Pachyrinozaur
Pachyrhinosaurus | |||
C.M. Sternberg, 1950 | |||
Okres istnienia: 73,5–69 mln lat temu PreꞒ Ꞓ O S D C P T J K Pg N Q 73.5/69 ↓ 73.5/69 | |||
![]() Czaszka Pachyrhinosaurus canadensis | |||
Systematyka | |||
Domena | eukarionty | ||
---|---|---|---|
Królestwo | zwierzęta | ||
Typ | strunowce | ||
Podtyp | kręgowce | ||
Gromada | zauropsydy | ||
Podgromada | diapsydy | ||
Infragromada | archozauromorfy | ||
Nadrząd | dinozaury | ||
Rząd | dinozaury ptasiomiedniczne | ||
Podrząd | cerapody | ||
Infrarząd | |||
Rodzina | Ceratopsidae | ||
Podrodzina | |||
Rodzaj | pachyrinozaur | ||
Gatunki | |||
| |||
| |||
|
Pachyrinozaur (Pachyrhinosaurus) – rodzaj późnokredowego ceratopsa z Ameryki Północnej.
Nazwa rodzajowa Pachyrhinosaurus oznacza „grubonosy jaszczur”.
Budowa ciała
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/7c/Pachyrhinosaurus_BW.jpg/220px-Pachyrhinosaurus_BW.jpg)
Pachyrinozaur i jego bliski krewny achelozaur wyróżniają się obecnością dużych, guzowatych wyrośli zdobiących kości nosowe. Wyróżnia je również zmodyfikowana ornamentacja obszaru leżącego za oczodołem[1].
Rozmieszczenie geograficzne
Pachrinozaur zamieszkiwał tereny dzisiejszej Alberty i Alaski[1][2].
Paleobiologia
Pachyrinozaur był, podobnie jak inne ceratopsy, zwierzęciem roślinożernym. Masowy grób, jaki został odkryty w 1972, wskazuje na to, że prawdopodobnie pachyrinozaury żyły stadnie i zostały zaskoczone przez powódź. Obecność kilku grup wiekowych zdaje się zaś wskazywać na pewien rodzaj opieki nad potomstwem.
Z przeprowadzonej przez Ericksona i Druckenmillera (2011) analizy histologicznej okazu UAMES 3551, kości udowej pachyrinozaura pochodzącej z północno-wschodniej Alaski, wynika, że osobnik ten zginął w 19. roku życia, nie zakończywszy jeszcze wzrostu. Zwierzę gwałtownie rosło przez pierwsze dwa lata życia: pod koniec pierwszego roku osiągało 28% ostatecznych rozmiarów, a pod koniec drugiego roku – 40%. Potem tempo wzrostu wyraźnie spadało. Na podstawie porównań z innymi ceratopsami zasugerowano, że pachyrinozaur dojrzewał płciowo w 9. roku życia. Obecność wyraźnych linii zahamowanego wzrostu wskazuje, że noc polarną, trwającą tam wówczas około dwóch-trzech miesięcy, zwierzęta spędzały na siedliskach polarnych[3].
Historia odkryć
Pierwsze skamieniałości pachyrinozaura zostały odkryte przez Charlesa M. Sternberga w 1946, w kanadyjskiej prowincji Alberta oraz opisane i nazwane w 1950.
W roku 1972 Al Lakusta odkrył w Albercie nagromadzenie szczątków pachyrinozaura, skamieniałości skończono wydobywać dopiero pod koniec lat 80. Okazało się, że na jednym metrze kwadratowym znajdowało się aż do 100 kości. W sumie wydobyto 14 czaszek i 3,5 tysiąca innych elementów kostnych.
Systematyka
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/9c/Pachyrhinosaurus_skull.jpg/220px-Pachyrhinosaurus_skull.jpg)
Ryan i współpracownicy w analizie znaleziska TMP 2002.76.1 uznali jego trychotomię z pachyrinozaurem i achelozaurem. Wcześniej uznawano klad obejmujący dwa wymienione z nazwy rodzaje[1]. Analiza przeprowadzona w 2012 roku przez Fiorillo i Tykoskiego zasugerowała z kolei, że TMP 2002.76.1 jest bliżej spokrewniony z pachyrinozaurem niż z achelozaurem. Klad obejmujący ostatniego wspólnego przodka Pachyrhinosaurus canadensis i Achelousaurus horneri i wszystkich jego potomków otrzymał nazwę Pachyrostra[2].
- Kladogram Pachyrostra według Fiorillo i Tykoskiego (2012)[2]
Pachyrostra |
| ||||||||||||||||||||||||
Przypisy
- ↑ a b c Michael J. Ryan, David A. Eberth, Donald B. Brinkman, Philip J. Currie & Darren H. Tanke: A new Pachyrhinosaurus-like ceratopsid from the Upper Dinosaur Park Formation (Late Campanian) of Southern Alberta, Canada. W: Michael J. Ryan, Brenda J. Chinnery-Allgeier, David A. Eberth (red.): New Perspectives on Horned Dinosaurs: The Royal Tyrrell Museum Ceratopsian Symposium. Indiana University Press, 2010, s. 141–155. ISBN 978-0-253-35358-0.
- ↑ a b c Anthony R. Fiorillo, Ronald S. Tykoski. A new Maastrichtian species of the centrosaurine ceratopsid Pachyrhinosaurus from the North Slope of Alaska. „Acta Palaeontologica Polonica”. 57 (3), s. 561–573, 2012. DOI: 10.4202/app.2011.0033. (ang.).
- ↑ Gregory M. Erickson, Patrick S. Druckenmiller. Longevity and growth rate estimates for a polar dinosaur: a Pachyrhinosaurus (Dinosauria: Neoceratopsia) specimen from the North Slope of Alaska showing a complete developmental record. „Historical Biology”. 23 (4), s. 327–334, 2011. DOI: 10.1080/08912963.2010.546856. (ang.).
Bibliografia
- Peter Dodson, The Horned Dinosaurs, Princeton University Press, 1996.
- p
- d
- e
Rodziny |
---|
- p
- d
- e
- kategoria
- klasyfikacja
- lista
- wikiprojekt
Infrarzędy dinozaurów | |
---|---|
Era dinozaurów | |
Dyscypliny powiązane |
- J9U: 987007554310005171
- Britannica: animal/Pachyrhinosaurus
- EoL: 4531628
- GBIF: 4572164
- identyfikator taksonu Fossilworks: 38858