Powiat poddębicki
powiat | |||||
![]() | |||||
| |||||
Państwo |
| ||||
---|---|---|---|---|---|
Województwo | |||||
TERC | 1011 | ||||
Siedziba | Poddębice | ||||
Starosta | Sebastian Romanowski | ||||
Powierzchnia | 880,91 km² | ||||
Populacja (31.12.2020) • liczba ludności |
| ||||
• gęstość | 46,7 os./km² | ||||
Urbanizacja | 26% | ||||
Tablice rejestracyjne | EPD | ||||
Adres urzędu: ul. Łęczycka 1699-200 Poddębice | |||||
Szczegółowy podział administracyjny | |||||
| |||||
Położenie na mapie województwa![]() | |||||
51°53′36″N 18°57′26″E/51,893333 18,957222 | |||||
| |||||
| |||||
Strona internetowa |
Powiat poddębicki – powiat w Polsce (województwo łódzkie), reaktywowany w 1999 roku w ramach reformy administracyjnej. Jego siedzibą jest miasto Poddębice.
Według danych z 31 grudnia 2019 roku[2] powiat zamieszkiwało 41 108 osób. Natomiast według danych z 30 czerwca 2020 roku powiat zamieszkiwało 41 037 osób[3].
Podział administracyjny
W skład powiatu wchodzą:
- gminy miejsko-wiejskie: Poddębice, Uniejów;
- gminy wiejskie: Dalików, Pęczniew, Wartkowice, Zadzim;
- miasta: Poddębice, Uniejów.
Powiat poddębicki graniczy z sześcioma powiatami województwa łódzkiego: łęczyckim, zgierskim, pabianickim, łaskim, zduńskowolskim i sieradzkim oraz z dwoma powiatami województwa wielkopolskiego: tureckim i kolskim.
Atrakcje turystyczne
Gmina Dalików:
- kościół neogotycki pw. św. Mateusza w Dalikowie wzniesiony w latach 1908–1913 według projektu warszawskiego architekta Apoloniusza Niniewskiego;
- drewniany kościół parafialny pw. Ścięcia św. Jana Chrzciciela w Budzynku, wzniesiony jako kaplica myśliwska w latach 1710–1711, rozbudowany w XVII w. przebudowany w XX wieku, siedziba parafii od 1926 r.;
- gotycko-renesansowy kościół pw. św. Floriana z początku XVI w. w Domaniewie, ufundowany przez chorążego łęczyckiego Stanisława Zalewskiego;
- wyposażenie kaplicy cmentarnej św. Rocha w Dalikowie;
- park zabytkowy założony w połowie XIX w. przez rodzinę Węderskich ówczesnych właścicieli majątku Dalików w stylu naturalistycznym (naśladownictwo angielskich parków krajobrazowych z piękną aleją grabową i jesionową).
Gmina Pęczniew:
- kościół pw. św. Stanisława w Drużbinie zbudowany w 1630 r. – styl późnorenesansowy;
- kościół pw. św. Katarzyny w Pęczniewie – drewniany zbudowany w miejscu wcześniejszego w 1761 r. z fundacji Tomasza z Głogowa Kossowskiego, rozbudowany w XIX wieku;
- kościół pw. św. Marka w Siedlątkowie, stoi na sztucznie usypanym półwyspie, otoczony wysokim wałem od zalewu „Jeziorsko”, wzniesiony w 1683 r. – styl późnorenesansowy;
- kościół pw. św. Stanisława w Brodni, drewniany zbudowany około 1556 r.;
- park krajobrazowy o pow. 3,3 ha w Brodni;
- rezerwat przyrody Jeziorsko obejmujący południową część zbiornika wodnego Jeziorsko, założony w celu ochrony ptactwa;
- jesion wyniosły – pomnik przyrody przy kościele pw. św. Katarzyny w Pęczniewie[4].
Gmina Wartkowice:
- zabytkowy park późnobarokowy o pow. 3,90 ha w Starym Gostkowie oraz zespół pałacowy z 1802 r. – obecnie siedziba Urzędu Gminy. W parku występują cenne gatunki drzew, takie jak: modrzew europejski, modrzew japoński, robinia biała, jawor, grab;
- dworek z XIX w. zlokalizowany w Bronowie w parku o pow. 7,60 ha ze słynną altanką grabową stanowiącą pomnik przyrody – obecnie siedziba Muzeum Oświatowego;
- podworski park o pow. 5,10 ha z ruinami pałacowymi i spichlerzem w Biernacicach;
- kościół parafialny pw. św. Piotra i Pawła w Turze – wzniesiony w 1745 r. o drewnianej konstrukcji zrębowej oraz barokowych ołtarzach z rzeźbami z XVIII w.;
- obelisk upamiętniający żołnierzy Legionów Józefa Piłsudskiego.
Gmina Zadzim:
- zespół dworsko-pałacowy w Zadzimiu z XIX w. założony przez Karola Dąbskiego pułkownika wojsk koronnych z pomnikowymi drzewami, w tym z największym, ok. 400-letnim dębem, posiadającym obwód 673 cm[5];
- park z XIX w. w Woli Flaszczynej o pow. 2,50 ha, w tym ogromny dąb szypułkowy – pomnik przyrody w dawnym uroczysku dworskim, drzewo ma obwód 677 cm, wiek szacowany na około 400 lat[6];
- park z XVIII w. w Zadzimiu o pow. 6,30 ha;
- późnorenesansowy kościół parafialny pw. św. Małgorzaty w Zadzimiu, zbudowany w latach 1640–1642 przez Aleksandra Zaleskiego;
- kościół drewniany pw. św. Wojciecha i pw. św. Rocha w Zygrach;
- drewniana świątynia parafialna pw. św. Mikołaja w Wierzchach – obecna wzniesiona w 1727 r. restaurowana w 1785 i 1966 r.;
- kaplica grobowa z I połowy XIX w. w Wierzchach;
- kościół parafialny pw. św. Andrzeja w Małyniu – zbudowany w 1752 r.;
- dwory z końca XIX w. w Małyniu i Woli Flaszczyna;
- mogiła powstańcza w parku dworskim w Zadzimiu z 1863 r.;
- mogiła zbiorowa powstańców z 1863 r. w Zaborowie;
- pomniki przyrody w parku podworskim w Zalesiu, obecnie bardzo zapuszczonym: trzy dęby szypułkowe o obwodach 690, 647 oraz 604 cm oraz ogromna, lecz niepomnikowa topola biała na skraju parku, o obwodzie 692 cm i wysokości 32 metrów[7][8].
Miasto i gmina Poddębice:
- renesansowy pałac z XVII w. w Poddębicach;
- kościół parafialny pw. św. Katarzyny w Poddębicach;
- kościół ewangelicko-augsburski w Poddębicach;
- drewniany dwór w Tumusinie;
- kościół pw. św. Michała Archanioła w Niemysłowie;
- najstarsze domy sukienne z drugiej połowy XIX w. w Poddębicach;
- pieszy szlak turystyczny im. Marii Konopnickiej biegnący z Poddębic do Bronowa – miejsca zamieszkania pisarki;
- rezerwat przyrody „Dąbrowa Napoleonów” o wysokich walorach krajobrazowych i przyrodniczych.
Miasto i gmina Uniejów:
- zamek w Uniejowie – XIV w. budowla gotycka wzniesiona w latach 1360–1365 w miejscu starej, drewnianej fortalicji zniszczonej przez Krzyżaków, zbudowany przez arcybiskupa Jarosława Bogorię Skotnickiego. Wielokrotnie przebudowany m.in. przez arcybiskupów – Jana Wężyka i Macieja Łubieńskiego w połowie XVII w. stanowił do czasu II rozbioru Polski jedną z rezydencji biskupów gnieźnieńskich W latach 1848–1850 generał Aleksander Toll przebudował go na klasyczny pałac;
- kolegiata pw. Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny ufundowana przez arcybiskupa Bogorię Skotnickiego w 1349 r. Wielokrotnie przebudowywana zachowała wiele elementów wystroju reprezentujących kolejne style, od gotyckiego portalu, poprzez barokowe kaplice i rokokowy ołtarz główny;
- sarkofag błogosławionego Bogumiła z 1666 r. mieszczący się w kolegiacie;
- późnoklasycystyczny dworek szlachecki z 1845 r.;
- cerkiewka – kaplica grobowa rodziny Tollów z 1885 r. w formie dwukondygnacyjnego mauzoleum na planie krzyża greckiego – obsadzona kręgiem dębów, umiejscowiona w lesie na obrzeżach Uniejowa;
- wieś Spycimierz w pobliżu Uniejowa 4 km na południowy zachód od miasta – z ciekawym układem zabudowy przestrzennej opartym na historycznych założeniach. Wieś ma zwartą zabudowę o nieregularnym, wielodrożnym rozmieszczeniu siedlisk, określoną jako „kupowa”.
Historia
1956–1972
Powiat poddębicki został powołany dnia 1 stycznia 1956 w województwie łódzkim, czyli 15 miesięcy po wprowadzeniu gromad w miejsce dotychczasowych gmin (29 września 1954) jako podstawowych jednostek administracyjnych PRL. Na powiat poddębicki złożyły się 2 miasta i 29 gromad, które wyłączono z trzech ościennych powiatów[9]:
- z powiatu łęczyckiego (woj. łódzkie):
- miasto Poddębice
- gromady Bałdrzychów, Budzynek, Dalików, Domaniew, Gostków, Góra Bałdrzychowska, Praga, Przekora, Tur i Wilczyca
- z powiatu sieradzkiego (woj. łódzkie):
- gromady Charchów Pański, Drużbin, Jeżew, Wierzchy, Zadzim i Zygry
- z powiatu tureckiego (woj. poznańskie):
Utworzenie powiatu poddębickiego spowodowało znaczną zmianę granicy województw łódzkiego i poznańskiego, ponieważ miasto Uniejów i aż 13 gromad zmieniło przynależność wojewódzką.
W pierwszej kolejności zlikwidowano gromady Dominikowice i Wilczków. 1 lipca 1956 roku z powiatu łęczyckiego wyłączono gromadę Drwalew, którą przyłączono do powiatu poddębickiego[11]. Granicę województw łódzkiego i poznańskiego zmodyfikowano ponownie 1 stycznia 1957 roku po przyłączeniu do powiatu poddębickiego gromady Człopy z powiatu tureckiego[12]. 1 stycznia 1958 roku do Poddębic przyłączono resztówkę Byczyna z gromady Praga[13].
1 stycznia 1959 roku zwiększono powierzchnię powiatu poddębickiego przez przyłączenie do niego części obszaru powiatu łęczyckiego: gromadę Dalików zwiększono kosztem gromady Florentynów, a gromady Gostków i Drwalew kosztem gromady Wola Niedźwiedzia; jedynie część obszaru gromady Budzynek w powiecie poddębickim włączono do gromady Parzęczew w powiecie łęczyckim[14].
W 1959 roku przeprowadzono kilka gruntownych zmian w podziale administracyjnym powiatu[15]:
- zniesiono gromadę Charchów Pański, a jej obszar włączono do gromady Wierzchy;
- zniesiono gromady Człopy i Orzeszków, a z ich obszaru utworzono nową gromadę Kościelnica;
- zniesiono gromady Budzynek i Domaniew, a z ich obszaru utworzono nową gromadę Brudnów;
- zniesiono gromady Góra Bałdrzychowska i Wilczyca, a ich obszar włączono do nowo utworzonej gromady Kałów (oraz fragmentarycznie[16] do gromad Praga[17] i Dalików[18]);
- zniesiono gromadę Ładawy, a jej obszar włączono do gromady Biernacice;
- zniesiono gromadę Saków, a jej obszar włączono do gromady Gostków;
- zniesiono gromadę Siedlątków, a jej obszar włączono do gromad Niemysłów i Pęczniew.
W 1959 roku przeniesiono siedzibę gromady Gostków z Gostkowa do Wartkowic, a nazwę jednostki zmieniono na gromada Wartkowice[19]. Przyczyną tego było skupienie całego życia gospodarczego i kulturalnego gromady w Wartkowicach. 31 grudnia 1959 roku podbudowano gromadę Zadzim przez przyłączenie do niej zniesionej gromady Ralewice z powiatu sieradzkiego[20].
W 1961 zniesiono gromadę Przekora, a jej obszar włączono do gromad Tur, Dalików, Kałów i Praga[21].
W 1965 roku siedzibę gromady Jeżew przeniesiono do Kłoniszewa ze względu na złe warunki lokalowe (wraz ze zmianą nazwy na gromada Kłoniszew)[22], a w 1966 roku – z tych samych powodów – siedzibę gromady Mniszew przeniesiono do miejscowości Chwalborzyce (nazwę gmina Mniszew zachowano)[23].
W ramach dążenia do terytorialnego powiększenia oraz ekonomicznego umocnienia gromad zniesiono 1 lipca 1968 roku cztery gospodarczo słabe gromady z organami o nikłych kompetencjach[24]:
- gromadę Bałdrzychów włączono do gromad Wierzchy i Praga;
- gromadę Brudnów włączono do gromad Dalików i Drwalew;
- gromadę Drużbin włączono do gromad Pęczniew, Wierzchy i Niemysłów;
- gromadę Kłoniszew włączono do gromady Zygry;
- gromadę Tur włączono do gromad Praga i Wartkowice.
1 stycznia 1970 roku siedzibę gromady Praga przeniesiono z Pragi do Poddębic a nazwę jednostki zmieniono na gromada Poddębice[25].
Z końcem 1972 roku powiat poddębicki dzielił się na dwa miasta i już tylko 16 gromad:
- miasta Poddębice i Uniejów;
- gromady Biernacice, Dalików, Drwalew, Kałów, Kościelnica, Lubola, Mniszew (z siedzibą w Chwalborzycach), Niemysłów, Niewiesz, Pęczniew, Poddębice, Wartkowice, Wierzchy, Wilamów, Zadzim i Zygry.
1973–1975
1 stycznia 1973 roku zniesiono gromady i osiedla, a w ich miejsce reaktywowano gminy. Powiat poddębicki podzielono na 2 miasta i 7 gmin[26]:
- miasta Poddębice i Uniejów;
- gminy Dalików, Niewiesz, Pęczniew, Poddębice, Uniejów, Wartkowice i Zadzim.
1975–1998
Po reformie administracyjnej obowiązującej od 1 czerwca 1975 roku terytorium zniesionego powiatu poddębickiego włączono głównie do nowo utworzonego województwa sieradzkiego; jedynie miasto i gmina Uniejów znalazły się w województwie konińskim[27].
1 stycznia 1977 roku zniesiono gminę Niewiesz, a jej obszar włączono do gmin Poddębice i Wartkowice[28]. 1 stycznia 1986 roku do Uniejowa włączono część wsi Kościelnica z gminy Uniejów[29]. 1 lutego 1991 roku jednoimienne miasta i gminy wiejskie Uniejów i Poddębice połączono we wspólne gminy miejsko-wiejskie[30]. 1 stycznia 1997 roku z gminy Wartkowice (woj. sieradzkie) wyłączono osadę Leźnica Wielka-Osiedle i włączono ją do gminy Parzęczew (woj. miejskie łódzkie)[31]. 1 stycznia 1998 roku do Uniejowa przyłączono obręb ewidencyjny Budy Uniejowskie z obszaru wiejskiego gminy Uniejów[32].
1999 do dziś
Wraz z reformą administracyjną z 1999 roku w nowym województwie łódzkim przywrócono powiat poddębicki[33] o identycznym kształcie co w 1975 roku (jednak o innym podziale administracyjnym, ponieważ gminy Niewiesz nie reaktywowano, a obecne gminy Poddębice i Uniejów były niegdyś podzielone na miasta i gminy).
Przyłączenie gminy Uniejów do województwa łódzkiego spotkało się ze sprzeciwem ludności gminy, powołującej się na względy przemawiające za przynależnością do województwa wielkopolskiego. Wniosek ten był jednak nieformalny i miał charakter sygnalny, przez co nie został uwzględniony[34].
W porównaniu z obszarem z 1956 roku jedynie obszar dawnych gromad Ładawy i Mniszew leży obecnie na terenie powiatu łęczyckiego – pozostałe są ponownie w powiecie poddębickim.
Demografia
Liczba ludności (dane z 30 czerwca 2005):
Ogółem | Kobiety | Mężczyźni | ||||
---|---|---|---|---|---|---|
Osób | % | Osób | % | Osób | % | |
Ogółem | 42 456 | 100 | 21 482 | 50,60 | 20 974 | 49,40 |
Miasto | 10 865 | 25,59 | 5716 | 13,46 | 5149 | 12,13 |
Wieś | 31 591 | 74,41 | 15 766 | 37,13 | 15 825 | 37,27 |
- Piramida wieku mieszkańców powiatu poddębickiego w 2014 roku[35].
Regiony partnerskie
Współpraca zagraniczna[36]:
- Łotwa, miasto Krasław, 2002;
- Ukraina, rejon chmielnicki, 2006;
- Serbia, Gmina Golubac, 2005;
- Chorwacja, Zagrzeb – dzielnice Dolna Dubrawa (Donja Dubrava) i Górna Dubrawa (Gornja Dubrava), 2006;
- Gmina Bujwidze w okręgu wileńskim na Litwie, 2009.
Przypisy
- ↑ Wyniki badań bieżących – Baza Demografia – Główny Urząd Statystyczny [online], demografia.stat.gov.pl [dostęp 2020-05-20] .
- ↑ l, Ludność. Stan i struktura ludności oraz ruch naturalny w przekroju terytorialnym (stan w dniu 31.12.2019), 31 grudnia 2019 .
- ↑ Tabl. II. Ludność, ruch naturalny oraz migracje ludności według powiatów w pierwszym półroczu 2020 R., GUS, 30 czerwca 2020 .
- ↑ Program Ochrony Środowiska dla Gminy Pęczniew na lata 20 10 – 2013 z perspektywą do roku 2017. Wójt Gminy Pęczniew, 2010. s. 35. [dostęp 2014-09-08].
- ↑ Rejestr pomnikowych drzew – dąb w Zadzimiu.
- ↑ Rejestr drzew pomnikowych – dąb w uroczysku w Woli Flaszczynie.
- ↑ Monumental trees – dęby w Zalesiu.
- ↑ Monumental trees – topola biała w Zalesiu.
- ↑ Dz.U. z 1955 r. nr 44, poz. 286.
- ↑ a b Obecnie w powiecie łęczyckim.
- ↑ Dz.U. z 1956 r. nr 23, poz. 106.
- ↑ Dz.U. z 1957 r. nr 8, poz. 29.
- ↑ Dz.U. z 1957 r. nr 58, poz. 298.
- ↑ Dz.U. z 1958 r. nr 76, poz. 392.
- ↑ Uchwała Nr 57/59 Wojewódzkiej Rady Narodowej w Łodzi z dnia 3 września 1959 r.. [dostęp 2008-08-18]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-03-05)].
- ↑ Uchwała Nr 58/59 Wojewódzkiej Rady Narodowej w Łodzi z dnia 3 września 1959 r.. [dostęp 2008-08-18]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-03-04)].
- ↑ Z gromady Góra Bałdrzychowska.
- ↑ Z gromady Wilczyca.
- ↑ Uchwała Nr 59/59 WRN w Łodzi z dnia 3 września 1959 r.. [dostęp 2008-08-18]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-03-05)].
- ↑ Dz.U. WRN w Łodzi z 1959 r., Nr 8, poz. 31. [dostęp 2008-08-18]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-03-04)].
- ↑ Uchwała Nr 50/X PPRN w Poddębicach z 10 lipca 1959 roku. [dostęp 2008-08-18]. [zarchiwizowane z tego adresu (4 marca 2016)].
- ↑ Uchwała nr VII/11/65 GRN w Jeżewie z dnia 28 marca 1965 r. oraz uchwała nr 114 Powiatowej Rady Narodowej w Poddębicach z dnia 30 marca 1965 r.. [dostęp 2008-08-18]. [zarchiwizowane z tego adresu (10 czerwca 2015)].
- ↑ Uchwała Nr. VIII/10/66 GRN w Mniszewie z dnia 30 marca 1966 r. oraz uchwała Nr VI/114/66 Powiatowej Rady Narodowej w Poddębicach z dnia 26 kwietnia 1966 r.. [dostęp 2008-08-18]. [zarchiwizowane z tego adresu (10 czerwca 2015)].
- ↑ Uchwała Nr XIV/70/68 Wojewódzkiej Rady Narodowej w Łodzi z dnia 15 marca 1968 r.. [dostęp 2008-08-18]. [zarchiwizowane z tego adresu (4 marca 2016)].
- ↑ Nr III/12/69 WRN w Łodzi z dnia 25 września 1969 roku. [dostęp 2008-08-18]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-03-04)].
- ↑ Polska – Zarys encyklopedyczny. PWN, 1974.
- ↑ Dz.U. z 1975 r. nr 17, poz. 92.
- ↑ Dz.U. z 1976 r. nr 41, poz. 244.
- ↑ M.P. z 1986 r. nr 32, poz. 238.
- ↑ Dz.U. z 1991 r. nr 3, poz. 12.
- ↑ Dz.U. z 1996 r. nr 155, poz. 759.
- ↑ Dz.U. z 1997 r. nr 116, poz. 742.
- ↑ Dz.U. z 1998 r. nr 103, poz. 652.
- ↑ Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji: Ocena nowego zasadniczego podziału terytorialnego państwa.
- ↑ Powiat poddębicki w liczbach [online], Polska w liczbach [dostęp 2016-01-21] , liczba ludności na podstawie danych GUS.
- ↑ Regiony partnerskie.
- p
- d
- e
Miasta na prawach powiatu |
|
---|---|
Powiaty | |
Inne zagadnienia |
- p
- d
- e
Miasta | |
---|---|
Gminy miejsko-wiejskie |
|
Gminy wiejskie |
|
- p
- d
- e
- Siedziba powiatu – Poddębice
Przynależność wojewódzka | |
---|---|
Miasta (1956–75) | |
Gromady (1956–72) |
|
Gminy wiejskie (1973–75) |
|