Powojnik prosty
![]() | |||
Systematyka[1][2] | |||
Domena | eukarionty | ||
---|---|---|---|
Królestwo | rośliny | ||
Podkrólestwo | |||
Nadgromada | |||
Gromada | |||
Podgromada | |||
Nadklasa | okrytonasienne | ||
Klasa | Magnoliopsida | ||
Nadrząd | jaskropodobne | ||
Rząd | jaskrowce | ||
Rodzina | jaskrowate | ||
Rodzaj | powojnik | ||
Gatunek | powojnik prosty | ||
Nazwa systematyczna | |||
Clematis recta L. Sp. pl. 1:544. 1753 | |||
|
Powojnik prosty (Clematis recta) – gatunek rośliny z rodziny jaskrowatych (Ranunculaceae). Występuje w zachodniej Azji (Azerbejdżan i Kaukaz Południowy) oraz we wschodniej, środkowej i południowej Europie[3]. W Polsce jest rzadki, występuje nad dolną Wisłą[4].
Morfologia
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/38/Clematis_recta_sl17.jpg/180px-Clematis_recta_sl17.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d3/Clematis_recta_sl3.jpg/180px-Clematis_recta_sl3.jpg)
- Łodyga
- Wzniesiona lub ze słabą tendencją do pięcia się. Osiąga 1 m wysokości.
- Liście
- Naprzeciwległe, nieparzystopierzaste, całobrzegie, o ogonkach często poskręcanych.
- Kwiaty
- Koloru kremowobiałego, małe o średnicy ok. 1,5 cm, zebrane są w szczytowe wielokwiatowe nibybaldachy, pachnące. Kwitnie w okresie od lipca do sierpnia.
- Owoce
- Niełupka z wydłużonym piórkowatym dzióbkiem.
Biologia i ekologia
Bylina, hemikryptofit. Kwitnie w okresie od lipca do sierpnia. Rośnie na łąkach, skarpach, w zaroślach. W klasyfikacji zbiorowisk roślinnych gatunek charakterystyczny dla All. Geranion sanguinei[5]. Cała roślina jest lekko trująca, przy doustnym spożyciu powoduje biegunkę, skurcze, paraliże i podrażnienia skóry[6]. Po wysuszeniu traci trujące własności[6]. Liczba chromosomów 2n = 16[4].
Zastosowanie
- Roślina lecznicza: Dawniej stosowana w medycynie ludowej. Surowiec zielarski: ziele (Herba Clematitis), zawiera glikozyd ranunkulinę i saponiny[7]. W medycynie ludowej używano go przy różnych chorobach skóry, m.in. przy egzemie i liszajach, obecnie jest bardzo rzadko stosowany[7].
Zagrożenia i ochrona
Gatunek umieszczony na polskiej czerwonej liście w kategorii NT (gatunek bliski zagrożenia)[8].
Przypisy
- ↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2021-03-26] (ang.).
- ↑ Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2009-06-07] (ang.).
- ↑ Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2010-01-25].
- ↑ a b Lucjan Rutkowski: Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14342-8.
- ↑ Władysław Matuszkiewicz: Przewodnik do oznaczania zbiorowisk roślinnych Polski. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14439-4.
- ↑ a b Burkhard Bohne, Peter Dietze: Rośliny trujące: 170 gatunków roślin ozdobnych i dziko rosnących. Warszawa: Bellona, Spółka Akcyjna, 2008. ISBN 978-83-11-11088-5.
- ↑ a b Jan Macků, Jindrich Krejča, Apoloniusz Rymkiewicz: Atlas roślin leczniczych. Wrocław [etc.]: Zakład Narodowy im. Ossolińskich - Wydawnictwo, 1989. ISBN 83-04-03281-3.
- ↑ Kaźmierczakowa R., Bloch-Orłowska J., Celka Z., Cwener A., Dajdok Z., Michalska-Hejduk D., Pawlikowski P., Szczęśniak E., Ziarnek K.: Polska czerwona lista paprotników i roślin kwiatowych. Polish red list of pteridophytes and flowering plants. Kraków: Instytut Ochrony Przyrody Polskiej Akademii Nauk, 2016. ISBN 978-83-61191-88-9.
- BioLib: 38414
- EoL: 594717
- EUNIS: 177203
- Flora of North America: 233500409
- FloraWeb: 1590
- GBIF: 3033543
- identyfikator iNaturalist: 133392
- IPNI: 710023-1
- ITIS: 18709
- NCBI: 748711
- identyfikator Plant List (Royal Botanic Gardens, Kew): kew-2726635
- Plants of the World: urn:lsid:ipni.org:names:710023-1
- Tela Botanica: 18227
- identyfikator Tropicos: 27100905
- USDA PLANTS: CLRE2
- CoL: VYCS