Peter Altenberg
![]() | |||
Data i miejsce urodzenia | 9 marca 1859 | ||
---|---|---|---|
Data i miejsce śmierci | 8 stycznia 1919 | ||
Zawód, zajęcie | pisarz | ||
![]() | |||
|
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/13/Peter_Altenberg.jpg/250px-Peter_Altenberg.jpg)
Peter Altenberg, właśc. Richard Engländer (ur. 9 marca 1859 w Wiedniu, zm. 8 stycznia 1919 tamże) – księgarz, austriacki pisarz[1] epoki modernizmu i barwna postać wiedeńskiej cyganerii. Pseudonim "Altenberg" przyjął ponoć od nazwy jednej z naddunajskich miejscowości.
Życiorys
Urodził się w zamożnej rodzinie żydowskiej jako najstarszy syn wiedeńskich kupców[2]. Miał cztery siostry i dwóch braci[3]. Studiował w Wiedniu prawo i medycynę. Pracował jako księgarz[4]. W 1900 roku odszedł od wyznania judaistycznego, a w 1910 przyjął chrzest[5]. Po dwukrotnym przerwaniu studiów (prawo i medycyna)[2] i rozpoczęciu nauki na księgarza zdiagnozowano u niego "przewrażliwienie systemu nerwowego", a co za tym idzie niezdolność do wykonywania zawodu[5]. Przeciągające się depresje i kryzysy nerwowe gnębiły Altenberga[2], jednego z czołowych autorów literackiej grupy "Jung-Wien"[6], do śmierci[5]. Zdrowemu trybowi życia i wegetarianizmowi przeciwstawiała się konsumpcja znacznych ilości alkoholu i leków.
Do kręgu jego przyjaciół należeli m.in. pisarze Arthur Schnitzler i Egon Friedell[7], architekt Adolf Loos (jego ojciec chrzestny)[5], malarz Oskar Kokoschka. Karl Kraus, czołowy publicysta, satyryk i jedna z najbardziej opiniotwórczych postaci ówczesnego Wiednia konsekwentnie angażował się na rzecz twórczości Petera Altenberga.
Teksty Altenberga zarówno pod względem treści, jak i formy odpowiadają wrażliwości "nerwowego cygana" przełomu wieków XIX i XX. Do niektórych z nich napisał muzykę Alban Berg.
Wybrane utwory Petera Altenberga ukazały się w języku polskim w tłumaczeniu Aleksandry Callier w antologii Dzieje rozkoszy: 12 nowel wydanej w 1909. Jeden z wierszy Altenberga ukazał się w polskim przekładzie w Haliczaninie: kalendarzu powszechnym na Rok Pański 1917 wydanym we Lwowie przez Zakład Piller-Neumanna[8].
Dzieła
- Wie ich es sehe, 1896 (wyd. pol. Jak ja to widzę, tł. Aurelia Reymontowa, przypis. Władysław Reymont, Warszawa: J. Fischer, 1904[9])
- Ashantee, 1897
- Was der Tag mir zuträgt, 1900
- Prodromos, 1905
- Märchen des Lebens, 1908;
- Neues Altes, 1911
- Vita ipsa, 1918
Przypisy
- ↑ Altenberg Peter, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2022-05-03] .
- ↑ a b c e, Der Wiener Dichter Peter Altenberg – Stammgast, Schnorrer und Rebell [online], Deutschlandfunk Kultur [dostęp 2022-05-03] (niem.).
- ↑ Peter Altenberg Kaffeehausliterat [online], www-viennatouristguide-at.translate.goog [dostęp 2022-05-03] .
- ↑ Altenberg Peter, [w:] JanJ. Chodera JanJ., MieczysławM. Urbanowicz MieczysławM. (red.), Mały Słownik Pisarzy Niemieckich, Austriackich i Szwajcarskich, Warszawa: Wiedza Powszechna, 1973, s. 16 .
- ↑ a b c d Peter Altenberg [online], Österreichisches Kabarettarchiv [dostęp 2022-05-03] (niem.).
- ↑ Peter Altenberg [online], orawww-uibk-ac-at.translate.goog [dostęp 2022-05-03] .
- ↑ Peter Altenberg – 4 Bücher – Perlentaucher [online], www.perlentaucher.de [dostęp 2022-05-03] .
- ↑ EdytaE. Połczyńska EdytaE., CecyliaC. Załubska CecyliaC., Bibliografia przekładów z literatury niemieckiej na język polski 1800–1990, t. 1. 1800–1918, Poznań: Wydawnictwo Naukowe UAM, 1995, s. 19, 163, 164, ISBN 83-232-0694-5 .
- ↑ EdytaE. Połczyńska EdytaE., CecyliaC. Załubska CecyliaC., Bibliografia przekładów z literatury niemieckiej na język polski 1800–1990, t. 1. 1800–1918, Poznań: Wydawnictwo Naukowe UAM, 1995, s. 19, ISBN 83-232-0694-5 .
Bibliografia
![]() | Zobacz teksty Petera Altenberga w Wikiźródłach |
![]() | Zobacz kolekcję cytatów z Petera Altenberga w Wikicytatach |
- Peter Altenberg, Gesammelte Werke (red. W.J. Schweiger), 5tomów, 1987 (ukazało się 2)
- H. C. Kosler (red.), Peter Altenberg, Leben und Werk in Texten und Bildern, 1981
- A. Barker, Telegrammstil der Seele. Peter Altenberg – eine Biographie, 1998.
Linki zewnętrzne
- Biografia w encyklopedii austriackiej aeiou (niem.)
- Teksty Petera Altenberga (niem.) na Zeno.org
- Teksty Petera Altenberga. literature.at. [zarchiwizowane z tego adresu (2008-10-04)]. (niem.). na eLib.at
- Peter Altenberg – dzieła w bibliotece Polona
- ISNI: 0000000108717012, 000000036854578X
- VIAF: 14765396
- LCCN: n80046441
- GND: 118502255
- NDL: 00671126
- BnF: 11888573v
- SUDOC: 026683415
- SBN: RAVV023704
- NLA: 35003986
- NKC: jn19981000092
- DBNL: alte018
- BNE: XX1267174
- NTA: 06981001X
- BIBSYS: 90242810
- CiNii: DA01938123
- Open Library: OL930941A
- PLWABN: 9810628292305606
- NUKAT: n98703600
- J9U: 987007257781505171
- CANTIC: a10275083
- LNB: 000045645
- NSK: 000287324
- CONOR: 56604771
- ΕΒΕ: 117593
- LIH: LNB:V*325043;=BD
- PWN: 3868263
- Universalis: altenberg-richard-englander-dit-peter
- БРЭ: 1816125
- NE.se: peter-altenberg
- SNL: Peter_Altenberg
- DSDE: Peter_Altenberg
- Hrvatska enciklopedija: 2001