Ostrożeń polny
![]() | |||
Systematyka[1][2] | |||
Domena | eukarionty | ||
---|---|---|---|
Królestwo | rośliny | ||
Podkrólestwo | |||
Nadgromada | |||
Gromada | |||
Podgromada | |||
Nadklasa | okrytonasienne | ||
Klasa | Magnoliopsida | ||
Nadrząd | astropodobne | ||
Rząd | astrowce | ||
Rodzina | astrowate | ||
Podrodzina | Carduoideae | ||
Rodzaj | ostrożeń | ||
Gatunek | ostrożeń polny | ||
Nazwa systematyczna | |||
Cirsium arvense (L.) Scop. Fl. carniol. ed. 2, 2:126. 1772 | |||
Synonimy | |||
| |||
|
Ostrożeń polny (Cirsium arvense (L.) Scop.) – gatunek rośliny wieloletniej z rodziny astrowatych.
Rozmieszczenie geograficzne
Rodzimy obszar jego występowania to cała niemal Europa i znaczna część Azji[3]. Obecnie jednak jest gatunkiem kosmopolitycznym. Rozprzestrzenił się również na Azorach, w Australii i Nowej Zelandii, w Ameryce Północnej, na Hawajach i w niektórych rejonach Afryki i Ameryki Północnej[3]. W Polsce jest bardzo pospolity na całym obszarze. Status gatunku we florze Polski: gatunek rodzimy[4].
Morfologia
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/87/Cirsium_arvense_-_Creeping_Thistle_on_way_from_Gangria_to_Govindghat_at_Valley_of_Flowers_National_Park_-_during_LGFC_-_VOF_2019_%2818%29.jpg/200px-Cirsium_arvense_-_Creeping_Thistle_on_way_from_Gangria_to_Govindghat_at_Valley_of_Flowers_National_Park_-_during_LGFC_-_VOF_2019_%2818%29.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f7/Cirsium_arvense_-_Bliesen_-_Bauernstall_-_2019-09-02%2C_8.jpg/200px-Cirsium_arvense_-_Bliesen_-_Bauernstall_-_2019-09-02%2C_8.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c5/Cirsium_arvense_sl8.jpg/200px-Cirsium_arvense_sl8.jpg)
- Pokrój
- Dorosła roślina osiąga 50 do 150 cm wysokości. Roślina łatwa do rozpoznania, jedynie mylona z ostami lub popłochem, oba gatunki są dwuletnie i tym samym wytwarzają zdecydowanie słabiej rozwinięty system korzeniowy[5].
- Łodyga
- Obła, ale lekko kanciasta, w górnych partiach silnie rozgałęziona i nieco pajęczynowato owłosiona[5]. Roślina wytwarza długie i dobrze rozwinięte rozłogi[6].
- Liście
- Liście wydłużone, o bardzo zmiennym kształcie: od wrębnych, aż po sieczne, kolczaste. Z wierzchu zielone i nagie, pod spodem szarawe z kutnerowatym nalotem. Dolne na krótkich ogonkach, pozostałe siedzące. Siewka — łodyżka podliścieniowa jest krótka, naga barwy biało-zielonej. Liścienie odwrotnie jajowate lub owalne wydłużone, na obu końcach zaokrąglone osadzone na nagich zielonych, krótkich ogonkach. Siewka jest rozetą ze skrętolegle ułożonymi liścieniami i liśćmi. Pierwsze liście jajowate kolejne coraz bardziej wydłużone na szczycie i u nasady zwężające się, na brzegach ząbkowane kolczaste. Blaszki liściowe pod spodem popielate z powodu gęstego pajęczynowatego owłosienia[7].
- Kwiaty
- Roślina dwupienna. Kwiaty zebrane w kwiatostan zbiorowy. Tworzą go liczne, jajowatowalcowate koszyczki o barwie fioletowej lub różowej, rzadziej białe. Koszyczki z kolei tworzą baldachogrono. Pojedynczy koszyczek ma wraz z kwiatami długość 15-20 mm, a owocujący do 35 mm. Puch kielichowy (podczas przekwitania) dłuższy od korony. Korona podzielona niemal do nasady na 5 płatków. Pręciki o nagich nitkach. Kwiaty żeńskie o bardzo silnym aromacie[5][8].
- Owoc
- Niełupki o długości 3 mm, z puchem kielichowym o pierzasto rozgałęzionych szczecinkach, które wydłużają się podczas dojrzewania owocu[8].
- Korzeń
- Bardzo silnie rozwinięty – głęboki i silnie rozgałęziony[8].
Biologia i ekologia
- Rozwój
- Bylina, geofit korzeniowy[8]. Kwitnie od lipca do października, przedprątne kwiaty zapylane są przez owady[9]. Jedna roślina wytwarza około 1-5 tysięcy nasion, które jednak mają małą zdolność kiełkowania – kiełkuje tylko niewielka ich część. Zachowują zdolność kiełkowania do 20 lat. Kiełkują wiosną. Roślina rozmnaża się głównie przez oderwane rozłogi korzeniowe, rzadziej przez nasiona[6].
- Siedlisko
- Roślina synantropijna, rosnąca głównie na siedliskach ruderalnych i segetalnych; na ścierniskach, w ogrodach, na łąkach, pastwiskach i trawnikach, na nieużytkach, terenach kolejowych, wysypiskach, poboczach dróg, w rowach, nad rzekami. Rośnie na wszystkich typach gleb, ale najchętniej na dobrze przewietrzanych, zasobnych w składniki pokarmowe, toleruje silnie zasolone gleby[8]. W klasyfikacji zbiorowisk roślinnych gatunek charakterystyczny dla Cl. Artemisietea vulgaris[10].
- Skład fitochemiczny
- Ziele zawiera laktony, polifenole, alkaloidy (taliacyna, raufolina), fitosterole, luteolinę. W korzeniu znajdują się alkaloidy i fitosterole[11].
- Zmienność
Tworzy mieszańce z następującymi gatunkami: ostrożeń bezłodygowy (Cirsium acaule), ostrożeń błotny (Cirsium palustre), ostrożeń głowacz (Cirsium eriophorum), ostrożeń lancetowaty (Cirsium lanceolatum), ostrożeń lepki (Cirsium erisithales)[4].
- Korelacje międzygatunkowe
Pasożytują na nim niektóre gatunki grzybów: Bremia lactucae, Erysiphe mayorii, Golovinomyces cichoracearum, Puccinia cnici, Puccinia punctiformis, Albugo tragopogonis, Ramularia cynarae, Ramularia cynarae emend, Phyllosticta cirsii i bakteria Pseudomonas syringae. Żerują na nim niektóre gatunki chrząszczy, muchówek, pluskwiaków[12].
Znaczenie w rolnictwie
W uprawach rolnych jest uciążliwym chwastem, szczególnie na pastwiskach. Rozmnaża się bardzo łatwo; każdy odcięty kawałek pędu może utworzyć nową roślinę. Na poziomych pędach podziemnych stale tworzy nowe pączki dające początek nowym pędom nadziemnym[9]. Próg szkodliwości gospodarczej we wszystkich uprawach waha się od 0,5-1,0 rośliny/m²[7].
Przypisy
- ↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
- ↑ Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2010-04-15] (ang.).
- ↑ a b c Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2010-06-29].
- ↑ a b Lucjan Rutkowski: Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN83-01-14342-8.
- ↑ a b c Jakub Mowszowicz: Flora jesienna. Przewodnik do oznaczania dziko rosnących jesiennych pospolitych roślin zielnych. Warszawa: WSiP, 1986. ISBN 83-02-00607-6.
- ↑ a b Horst Klaaβen, Joachim Freitag: Profesjonalny atlas chwastów. Limburgerhof: BASF Aktiengeselschaft, 2004.
- ↑ a b Ostrożeń polny. [dostęp 2007-12-07].
- ↑ a b c d e Barbara Sudnik-Wójcikowska: Rośliny synantropijne. Warszawa: Multico, 2011. ISBN 978-83-7073-514-2. OCLC 948856513.
- ↑ a b Olga Seidl, Józef Rostafiński: Przewodnik do oznaczania roślin. Warszawa: PWRiL, 1973.
- ↑ Władysław Matuszkiewicz: Przewodnik do oznaczania zbiorowisk roślinnych Polski. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14439-4.
- ↑ dr Henryk Różański. Ostrożeń polny – Cirsium arvense (L.) Scopoli w medycynie ludowej. [dostęp 2018-01-15].
- ↑ Malcolm Storey: Cirsium arvense (L.) Scop. (Creeping Thistle). [w:] BioInfo (UK) [on-line]. [dostęp 2018-02-28].
- NKC: ph536684
- Britannica: plant/Canadian-thistle
- SNL: åkertistel
- Catalana: 0087203
- BioLib: 41578
- EoL: 468373
- EUNIS: 155024
- Flora of China: 200023656
- Flora of North America: 200023656
- FloraWeb: 1557
- GBIF: 3113414
- identyfikator iNaturalist: 60132
- IPNI: 195034-1
- ITIS: 36335
- NCBI: 41550
- identyfikator Plant List (Royal Botanic Gardens, Kew): gcc-106632
- Plants of the World: urn:lsid:ipni.org:names:195034-1
- Tela Botanica: 17468
- identyfikator Tropicos: 2700565
- USDA PLANTS: CIAR4
- CoL: VHPB