamy (Під далекими соснами, 1970), Piznie prozrinnia (Пізнє прозріння, 1974). Za Tronkę Honczar otrzymał w 1964 roku Nagrodę Leninowską, jednak los napisanej cztery lata później powieści Sobor (uznawanej często za najważniejszy utwór Honczara) był dramatyczny. Powieść opublikowano w czasopiśmie „Ojczyzna” (Вітчизна) w 1968. Pierwsze recenzje były przychylne, jednak niedługo potem autor został poddany przez krytykę ostracyzmowi, a utwór wyłączono z obiegu na 20 lat i wstrzymano jego tłumaczenie na rosyjski[2], a Honczarowi groziło nawet aresztowanie[3]. Historia wydania Soboru stała się zarzewiem protestu i wzrostu świadomości narodowej wśród radzieckich pisarzy ukraińskich[1].
Utwory Honczara przełożono na 67 języków[2].
Wybrane utwory
- Bereh lubovi (Берег любові, 1976)
- Brihantina (Бригантина, 1972)
- Kresaft (Кресафт, 1963)
- Człowiek i broń (Людина і зброя, 1960)
- Mykyta Bratuś (Микита Братусь, 1951)
- Chorążowie (Прапороносці, 1946-1948)
- Sobor (Собор, 1968)
- Twoja zoria (Твоя зоря, 1980)
- Tronka (Тронка, 1963)
- Cykłon (Циклон, 1970)
Odznaczenia i nagrody
- Medal Sierp i Młot Bohatera Pracy Socjalistycznej (31 marca 1978)
- Bohater Ukrainy (14 lipca 2005)
- Order Lenina (dwukrotnie, 1960 i 1978)
- Order Czerwonego Sztandaru Pracy (1 kwietnia 1988)
- Order Wojny Ojczyźnianej I klasy (1985)
- Order Czerwonej Gwiazdy (4 maja 1945)
- Order Sławy III klasy (4 marca 1945)
- Nagroda Stalinowska (dwukrotnie, 1948 i 1949)
- Nagroda Leninowska (1964)
- Nagroda Państwowa ZSRR (1982)
- Medal „Za Odwagę” (trzykrotnie, 7 września 1944, 20 listopada 1944 i 18 stycznia 1945)
- Medal „Za obronę Kijowa”
Przypisy
- ↑ a b c Гончар Олесь (Олександр) Терентійович. Енциклопедія Історії України. [dostęp 2024-03-25]. (ukr.).
- ↑ a b c d e f g h i Гончар Александр (Олесь) Терентьевич. warheroes.ru. [dostęp 2024-03-25]. (ros.).
- ↑ a b c d 1918 - народився Олесь Гончар, письменник. Ukraiński Instytut Pamięci Narodowej. [dostęp 2024-03-25]. (ukr.).
Linki zewnętrzne
- Ołeś Honczar, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2024-02-24] .
- ISNI: 0000000122082068
- VIAF: 810090
- LCCN: n79089287
- GND: 118876597
- LIBRIS: 0xbd8szj4mwhwmb
- SUDOC: 075521172
- NLA: 36538438
- NKC: jn19990210280
- RSL: 000083132
- NTA: 075111934
- BIBSYS: 2013845
- Open Library: OL264551A
- PLWABN: 9810659286105606
- NUKAT: n96028303
- J9U: 987007262702705171
- PTBNP: 38116
- LNB: 000145570
- CONOR: 24095587
- PWN: 3912562
- БРЭ: 2369804
- ЕСУ: 30828
- VLE: oles-honcar
- Hrvatska enciklopedija: 22642