Ołeksandr Dowżenko
![]() | |||
Data i miejsce urodzenia | 29 sierpnia 1894 | ||
---|---|---|---|
Data i miejsce śmierci | 25 listopada 1956 | ||
Zawód | reżyser, scenarzysta, producent | ||
Współmałżonek | |||
Odznaczenia | |||
![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() | |||
|
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/0a/%D0%94%D0%BE%D0%B2%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D0%BA%D0%BE_%D0%9E%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%803.jpg/185px-%D0%94%D0%BE%D0%B2%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D0%BA%D0%BE_%D0%9E%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%803.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/0e/%D0%A3_%D1%80%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%BA%D1%86%D1%96%D1%97_%D0%92%D1%81%D0%B5%D1%81%D0%B2%D1%96%D1%82%D1%83.jpg/185px-%D0%A3_%D1%80%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%BA%D1%86%D1%96%D1%97_%D0%92%D1%81%D0%B5%D1%81%D0%B2%D1%96%D1%82%D1%83.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b8/O_Dovzenko_Berlin.jpg/165px-O_Dovzenko_Berlin.jpg)
Ołeksandr Petrowycz Dowżenko (ukr. Олександр Петрович Довженко; ur. 29 sierpnia?/10 września 1894 w chutorze Wiuniszcze (ob. w granicach Sośnicy), gubernia czernihowska, zm. 25 listopada 1956 w Pieriediełkinie) – ukraiński reżyser, scenarzysta i producent filmowy, jeden z pionierów kina ukraińskiego, pisarz.
Życiorys
W 1914 ukończył kolegium nauczycielskie w Głuchowie. W latach 1917–1919 studiował na Akademii Sztuk Pięknych w Kijowie. W latach 1921–1923 pracownik Komisariatu Spraw Zagranicznych Ukraińskiej SRR, pracował początkowo w misji repatriacyjnej w Polsce a następnie w wydziale konsularnym poselstwa USRR w Berlinie. Tam w 1922–1923 udoskonalał warsztat artystyczny, korzystając ze stypendium ludowego komisariatu oświaty USRR. W 1923 w związku z likwidacją odrębnej służby dyplomatycznej USRR odwołany na Ukrainę. W 1923–1926 pracował jako ilustrator w gazecie „Wisti WUCWK” („Вісті ВУЦВК”) w Charkowie. Tworzył poetyckie obrazy o tematyce rewolucyjnej, później także o wymowie propagandowej. Obok Siergieja Eisensteina i Wsiewołoda Pudowkina uważany za najwybitniejszego twórcę kina radzieckiego.
W swoich filmach poetycko-filozoficznych o podłożu ekspresjonistycznym nawiązywał do tradycji ludowej i kina poetyckiego m.in. w najbardziej znanym jego filmie Ziemia (Земля, 1930). Był autorem wielu innowacji warsztatowych, zwłaszcza w zakresie montażu.
Dowżenko zmuszony był do realizowania wielu filmów w poetyce socrealizmu, a jego dokument Wyzwolenie (Визволення) z lat 1939–1940, który dotyczył najazdu ZSRR na Polskę, okazał się banalnym plakatem patetyczno-propagandowym.
Zrealizował także filmy Wasia – reformator (Вася – реформатор, 1925), Jagódki miłości (Ягідки кохання, 1926), Teczka kuriera dyplomatycznego (Сумка дипкур'єра, 1927), Zwienigora (Звенигора, 1928), Arsenał (Арсенал, 1928), Iwan (Іван, 1932), Aerograd (Аероград, 1935), Szczors (Щорс, 1939). W okresie wojny Dowżenko zrealizował filmy Bitwa za naszą Radziecką Ukrainę (Битва за нашу Радянську Україну, 1943) і Zwycięstwo na prawobrzeżnej Ukrainie (Перемога на Правобережній Україні, 1945).
Dowżenko znany jest również jako pisarz i publicysta. Jest autorem opowiadań Maty (Матu), Pered bojem (Перед боєм), Wola do żyttia (Воля до життя). Ugruntował w literaturze ukraińskiej gatunek opowieści filmowej, tworząc takie utwory jak Poema pro more (Поема про море, 1950) i Zaczarowana Desna (Зачарована Десна, 1954-1955). Duże znaczenia dla zrozumienia twórczości Dowżenki ma niedawno opublikowany Dziennik (Щоденник), który zbiera notatki ułożone w chronologicznym porządku – czytane razem tworzą pamiętnik.
Został odznaczony m.in. Orderem Lenina. Dwukrotny laureat Nagrody Stalinowskiej (1941 i 1949) i pośmiertnie Nagrody Leninowskiej (1959).
Pochowany na Cmentarzu Nowodziewiczym w Moskwie[1].
Filmografia
Jako reżyser
- 1926 Jagódki miłości (Ягoдка любви)
- 1926 Wasia – reformator (Вася – реформатор)
- 1927 Teczka kuriera dyplomatycznego (Сумка дипкурьера)
- 1928 Zwenigora (Звенигора)
- 1928 Arsenał (Arsienał / Арсенал)
- 1930 Ziemia (Ziemlja / Зeмля)
- 1932 Iwan (Ивaн)
- 1935 Aerograd (Аэроград)
- 1939 Bukowina, ziemia ukraińska (Буковина, земля Украинская)
- 1939 Szczors (Щopc)
- 1940 Wyzwolenie (Oswobożdienije / Освобождение)
- 1943 Bitwa za naszą radziecką Ukrainę (Битва за нашу Советскую Украину)
- 1945 Soviet Earth / Cтpaнa poднaя
- 1945 Zwycięstwo na prawobrzeżnej Ukrainie (Победа на Правобережной Украине и изгнание немецких захватчиков за пределы украинских советских земель)
- 1948 Miczurin (Michurin / Мичурин)
- 1949 Farewell, America (Прощай, Америка!)
- 1959 Poemat o morzu (Поэма о море)
Przypisy
- ↑ Могилы знаменитостей. Александр Довженко
Bibliografia
- Довженко Олександр Петрович w: Енциклопедія історії України: Т. 2. Редкол.: В. А. Смолій (голова) та ін. НАН України. Інститут історії України. – Київ 2004, Wyd. «Наукова думка». ISBN 966-00-0632-2.
- ISNI: 0000000110640157
- VIAF: 56736145
- ULAN: 500471742
- LCCN: n50041169
- GND: 118638866
- LIBRIS: khwzsxb30n8fh1d
- BnF: 127710877
- SUDOC: 050582674
- SBN: NAPV099213
- NLA: 35043280
- NKC: jn19990210183
- NTA: 070461341
- BIBSYS: 2023581
- CiNii: DA01909089
- Open Library: OL190352A
- PLWABN: 9810546487305606
- NUKAT: n99006067
- J9U: 987007507931805171
- LNB: 000183012
- KRNLK: KAC2020M2958
- LIH: LNB:0P7;=rE
- PWN: 3894041
- Britannica: biography/Aleksandr-Dovzhenko
- Treccani: aleksandr-petrovic-dovzenko
- Universalis: alexandre-petrovitch-dovjenko
- ЕСУ: 20465
- NE.se: aleksandr-dovzjenko
- SNL: Aleksandr_Dovzjenko
- Catalana: 0022912
- DSDE: Aleksandr_Dovzjenko
- Hrvatska enciklopedija: 16072