Pieter Bruegel (starszy)
![]() Autoportret | |||
Data i miejsce urodzenia | ok. 1525 | ||
---|---|---|---|
Data i miejsce śmierci | 9 września 1569 | ||
Dziedzina sztuki | malarstwo, grafika | ||
Epoka | renesans | ||
![]() | |||
|
Pieter Bruegel (starszy) (wymowa niderlandzka [ˈpitəɾ ˈbɾøːɣəl], uproszczona polska [piter brechel][a]) (ur. ok. 1525 w Broghel koło Bredy, zm. 9 września 1569 w Brukseli) – niderlandzki malarz. Zwano go „Chłopskim” ze względu na tematykę jego obrazów.
Życiorys
Zachowały się zapisy wskazujące, że urodził się w Broghel koło Bredy – nie jest jednak jasne, czy chodzi o miasto Breda w Holandii, czy o belgijskie miasto Bree (po łacinie zwane Breda). Od 1559 zaczął pomijać literę „h” w swym nazwisku, podpisując obrazy jako Bruegel.
Naukę rozpoczynał w pracowni Pietera Coecka van Aelsta, następnie terminował u Claude’a Doriziego w Mechelen. W roku 1551 został z tytułem mistrza przyjęty do gildii św. Łukasza Antwerpii. Podróżował po Włoszech i Francji, po powrocie mieszkał okresowo w Antwerpii, w końcu na stałe osiadł w Brukseli w roku 1563.
W roku 1563 ożenił się z Mayeken, córką swego pierwszego nauczyciela Pietera Coecka. Miał z nią dwóch synów – Pietera Brueghla (zw. Piekielnym) i Jana Brueghla (zw. Aksamitnym). Obaj synowie zostali malarzami, chociaż nie uczyli się od swego ojca (jeden miał 5 lat, a drugi około roku, gdy Pieter starszy zmarł). Malarz spoczął wraz z żoną w kościele Notre-Dame de la Chapelle w Brukseli. Epitafium malarza znajduje się w jednej z kaplic bocznych kościoła.
Malował przede wszystkim pejzaże, zapełnione postaciami chłopskimi (stąd przydomek). Czerpał motywy z codziennego życia ludu (wesela, uczty, biesiady, kiermasze), z Biblii, ilustrował przysłowia. Często wskazywany jako pierwszy malarz zachodni malujący pejzaże dla nich samych, a nie tylko jako tło dla alegorii religijnych. Malował stylem prostym, nie poddając się dominującej wówczas modzie włoskiej. Często nawiązywał do stylu Boscha. Najsławniejsze jego obrazy znajdują się w muzeum wiedeńskim.
Dzieła zebrane
Piotrowi Brueglowi przypisuje się autorstwo 45 dzieł w większości namalowanych olejem na desce[1]:
Obrazy
Lp. | Tytuł obrazu | Rok powstania | Metoda | Wielkość | Miejsce przechowywania | Grafika |
---|---|---|---|---|---|---|
1 | Pejzaż z przypowieścią o siewcy | 1557 | olej na desce | 74 × 102 cm | Timken Museum of Art, San Diego | ![]() |
2 | Pejzaż z upadkiem Ikara | ok. 1558 | olej na płótnie naciągniętym na drewno | 73,5 × 112 cm | Musées Royaux des Beaux-Arts, Bruksela | ![]() |
3. | Widok Neapolu | ok. 1558 | obraz olejny | 39,8 × 69,5 cm | Galleria Doria Pamphilj, Rzym | ![]() |
4. | Dwanaście przysłów | 1558 | olej na desce | 75 × 98 cm | Museum Mayer van den Bergh, Antwerpia | ![]() |
5. | Przysłowia niderlandzkie | 1559 | olej na desce | 117 × 163 cm | Gemäldegalerie, Berlin | ![]() |
6. | Walka karnawału z postem | 1559 | olej na desce | 118 × 164,5 cm | Kunsthistorisches Museum, Wiedeń | ![]() |
7. | Zabawy dziecięce | 1560 | olej na desce | 118 × 161 cm | Kunsthistorisches Museum, Wiedeń | ![]() |
8. | Triumf śmierci | 1562 | olej na desce | 117 × 162 cm | Prado, Madryt | ![]() |
9. | Upadek zbuntowanych aniołów | 1562 | olej na desce | 117 × 162 cm | Musées Royaux des Beaux-Arts, Bruksela | ![]() |
10. | Samobójstwo Saula | 1562 | olej na desce | 33,5 × 55 cm | Kunsthistorisches Museum, Wiedeń | ![]() |
11. | Pokłon Trzech Króli | 1562 | płótno | 168 × 122 cm | Musées Royaux des Beaux-Arts, Bruksela | ![]() |
12. | Dwie małpy | 1562 | obraz olejny | 20 × 23 cm | Gemäldegalerie, Berlin | ![]() |
13. | Pejzaż z ucieczką do Egiptu | 1563 | olej na płótnie | 37 cm × 56 cm | Courtauld Institute of Art | ![]() |
14. | Wieża Babel | 1563 | olej na dębowej desce | 114 × 155 cm | Kunsthistorisches Museum, Wiedeń | ![]() |
15. | Mała wieża Babel | ok. 1563 | olej na desce | 60 × 74,5 cm | Museum Boijmans Van Beuningen, Rotterdam | ![]() |
16 | Dulle Griet | 1564 | olej na desce | 117,4 × 162 cm | Museum Mayer van den Bergh, Antwerpia | ![]() |
17. | Pokłon Trzech Króli | 1564 | olej na płótnie | 111 × 83,5 cm | National Gallery w Londynie | ![]() |
18. | Droga krzyżowa | 1564 | olej na płótnie | 124 × 170 cm | Kunsthistorisches Museum, Wiedeń | ![]() |
19. | Głowa starej wieśniaczki | po 1564 | olej na dębowej desce | 22 × 17 cm | Stara Pinakoteka, Monachium | ![]() |
20. | Rzeź niewiniątek | 1565 | olej na dębowej desce | 116 × 160 cm | Kunsthistorisches Museum, Wiedeń | ![]() |
21. | Wino w Dniu Świętego Marcina | 1565–1568 | tempera na płótnie | 168 × 122 cm | Prado, Madryt | ![]() |
22. | Zimowy pejzaż z łyżwiarzami i pułapką na ptaki | 1565 | olej na dębowej desce | 38 × 56 cm | Musées Royaux des Beaux-Arts, Bruksela | ![]() |
23. | Żniwa | 1565 | olej na dębowej desce | 118 × 163 cm | Metropolitan Museum of Art, Nowy Jork | |
24. | Powrót stada | 1565 | olej na dębowej desce | 117 × 159 cm | Kunsthistorisches Museum, Wiedeń | ![]() |
25. | Sianokosy | ok. 1565 | olej na desce | 114 × 158 cm | Galeria Narodowa, Praga | ![]() |
26. | Pochmurny dzień | 1565 | olej na dębowej desce | 118 × 163 cm | Kunsthistorisches Museum, Wiedeń | ![]() |
27. | Myśliwi na śniegu | 1565 | olej na desce | 117 × 162 cm | Kunsthistorisches Museum, Wiedeń | ![]() |
28. | Spis ludności w Betlejem | 1566 | olej na desce | 115,5 × 164,5 cm | Musées Royaux des Beaux-Arts, Bruksela | ![]() |
29. | Kraina szczęśliwości | 1567 | olej na dębowej desce | 52 × 78 cm | Stara Pinakoteka, Monachium | ![]() |
30. | Kazanie św. Jana Chrzciciela | 1566 | olej na płótnie | 95 × 160,5 cm | Muzeum Sztuk Pięknych w Budapeszcie | ![]() |
31. | Wiejski taniec | 1566 | olej na desce | 114 × 164 cm | Detroit Institute of Arts | ![]() |
32. | Nawrócenie Szawła | 1567 | olej na desce | 108 × 156 cm | Kunsthistorisches Museum, Wiedeń | ![]() |
33. | Pokłon Trzech Króli na śniegu | 1567 | tempera na desce | 35 × 55 cm | Oskar Reinhart Collection, Winterthur | ![]() |
34. | Taniec wieśniaków | 1568 | olej na desce | 114 × 164 cm | Kunsthistorisches Museum, Wiedeń | ![]() |
35. | Ślepcy | 1568 | tempera na desce | 86 × 154 cm | Museo di Capodimonte Neapol | ![]() |
36. | Kalecy | 1568 | olej na desce | 18 × 21 cm | Luwr, Paryż | ![]() |
37. | Mizantrop | 1568 | tempera na płótnie | 86 × 85 cm | Museo di Capodimonte, Neapol | ![]() |
38. | Chłopskie wesele | 1568 | olej na desce | 114 × 163 cm | Kunsthistorisches Museum, Wiedeń | ![]() |
39. | Złodziej gniazd | 1568 | olej na desce | 59 × 68 cm | Kunsthistorisches Museum, Wiedeń | ![]() |
40. | Pejzaż z szubienicą | 1568 | olej na desce | 45,9 × 50,8 cm | Hessisches Landesmuseum, Darmstadt | ![]() |
Grafiki
Lp. | Tytuł obrazu | Rok powstania | Metoda | Wielkość | Miejsce przechowywania | Grafika |
---|---|---|---|---|---|---|
1 | Wielkie ryby jedzą małe ryby | 1556 | ołówek na papierze | 21,5 × 30,2 cm | Wiedeń, Graphische Sammlung Albertina | |
2 | Targ w Hoboken | 1559 | ołówek na papierze | 26,5 × 39,4 cm | Courtauld Gallery | ![]() |
3 | Polowanie na dzikie króliki | 1566 | 22,2 × 39 cm | Muzeum Narodowe w Warszawie | ![]() |
Lp. | Tytuł obrazu | Rok powstania | Metoda | Wielkość | Miejsce przechowywania | Grafika |
---|---|---|---|---|---|---|
1. | Chrystus i cudzołożnica | 1565 | 34 × 24 cm | Courtald Institute Galleries w Londynie | ![]() | |
2. | Śmierć Marii Panny | 1564 | 55 × 36 cm | Upton House, Banbury | ![]() |
Dzieła ze szkoły Bruegla
Lp. | Tytuł obrazu | Rok powstania | Metoda | Wielkość | Miejsce przechowywania | Grafika |
---|---|---|---|---|---|---|
1. | Kuszenie św. Antoniego | 1557–1558 | olej na desce | 57,8 × 85,7 cm | National Gallery of Art | ![]() |
Dzieła o wątpliwym autorstwie Bruegla
Lp. | Tytuł obrazu | Rok powstania | Metoda | Wielkość | Miejsce przechowywania | Grafika |
---|---|---|---|---|---|---|
1. | Chrystus i Jezioro Galilejskie | 1553 | olej na desce | 67 × 100 cm | Nowy Jork, kolekcja prywatna | ![]() |
2. | Sztorm na morzu | 1568 | olej na desce | 71 cm × 97 cm | Kunsthistorisches Museum, Wiedeń | ![]() |
3. | Trzech żołnierzy | 1568 | olej na desce | 20,3 × 17,8 cm | Nowy Jork, Frick Collection |
Genealogia Brueghlów
Pieter Bruegel (starszy) | |||||||||||||||||||||||||||||||
Pieter Brueghel (młodszy) | Jan Brueghel (starszy) | ||||||||||||||||||||||||||||||
Ambrosius Brueghel | Jan Brueghel (młodszy) | Anna Brueghel | David Teniers (młodszy) | ||||||||||||||||||||||||||||
Abraham Brueghel | |||||||||||||||||||||||||||||||
Nawiązania
Wiele utworów Jacka Kaczmarskiego to ekfrazy obrazów Bruegla starszego[2]. Ślepcy są w ogóle pierwszą z nich, a pewną inspiracją do takiego rozwoju twórczości była wcześniejsza ekfraza Wisławy Szymborskiej nawiązująca do Dwóch małp[3].
- Obraz Droga krzyżowa opisał w książce Bruegel. Młyn i Krzyż Michael Francis Gibson[4]. Na jej podstawie powstał w 2011 film Młyn i krzyż w reżyserii Lecha Majewskiego.
- Wileński zimowy pejzaż Romualda Mieczkowskiego, fotografia Wilna – z zimowym remark – koresponduje z obrazem świata według Bruegla[5].
- Malarstwo Witalisa Sarosieka (1945–2012) - Sokólskiego Brueghla - w twórczości Leonarda Drożdżewicza.,[6]
- Film animowany Pieter Bruegel, „Wieża Babel”.[7]
Zobacz też
- Pieter Brueghel (młodszy)
Uwaga
- ↑ Często spotykana wymowa nazwiska jako [brojgel] (lub [brojgl]) nie jest poprawna.
Przypis
- ↑ Rainer Hagen, Rose-Marie Bruegel – dzieła wszystkie, wyd. Taschen, Kielce 2005, ISBN = 83-60160-19-8.
- ↑ MałgorzataM. Lisecka MałgorzataM., Kolor w ekfrazach Jacka Kaczmarskiego, „Litteraria Copernicana”, 2 (10 – Kolor w literaturze), 2012, s. 60-67 (pol.).
- ↑ JacekJ. Kaczmarski JacekJ., JolantaJ. Piątek JolantaJ., Za dużo czerwonego, cz. III, „Odra”, 2 (483), 2002 (pol.).
- ↑ MichaelM. Gibson MichaelM., LechL. Majewski LechL., DagmaraD. Drzazga DagmaraD., Bruegel Młyn i Krzyż, AgnieszkaA. Topornicka (tłum.), Olszanica: Wydawnictwo BOSZ, 2010, ISBN 978-83-7576-102-3, OCLC 750652295 .
- ↑ LeonardL. Drożdżewicz LeonardL., ZIMOWY ZESZYT ZNAD WILII, „Znad Wilii”, nr 1 (69), 2017, s. 31 .
- ↑ MarekM. Kochanowski MarekM., Utrwalanie szlaków. Studia o literaturze i kulturze Podlasia, Wydawnictwo Episteme, 2022, s. 168, ISBN 978-83-67049-30-6 [dostęp 2024-04-22] (pol.).
- ↑ Autentyczność i nieskrywane emocje w malarstwie Pietera Bruegla - Zintegrowana Platforma Edukacyjna [online], zpe.gov.pl [dostęp 2024-04-23] .
Bibliografia
- J. Białostocki, Bruegel – pejzażysta, Poznań 1956.
- D. Bianco, Bruegel, Warszawa 2006 (Klasycy Sztuki)
- Breugel, Warszawa 1985 (Geniusze Sztuki)
- Bruegel, Warszawa 2001.
- J. Francis, Bruegel przeciwko władzy, Warszawa 1976.
- R. Hagen, R. M. Hagen, Bruegel. Dzieła wszystkie, Kolonia 2001.
- J. Kass, A. Lukacsy, Zabawy dziecięce według obrazu Pietera Bruegla Starszego, Warszawa 1985.
- Pieter Bruegel, Poznań 2006 (Wielka Kolekcja Sławnych Malarzy, t. 5)
- F. de Poli, E. Baccheschi, Bruegel, Warszawa 1985.
- S. Rodary, Pieter Bruegel Starszy, Siechnice 1999 (Wielcy Malarze; nr 56)
- F. Timmermans, Piotr Brueghel, Kraków 1973.
- D. Varga, Wieża Babel. Piotr Bruegel Starszy, Warszawa 1984.
- M. Walicki, Bruegel, Warszawa 1957.
Linki zewnętrzne
- Zdjęcia epitafium malarza i kościoła w którym spoczywa ze strony Find a grave
- dzieła Pietera Bruegla (starszego)
- Insidebruegel.net - strona Muzeum Historii Sztuki w Wiedniu ze zdigitalizowanymi obrazami Pietera Bruegela starszego.
- ISNI: 0000000121443618
- VIAF: 95761864
- ULAN: 500013247
- LCCN: n80162848
- GND: 118674013
- NDL: 00434619
- LIBRIS: nl022tj62b021wp
- BnF: 11935800w
- SUDOC: 027281930
- NLA: 36158631
- NKC: jn19981000340
- DBNL: brue001
- RSL: 000063559
- BNE: XX897754
- NTA: 068701462
- BIBSYS: 90161017
- CiNii: DA16310674
- Open Library: OL129568A
- PLWABN: 9810584869205606
- NUKAT: n97059240
- J9U: 987007259000705171
- PTBNP: 225208
- CANTIC: a10430556
- LNB: 000036118
- NSK: 000053786
- CONOR: 7521891
- ΕΒΕ: 98930
- BLBNB: 000401931
- KRNLK: KAC200006145
- LIH: LNB:V*389575;=BX
- PWN: 3881116
- Britannica: biography/Pieter-Bruegel-the-Elder
- Universalis: pieter-bruegel-l-ancien
- БРЭ: 1883037
- NE.se: pieter-bruegel
- SNL: Pieter_Brueghel_-_den_eldre
- Catalana: 0012499
- DSDE: Bonde-Brueghel, Pieter_Bruegel_d.æ.
- Hrvatska enciklopedija: 9802