Paul Bernays
![]() | |||
Data i miejsce urodzenia | 1888-10-17 | ||
---|---|---|---|
Data i miejsce śmierci | 1977-09-18 | ||
Specjalność: matematyka | |||
Alma Mater | |||
|
Paul Isaac Bernays (ur. 17 października 1888, zm. 18 września 1977) – szwajcarski matematyk, który wniósł znaczący wkład w logikę matematyczną, aksjomatyczną teorię mnogości i filozofię matematyki. Był asystentem i bliskim współpracownikiem Davida Hilberta.
Biografia
Bernays urodził się w zasłużonej niemiecko-żydowskiej rodzinie uczonych i biznesmenów. Jego pradziadek, Isaac ben Jacob Bernays(inne języki), w latach 1821–1849 pełnił funkcję głównego rabina Hamburga.
Bernays spędził dzieciństwo w Berlinie i w latach 1895–1907 uczęszczał do Köllnisches Gymnasium(inne języki). Na Uniwersytecie Berlińskim studiował matematykę u Issaia Schura, Edmunda Landaua, Ferdinanda Georga Frobeniusa i Friedricha Schottky’ego(inne języki), filozofię pod kierunkiem Aloisa Riehla, Carla Stumpfa i Ernsta Cassirera i fizykę pod kierunkiem Maxa Plancka. Na Uniwersytecie w Getyndze studiował matematykę u Davida Hilberta, Edmunda Landaua, Hermanna Weyla i Felixa Kleina, fizykę pod kierunkiem Voigta i Maxa Borna i filozofię pod kierunkiem Leonarda Nelsona.
W 1912 roku na Uniwersytecie Berlińskim uzyskał stopień naukowy doktora matematyki za pracę pod kierunkiem Landaua na temat analitycznej teorii binarnych form kwadratowych. W tym samym roku Uniwersytet w Zurychu udzielił mu habilitacji za pracę na temat analizie zespolonej i twierdzenia Picarda. Egzaminatorem był Ernst Zermelo. Bernays był docentem na Uniwersytecie w Zurychu w latach 1912–1917, gdzie poznał George’a Pólyę.
W 1917 roku David Hilbert zatrudnił Bernaysa do pomocy przy badaniach nad podstawami arytmetyki. Bernays wykładał również inne dziedziny matematyki na Uniwersytecie w Getyndze. W 1918 r. uniwersytet ten przyznał mu drugą habilitacją za rozprawę na temat aksjomatyki rachunku zdań Principia Mathematica[1].
W 1922 r. Getynga mianowała Bernaysa profesorem nadzwyczajnym bez etatu. Jego najbardziej utytułowanym studentem był tam Gerhard Gentzen. Po uchwaleniu przez nazistowskie Niemcy ustawy o przywróceniu zawodowej służby cywilnej w 1933 roku, uczelnia zwolniła Bernaysa z powodu jego żydowskiego pochodzenia.
Po pół roku indywidualnej pracy dla Hilberta, Bernays wraz z rodziną przeniósł się do Szwajcarii, której obywatelstwo odziedziczył po ojcu i gdzie ETH Zürich zatrudniało go okazjonalnie. Odwiedzał również University of Pennsylvania i był stypendystą w Institute for Advanced Study w latach 1935–1936 i ponownie w latach 1959–1960[2].
Działalność matematyczna
Współpraca Bernaysa z Hilbertem zaowocowała dwutomowym dziełem Grundlagen der Mathematik (Fundamenty matematyki) wydanym w 1934 i 1939 roku. Dowód zawarty w tej publikacji, zgodnie z którym wystarczająco silna spójna teoria nie może zawierać własnego funktora odniesienia, znany jest jako paradoks Hilberta-Bernaysa.
W siedmiu artykułach, opublikowanych w latach 1937–1954 w Journal of Symbolic Logic (republikacja w Müller 1976), Bernays przedstawił aksjomatyczną teorię mnogości, której punktem wyjścia była pokrewna teoria, stworzona przez Johna von Neumanna w latach dwudziestych XX wieku. Teoria von Neumanna przyjmowała za pierwotne pojęcia funkcji i argumentu. Bernays przekształcił teorię von Neumanna w taki sposób, że pierwotne były klasy i zbiory. Teoria Bernaysa, z modyfikacjami Kurta Gödla, jest znana jako teoria mnogości von Neumanna–Bernaysa–Gödla.
Publikacje
- DavidD. Hilbert DavidD., PaulP. Bernays PaulP., Grundlagen der Mathematik. I, t. 40, Berlin, New York: Springer-Verlag, 1934 (Die Grundlehren der mathematischen Wissenschaften), ISBN 978-3-540-04134-4 [zarchiwizowane z adresu 2011-05-17] (niem.).[3]
- DavidD. Hilbert DavidD., PaulP. Bernays PaulP., Grundlagen der Mathematik. II, t. 50, Berlin, New York: Springer-Verlag, 1939 (Die Grundlehren der mathematischen Wissenschaften), ISBN 978-3-540-05110-7 [zarchiwizowane z adresu 2011-05-17] (niem.).
- PaulP. Bernays PaulP., Axiomatic Set Theory, Amsterdam: North-Holland, 1958 (Studies in Logic and the Foundations of Mathematics), ISBN 978-0-486-66637-2 (ang.).
- PaulP. Bernays PaulP., Abhandlungen zur Philosophie der Mathematik, Darmstadt: Wissenschaftliche Buchgesellschaft, 1976, ISBN 978-3-534-06706-0 (niem.).
- PaulP. Bernays PaulP., ''Zum Entscheidungsproblem der mathematischen Logik'', „Mathematische Annalen”, 99, 99, 1928, s. 342–372, DOI: 10.1007/BF01459101 (niem.).
Przypisy
- ↑ RichardR. Zach RichardR., Completeness Before Post: Bernays, Hilbert, and the Development of Propositional Logic, „Bulletin of Symbolic Logic”, 3, 5, 1999, s. 331–66, DOI: 10.2307/421184, JSTOR: 421184 [dostęp 2023-01-13] (ang.).
- ↑ Paul Bernays. [w:] Institute for Advanced Study [on-line]. [dostęp 2023-01-13]. [zarchiwizowane z tego adresu (2022-11-30)]. (ang.).
- ↑ SaundersS. MacLane SaundersS., Review: ''Grundlagen der Mathematik'', Volume I. By D. Hilbert and P. Bernays, „Bull. Amer. Math. Soc.”, 3, 41, 1935, s. 162–165, DOI: 10.1090/s0002-9904-1935-06048-3 (ang.).
Bibliografia
- Kanamori, Bernays and Set Theory, „Bulletin of Symbolic Logic”, 15, 2009, s. 43–69, DOI: 10.2178/bsl/1231081769 (ang.).
- Geoffrey Kneebone: Mathematical Logic and the Foundation of Mathematics. 1963.
- Lauener, Paul Bernays (1888--1977), „Zeitschrift für allgemeine Wissenschaftstheorie”, 1, 9, 1978, s. 13–20, DOI: 10.1007/BF01801939, ISSN 0044-2216 (niem.).
- Sets and classes. On the work by Paul Bernays, t. 84, Amsterdam: North-Holland, 1976 (Studies in Logic and the Foundations of Mathematics), ISBN 978-0-444-10907-1 (ang.).
- Chapter 77. David Hilbert and Paul Bernays, Grundlagen der Mathematik, [w:] Sieg, Landmark writings in western mathematics 1640--1940, Elsevier B. V., Amsterdam, 2005, s. 981–99, DOI: 10.1016/B978-044450871-3/50158-3, ISBN 978-0-444-50871-3 .
- ISNI: 0000000108898319
- VIAF: 39455306
- LCCN: n50007396
- GND: 11865845X
- NDL: 00463185
- LIBRIS: 1zcgmpkk2h8l4nb
- BnF: 12361656q
- SUDOC: 032621485
- NLA: 35017923
- NKC: ola2002152829
- NTA: 068448201
- BIBSYS: 90741795
- CiNii: DA01959065
- Open Library: OL4374740A
- PLWABN: 9810618037205606
- NUKAT: n98022322
- J9U: 987007258393105171
- CANTIC: a11417638
- LNB: 000142093
- CONOR: 159629155
- LIH: LNB:CUdd;=Bw
- PWN: 3876424
- Britannica: biography/Paul-Isaak-Bernays
- Treccani: paul-bernays
- NE.se: paul-bernays
- Catalana: 0009506
- MacTutor: Bernays